Yabancı Uyruklu Çalışanın Türkiye’de İş Kazası Hakları Nelerdir?

Türkiye’de çalışma izniyle istihdam edilen yabancıların iş kazası geçirmesi durumunda hangi haklara sahip olduğu, hem sosyal güvenlik hem de tazminat hukuku açısından önemli bir konudur. Bu yazıda yabancı çalışanların iş kazası haklarını ele alıyoruz.

Sigortalılık ve Eşit Muamele İlkesi

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, çalışma izniyle Türkiye’de bir işverene bağlı olarak çalışan yabancıları da 4/a kapsamında sigortalı sayar. Bu kapsamdaki yabancı çalışanlar, iş kazası ve meslek hastalığı sigortası dahil olmak üzere kısa vadeli sigorta kollarından Türk vatandaşı çalışanlarla aynı şartlarda yararlanır. Uyruk, sosyal güvenlik haklarının kullanımında bir ayrım kriteri değildir.

İş Kazasının Bildirimi

İşveren, meydana gelen bir iş kazasını kazadan sonraki üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesiyle bildirmekle yükümlüdür. Bu bildirim, sigortalının (yabancı çalışanın) SGK haklarından yararlanabilmesinin idari ön koşuludur. Bildirimin geç yapılması veya hiç yapılmaması, işveren için idari para cezası riski doğurduğu gibi, sigortalının haklarını kullanmasında da gecikmeye yol açabilir.

Sağlanan Sosyal Güvenlik Hakları

İş kazası geçiren sigortalı yabancı çalışan, kazanın niteliğine göre şu haklardan yararlanabilir:

• Sağlık hizmetlerinin sigorta kapsamında karşılanması,
• Geçici iş göremezlik süresince günlük ödenek,
• Kaza sonucu sürekli iş göremezlik durumunda sürekli iş göremezlik geliri,
• Kaza sonucu vefat halinde hak sahiplerine ölüm geliri.

Bu hakların miktarı ve kapsamı, sigortalının prim ödeme gün sayısı ve gelir düzeyine göre hesaplanır; bu hesaplama yöntemi uyruğa göre farklılaşmaz.

Kayıt Dışı Çalıştırılan Yabancının Durumu

Uygulamada bazı yabancı çalışanlar, çalışma izni olmadan veya sigortasız şekilde kayıt dışı çalıştırılmaktadır. Böyle bir durumda iş kazası meydana gelirse, kazanın iş kazası niteliği tespit edildiği takdirde SGK, yasal yükümlülükleri çerçevesinde sigortalının tedavi giderlerini karşılayabilir ve bu giderleri işverene rücu edebilir. Ancak kayıt dışı çalıştırma, işveren için hem idari para cezalarını hem de çalışma izni mevzuatına aykırılıktan kaynaklanan ayrı yaptırımları beraberinde getirir; yabancı çalışanın hakları bu durumdan olumsuz etkilenmemekle birlikte, kayıt dışılık ispat sürecini zorlaştırabilir.

İşverenin Kusuruna Dayalı Tazminat Davası

İş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınmamasından kaynaklanan bir iş kazasında, işverenin kusuru tespit edilirse, sigorta kapsamındaki ödemelerden bağımsız olarak işverene karşı maddi ve manevi tazminat davası açılabilir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverenin işyerinde gerekli önlemleri alma, çalışanları bilgilendirme ve eğitme yükümlülüğünü düzenler; bu yükümlülüklerin ihlali, tazminat davasında işverenin kusurunun tespitinde önemli bir dayanak oluşturur.

Meslek Hastalığı ile İş Kazası Farkı

İş kazası, ani ve dışarıdan gelen bir etkiyle meydana gelen olay iken, meslek hastalığı işin yürütüm şartları nedeniyle zamanla ortaya çıkan bir sağlık sorunudur. Her iki durumda da sigortalı yabancı çalışan benzer sosyal güvenlik haklarından yararlanabilir; ancak meslek hastalığının tespiti genellikle daha uzun ve karmaşık bir tıbbi inceleme süreci gerektirir.

Dil Bariyerinin Süreçteki Etkisi

Yabancı çalışanların iş kazası sonrası SGK ve mahkeme süreçlerini takip ederken Türkçe bilmemesi, hak kayıplarına yol açabilecek pratik bir zorluktur. Bu nedenle sürecin başında tecrübeli bir tercüman veya avukat desteği alınması, hem idari başvuruların doğru yapılması hem de olası bir tazminat davasının etkin şekilde yürütülmesi açısından önemlidir.

Sürekli İş Göremezlik Durumunda İkamet ve Çalışma İzni

İş kazası sonucunda sürekli iş göremezlik geliri bağlanan bir yabancının, artık çalışamaz duruma gelmesi hâlinde mevcut çalışma iznine bağlı ikamet statüsü ayrıca değerlendirilmelidir. Bu durumda kişi, uzun süreli ikamet izni şartlarını taşıyorsa bu izne geçiş yapabilir; aksi hâlde farklı bir ikamet izni türüne başvurması gerekebilir. Sürekli iş göremezlik geliri, kişinin Türkiye’de kalmaya devam etme hakkını kendiliğinden sağlamaz; bu iki konu birbirinden bağımsız değerlendirilir.

Ailenin Hak Sahipliği

İş kazası sonucu vefat eden yabancı çalışanın hak sahibi eş ve çocukları, SGK mevzuatı çerçevesinde ölüm geliri talep edebilir. Bu hak, hak sahiplerinin Türkiye’de veya yurt dışında ikamet ediyor olmasından bağımsız olarak, kanunda öngörülen şartların sağlanması hâlinde doğar; ancak yurt dışında yaşayan hak sahipleri için ödemenin yapılması bazı ek belge ve banka işlemleri gerektirebilir.

Meslek Hastalığı Tespitinde Uluslararası Sağlık Kayıtlarının Rolü

Yabancı çalışanın Türkiye’ye gelmeden önce başka bir ülkede benzer bir işte çalışmış olması, meslek hastalığının tespiti sürecinde önemli olabilir. Bu durumda kişinin yurt dışındaki sağlık kayıtlarının ve önceki iş geçmişinin incelenmesi, hastalığın hangi dönemde ve hangi koşullarda ortaya çıktığının belirlenmesine yardımcı olabilir; bu tür kayıtların temini genellikle ilgili ülkenin sağlık kurumlarıyla yazışma gerektirir.

İşverenin Sigorta Şirketiyle İlişkisi

İşverenlerin çoğu, iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerine ek olarak isteğe bağlı bir mesleki sorumluluk sigortası da yaptırabilir. Bu sigorta, işverenin kusurundan kaynaklanan tazminat taleplerinde ödemenin sigorta şirketi tarafından karşılanmasını sağlayabilir; ancak bu sigortanın varlığı, yabancı çalışanın SGK’ya karşı olan haklarını hiçbir şekilde azaltmaz veya ortadan kaldırmaz; iki koruma mekanizması birbirini tamamlayıcı niteliktedir.

İşverenin İdari Sorumluluğu

İş kazasının işveren tarafından zamanında bildirilmemesi veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı davranılması, sigortalının haklarından bağımsız olarak işveren için idari para cezalarına yol açabilir. Ayrıca kazanın ağırlığına göre işveren hakkında Cumhuriyet savcılığınca soruşturma da başlatılabilir; bu soruşturma, işverenin taksirle yaralamaya veya ölüme sebebiyet vermeye ilişkin cezai sorumluluğunu ayrıca inceler.

Yabancı Çalışanın Ülkesine Dönmesi Durumunda Haklar

İş kazası sonrası kendi ülkesine dönmek isteyen yabancı çalışanın SGK hakları, Türkiye’den ayrılmakla ortadan kalkmaz; sürekli iş göremezlik geliri gibi düzenli ödemeler, uygun banka hesabı bilgileri sağlandığı sürece yurt dışına da transfer edilebilir. Tazminat davası açısından da yurt dışında yaşamak, dava açma veya takip etme hakkını ortadan kaldırmaz; süreç vekil aracılığıyla yürütülebilir.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz. Bir inşaat şirketinde çalışma izniyle çalışan yabancı bir işçi, gerekli güvenlik ekipmanının sağlanmaması nedeniyle iş kazası geçirir. İşveren kazayı SGK’ya bildirir ve işçi geçici iş göremezlik ödeneğinden yararlanırken, güvenlik önlemlerinin alınmadığı gerekçesiyle işverene karşı ayrıca tazminat davası açar.

Sonuç

Çalışma izniyle istihdam edilen yabancı işçiler, iş kazası hâlinde Türk vatandaşı işçilerle aynı sosyal güvenlik ve tazminat haklarına sahiptir. Yabancılar hukuku alanında iş kazası sonrası haklarınızın takibi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.