Türkiye’de Çalışan Yabancının Kıdem ve İhbar Tazminatı Hakkı Nasıl Hesaplanır?

Türkiye’de çalışma izniyle istihdam edilen ve iş sözleşmesi sona eren yabancı çalışanların en çok merak ettiği konulardan biri, kıdem ve ihbar tazminatı haklarıdır. Bu yazıda bu iki tazminatın hesaplanma yöntemini ve şartlarını ele alıyoruz.

Kıdem Tazminatına Hak Kazanma Şartları

Kıdem tazminatına ilişkin temel düzenleme, 4857 sayılı İş Kanunu’nun yürürlüğe girmesiyle yürürlükten kaldırılan ancak kıdem tazminatı hükümleri saklı tutulan 1475 sayılı (mülga) İş Kanunu’nun 14. maddesinde yer alır. Bu düzenlemeye göre, aynı işverene bağlı olarak en az bir tam yıl çalışmış olan işçinin iş sözleşmesi; işveren tarafından haklı bir neden olmaksızın feshedilirse, işçi tarafından haklı bir nedenle feshedilirse, muvazzaf askerlik nedeniyle, emeklilik nedeniyle veya kadın işçinin evlilik nedeniyle belirli bir süre içinde feshi hâlinde kıdem tazminatına hak kazanılır. Bu şartlar, işçinin uyruğuna bakılmaksızın herkes için aynı şekilde uygulanır.

Kıdem Tazminatının Hesaplanması

Kıdem tazminatı, işçinin her tam çalışma yılı için son brüt ücreti üzerinden otuz günlük ücret tutarında hesaplanır. Bir yıldan artan süreler de aynı oran üzerinden hesaba katılır. Ücretin hesabında yalnızca çıplak brüt ücret değil, işçiye düzenli olarak sağlanan para veya para ile ölçülebilen menfaatler (ikramiye, yol ve yemek yardımı gibi) de dikkate alınır. Hesaplanan tutar, her yıl yeniden belirlenen kıdem tazminatı tavanını aşamaz; tavanı aşan kısım işçiye ödenmez.

İhbar Tazminatının Hesaplanması

4857 sayılı Kanun m. 17 uyarınca, belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce bildirim yapılması gerekir. İşçinin kıdemine göre iki haftadan sekiz haftaya kadar değişen bu süreye uyulmadan yapılan fesihte, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında ihbar tazminatı ödenir. İhbar tazminatı, kıdem tazminatından farklı olarak yıl bazında değil, doğrudan bildirim süresine karşılık gelen ücret üzerinden hesaplanır.

İstifa Durumunda Tazminat Hakkı

Kural olarak, işçinin kendi isteğiyle (haklı bir neden göstermeksizin) istifa etmesi kıdem veya ihbar tazminatı hakkı doğurmaz. Ancak işçi, ücretinin ödenmemesi, işyerinde sağlık ve güvenlik önlemlerinin alınmaması veya işverenin işçiye karşı ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranışı gibi haklı bir nedenle sözleşmeyi feshederse, kıdem tazminatına hak kazanır; ancak bu durumda ihbar tazminatı talep edemez, çünkü ihbar tazminatı kuralı işverenin bildirim yükümlülüğüne dayanır.

Çalışma İzninin Sona Ermesi Tazminat Hakkını Etkiler mi?

İş sözleşmesinin çalışma izninin süresinin dolması nedeniyle sona ermesi, kıdem tazminatı açısından ayrıca değerlendirilmesi gereken bir durumdur. Çalışma izninin yenilenmemesi işverenden mi yoksa işçiden kaynaklanan bir nedenden mi ileri geldiği, tazminat hakkının doğup doğmayacağı konusunda belirleyici olabilir. Örneğin işverenin gerekli yenileme başvurusunu yapmaması nedeniyle çalışma izninin sona ermesi, işveren kaynaklı bir fesih sebebi olarak değerlendirilebilir.

Yurt Dışına Dönecek Çalışan İçin Ödeme Süreci

Türkiye’den kalıcı olarak ayrılacak yabancı çalışanın kıdem ve ihbar tazminatı, Türkiye’deki banka hesabına yatırılabileceği gibi, düzenlenecek bir vekaletnameyle Türkiye’de kalan bir vekil aracılığıyla da tahsil edilebilir. Tazminatın ödenmemesi durumunda, yurt dışına dönmüş olmak dava açma hakkını ortadan kaldırmaz; yabancı işçi, Türk mahkemelerinde veya avukatı aracılığıyla alacağını takip edebilir.

Zamanaşımı Süresi

Kıdem ve ihbar tazminatı alacakları, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren beş yıllık zamanaşımı süresine tabidir. Yurt dışına dönen yabancı işçilerin bu süreyi kaçırmaması, hak kaybı yaşamamaları açısından önemlidir.

Kısmi Süreli Çalışanlarda Hesaplama

Kısmi süreli veya belirli süreli iş sözleşmesiyle çalışan yabancıların kıdem tazminatı hesaplaması, çalışma süresine ve şekline göre orantılı olarak yapılır. Belirli süreli sözleşmelerde sürenin dolmasıyla sona eren ilişkilerde kural olarak kıdem tazminatı doğmaz; ancak sözleşmenin süresinden önce işveren tarafından haksız feshedilmesi hâlinde tazminat hakkı gündeme gelebilir.

Brüt-Net Ücret Ayrımının Önemi

Kıdem tazminatı hesaplamasında esas alınan “son ücret” brüt ücrettir; ancak işçiye fiilen ödenen tutar, gelir vergisi istisnası uygulandıktan sonraki net tutardır. Kıdem tazminatı, belirli bir tutara kadar gelir vergisinden istisna tutulur; bu düzenleme yabancı çalışanlar için de aynen geçerlidir ve tazminatın net olarak eline geçecek miktarını etkiler.

Dava veya İcra Yoluyla Tahsil

Kıdem ve ihbar tazminatı ödenmeyen yabancı çalışan, öncelikle arabuluculuğa başvurmak zorundadır; anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açabilir veya elindeki belgeye dayanarak doğrudan icra takibi başlatabilir. Bu süreçlerin her ikisi de, çalışanın Türkiye’de bulunmaması hâlinde bir vekil aracılığıyla yürütülebilir.

Toplu İş Sözleşmesi Kapsamındaki Yabancı Çalışanlar

Bir işyerinde toplu iş sözleşmesi uygulanıyorsa, bu sözleşmede kıdem veya ihbar tazminatına ilişkin kanuni asgari düzeyin üzerinde haklar öngörülmüş olabilir. Toplu iş sözleşmesi kapsamındaki yabancı çalışanlar, sendika üyesi olsun olmasın, sözleşmenin uygulama alanına giren işyerinde çalışıyorlarsa bu haklardan da yararlanabilir; bu nedenle işyerinde toplu iş sözleşmesi bulunup bulunmadığının kontrol edilmesi önerilir.

Tazminat Hesaplamasında Yabancı Para Birimi Sorunu

Bazı yabancı çalışanların ücreti sözleşmede döviz cinsinden belirlenmiş olabilir. Bu durumda kıdem ve ihbar tazminatı hesaplamasında, ödemenin yapılacağı tarihteki kur üzerinden Türk Lirası karşılığının esas alınması gerekir. Döviz kurundaki dalgalanmalar, tazminat tutarının nihai miktarını doğrudan etkileyebileceğinden, hesaplamanın doğru tarih ve kur üzerinden yapılması önemlidir.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz. Üç yıldır çalışma izniyle bir şirkette çalışan yabancı bir mühendis, işveren tarafından geçerli bir sebep gösterilmeden ve bildirim süresine uyulmadan işten çıkarılır. Mühendis, hem üç yıllık kıdemine karşılık gelen kıdem tazminatını hem de bildirim süresine ilişkin ihbar tazminatını talep eder.

Sonuç

Türkiye’de çalışan yabancıların kıdem ve ihbar tazminatı hakları, Türk vatandaşı çalışanlarla aynı kurallara tabidir; hesaplama ve zamanaşımı sürelerine dikkat edilmesi önemlidir. Yabancılar hukuku alanında iş sözleşmesi feshi veya tazminat alacaklarınızın takibi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.