Tüketici İşlemlerinde Senet, Kefalet ve Bileşik Faiz Yasağı: Hangi Belge Geçersizdir?

Taksitle alışveriş yapan bir tüketiciden çoğu zaman bir de senet ya da kefil istenir. Bazen tüm bedel için tek bir bono imzalatılır, bazen kefilin müteselsil sorumluluğu sözleşmeye yazılır, bazen de gecikme faizinin üzerine ayrıca faiz işletilir. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesinin beşinci, altıncı ve yedinci fıkraları bu uygulamalara açık sınırlar getirir. Bu yazıda senet, kefalet ve bileşik faiz kurallarını ele alıyoruz.

Nama Yazılı ve Her Taksit İçin Ayrı Senet

TKHK m. 4/5’e göre tüketicinin yapmış olduğu işlemler nedeniyle kıymetli evrak niteliğinde sadece nama yazılı ve her bir taksit ödemesi için ayrı ayrı olacak şekilde senet düzenlenebilir. Bu fıkra hükümlerine aykırı olarak düzenlenen senetler tüketici yönünden geçersizdir. Buradaki üç unsur önem taşır: senedin nama yazılı olması (emre veya hamile yazılı olmaması), her taksit için ayrı senet düzenlenmesi ve tüketicinin yükümlülüğünün sadece bu şekilde kıymetli evrakla belgelenmesi. Örneğin toplam borç tutarına ilişkin tek bir bono, hamiline yazılı bir senet ya da tüm taksitleri kapsayan boş senet, tüketici bakımından geçersizdir. Geçersiz senet nedeniyle başlatılan icra takibine karşı tüketici itiraz edebilir ve menfi tespit davası açabilir. Taksitle satışın diğer koşulları için taksitle satış yazılı şekil, yedi gün geri alma ve peşinat yazısına bakabilirsiniz.

Boş Senet Sorunu

Uygulamada satıcılar bazen tüketiciden boş veya bedeli sonradan doldurulacak senet almak ister. Bu uygulama, hem kanun kapsamındaki şekil kuralına hem de kıymetli evrakın zorunlu unsurlarına aykırılık oluşturur. Tüketici, senet imzalarken tutarın, vadenin ve lehtarın yazılı olduğundan emin olmalı, boş senet vermemelidir. Sonradan doldurulan senet nedeniyle başlatılan takipte, tüketici senedin kanuna aykırı düzenlendiğini ileri sürebilir; ancak burada ispat ve süre kurallarına dikkat etmek gerekir. İtiraz süresi ve icra takibi konusunda borca itiraz ve imzaya itiraz farkı yazısı ile menfi tespit davası yazısı yol gösterici olabilir.

Şahsi Teminat ve Kefalet

TKHK m. 4/6’ya göre tüketici işlemlerinde, tüketicinin edimlerine karşılık olarak alınan şahsi teminatlar, her ne isim altında olursa olsun adi kefalet sayılır. Tüketicinin alacaklarına ilişkin karşı tarafça verilen şahsi teminatlar ise diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmadıkça müteselsil kefalet sayılır. Bu düzenleme iki yönlüdür. Tüketici borcuna bir kefil gösteriliyorsa, bu kefil müteselsil sorumlu değil, adi kefil sayılır. Adi kefalette alacaklının önce asıl borçluya başvurması gerekir; kefile ancak asıl borçlu takip edilip alacak tahsil edilemezse gidilebilir. Türk Borçlar Kanunu’nda kefalete ilişkin genel hükümler (m. 581 vd.) bu konuda tamamlayıcıdır. Sözleşmede “müteselsil kefil”, “asıl borçlu gibi sorumlu” gibi ifadeler bulunsa dahi, tüketici işleminde bunlar adi kefalet sonucu doğurur.

Tüketicinin Alacağı İçin Verilen Teminat

Tüketicinin satıcıdan veya sağlayıcıdan alacağı bulunuyorsa ve bu alacak için bir teminat verilmişse, verilen şahsi teminat müteselsil kefalet sayılır. Örneğin peşin ödeme yapan tüketicinin teslim alacağı mal için satıcının bir kefil göstermesi halinde, bu kefil müteselsil sorumlu olur. Böylece tüketici, doğrudan kefile başvurma imkânına sahip olur. Bu düzenleme, tüketicinin zayıf konumunu dengeleyen bir tercihtir.

Bileşik Faiz Yasağı

TKHK m. 4/7 uyarınca temerrüt hâli de dâhil olmak üzere tüketici işlemlerinde bileşik faiz uygulanmaz. Bileşik faiz, faize ayrıca faiz işletilmesi yani anapara ile birikmiş faizin birlikte yeni bir faiz hesabına esas alınmasıdır. Tüketici işlemlerinde faiz yalnızca anapara üzerinden hesaplanır. Bu yasak özellikle kredi kartı borçlarında, tüketici kredilerinde ve taksitli satışlarda önemlidir. Tüketici, faiz hesabında bileşik faiz uygulandığını tespit ederse, fazla ödenen tutarı iade konusu yapabilir. Borç hesaplarının doğruluğu için bilirkişi incelemesi gerekebilir. Faiz konusunda ayrıca temerrüt faizi ve faiz alacağı yazısına bakabilirsiniz.

Katılım Bankaları ve Kâr Payı

Kanunun sekizinci fıkrası, bu Kanunun tüm düzenlemeleri yönünden katılım bankalarını da kapsadığını ve uygulamanın kâr payı dikkate alınarak yapılacağını belirtir. Dolayısıyla faiz yerine kâr payı uygulayan kuruluşlar da bileşik faiz yasağına benzer sınırlamalara tabidir; kâr payı hesabında tüketici aleyhine kalan usuller kanunun ruhuna aykırı olabilir.

Tüketici İçin Kontrol Listesi

• Senet imzalamadan önce her taksit için ayrı, nama yazılı senet düzenlendiğinden emin olun,
• Boş veya bedeli sonradan doldurulacak senet vermeyin,
• Kefil sözleşmesinde “adi kefalet” niteliğini kontrol edin,
• Faiz hesabında anapara üzerinden hesaplama yapıldığını doğrulayın,
• Ödeme planını ve senet nüshalarını saklayın.

Sık Yapılan Hatalar

• Tek senetle bütün taksit borcunu üstlenmek,
• Boş senet imzalamak,
• Kefilin sorumluluğunu müteselsil sanmak,
• Faiz hesaplamasını bilirkişiye kontrol ettirmeden ödemek,
• Geçersiz senet nedeniyle başlatılan takibe süresinde itiraz etmemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir tüketici, taksitle mobilya alır. Satıcı, on iki taksitin tamamı için tek bir bono ve müteselsil kefil gösteren bir sözleşme sunar. Bono hamiline yazılıdır. Tüketici bu düzenlemenin kanuna aykırı olduğunu, bononun tüketici yönünden geçersiz olduğunu ve kefilin adi kefil sayılacağını öğrenir. Sonradan satıcı bono nedeniyle takip başlatırsa, tüketici itiraz ederek geçersizliği ileri sürebilir.

Kefil Açısından Sonuçlar

Adi kefil olarak sorumlu olan kişi, alacaklının önce asıl borçluya başvurmasını isteyebilir; ayrıca kefalet sözleşmesinin şekil şartlarına uygun düzenlenmiş olması gerekir. Kefalet sözleşmesinde kefilin sorumlu olacağı azami miktar, kefalet tarihi ve müteselsil kefil olunması halinde bunun yazılı belirtilmesi gerekir. Tüketici işleminde müteselsil kefalet ifadesi geçerli sayılmaz. Bu düzenleme, aile bireylerinin veya arkadaşların kefil gösterilmesi halinde onları korur. Kefil olacak kişi, sözleşmeyi imzalamadan önce hukuki sonuçlarını öğrenmelidir.

Sonuç

Tüketici işlemlerinde senet nama yazılı ve her taksit için ayrı olmalı, tüketici borcuna verilen şahsi teminat adi kefalet sayılmalı ve temerrüt dahil bileşik faiz uygulanmamalıdır. Bu kurallara aykırı belgeler tüketici yönünden geçersizdir. Senet ve kefalet uyuşmazlıklarınız için tüketici hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden bize ulaşabilirsiniz.