Vasinin Görev ve Sorumlulukları: Vasi Neleri Yapabilir, Hangi İşlemler İzne Bağlıdır?

Bir yakınınız için vasi atandıysanız veya vasi olmayı kabul etmeniz istendiyse, bu görevin ne anlama geldiğini bilmek önemlidir. Vasilik, kısıtlıya ve malvarlığına ilişkin geniş yetkiler veren ama aynı zamanda ciddi sorumluluklar yükleyen bir görevdir. Vasi yalnızca hesap tutmakla kalmaz; kişisel bakımı, sağlık kararlarını, hukuki işlemleri ve malvarlığının yönetimini de üstlenir. Kanun bu görevi vesayet makamının denetimine bağlamıştır. Bu yazıda vasinin görevlerini, yetkilerinin sınırını ve sorumluluk hâllerini anlatıyoruz.

Vasi Kimdir?

Vasi, vesayet altındaki küçüğün veya kısıtlının kişiliği ve malvarlığıyla ilgili bütün menfaatlerini korumak ve hukuki işlemlerde onu temsil etmekle yükümlü kişidir (TMK m. 403). Vesayet makamı, bu görevi yapabilecek yetenekte olan bir ergini vasi olarak atar; haklı sebepler engel olmadıkça vesayet altına alınacak kişinin öncelikle eşini veya yakın hısımlarından birini, vasilik koşullarına sahip olmaları kaydıyla bu göreve atar (TMK m. 413-414). Kısıtlılar, kamu hizmetinden yasaklılar veya haysiyetsiz hayat sürenler ile menfaati vesayet altındaki kişinin menfaati ile önemli ölçüde çatışanlar vasi olamaz (TMK m. 418).

Vasinin Kişisel Görevleri

Vasi, vesayet altındaki kişi küçükse onun bakımı ve eğitimi için gereken önlemleri almakla yükümlüdür; bu konuda ana ve babanın yetkilerine sahiptir (TMK m. 445). Kısıtlı ise vasi, onu korumak ve bütün kişisel işlerinde ona yardım etmekle yükümlüdür (TMK m. 447). Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde vasi, koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanmasına ilişkin hükümlere göre kısıtlıyı bir kuruma yerleştirebilir ve durumu hemen vesayet makamına bildirir. Ayrıca vesayet altındaki kişi görüşlerini oluşturma ve açıklama yeteneğine sahipse, vasi önemli işlerde karar vermeden önce olanak ölçüsünde onun görüşünü almakla yükümlüdür (TMK m. 450).

Vasinin Malvarlığını Yönetmesi

Vasi, vesayet altındaki kişinin malvarlığını iyi bir yönetici gibi özenle yönetmek zorundadır (TMK m. 454). Vasiliğe atanma kararı kesinleştikten sonra vasi ile vesayet makamının görevlendireceği bir kişi, vakit geçirilmeksizin yönetilecek malvarlığının defterini tutar (TMK m. 438). Kıymetli evrak, değerli eşya ve önemli belgeler vesayet makamının gözetimi altında güvenli bir yere konulur (m. 439). Gerekli olmayan paralar, faiz getirmek üzere vesayet makamının belirlediği milli bir bankaya yatırılır veya Hazine menkul kıymetlerine çevrilir; paranın yatırılmasını bir aydan fazla geciktiren vasi faiz kaybını ödemekle yükümlüdür (m. 441). Yeteri kadar güven vermeyen yatırımlar güvenli yatırımlara dönüştürülür (m. 442). Bu hükümler, malvarlığının riskli yatırımlara maruz kalmasını önlemek için konulmuştur.

Hesap Verme Yükümlülüğü

Vasi, yönetimle ilgili hesap tutmak ve vesayet makamının belirlediği tarihlerde ve her halde yılda bir defa hesabı onun incelemesine sunmakla yükümlüdür (TMK m. 454/2). Vesayet makamı, rapor ve hesapları inceler; gerekli gördüğü hâllerde tamamlanmasını veya düzeltilmesini ister, kabul veya reddeder ve gerektiğinde vesayet altındaki kişinin menfaatini korumak için uygun önlemleri alır (m. 464). Görevi sona eren vasi, yönetimle ilgili son raporu ve kesin hesabı vesayet makamına vermek ve malvarlığını vesayet altındaki kişiye, mirasçılarına veya yeni vasiye teslim etmek zorundadır (m. 489).

Yasak İşlemler ve İzne Bağlı İşlemler

Vesayet altındaki kişi adına kefil olmak, vakıf kurmak ve önemli bağışlarda bulunmak yasaktır (TMK m. 449). Bazı işlemler ise vesayet makamının iznine bağlıdır (TMK m. 462). Bunların başlıcaları:

1. Taşınmazların alımı, satımı, rehnedilmesi ve bunlar üzerinde başka bir ayni hak kurulması,
2. Olağan yönetim ve işletme ihtiyaçları dışında kalan taşınır veya diğer hak ve değerlerin alımı, satımı, devri ve rehnedilmesi,
3. Olağan yönetim sınırlarını aşan yapı işleri,
4. Ödünç verme ve alma,
5. Kambiyo taahhüdü altına girme.

Vasinin, gerekli olduğu halde izin almadan yaptığı işlemler, vesayet altındaki kişinin vasinin izni olmaksızın yaptığı işlem hükmündedir (m. 465). Ayrıca vesayet altındaki kişinin evlat edinmesi veya edinilmesi ile vatandaşlığa girmesi veya çıkması gibi konularda vesayet makamının izninden sonra denetim makamının da izni gerekir (m. 463). Ayrıntı için kısıtlının taşınmaz satışında vesayet makamı izni yazısına bakabilirsiniz.

Vasinin Görev Süresi ve Ücreti

Vasi kural olarak iki yıl için atanır. Vesayet makamı bu süreyi her defasında ikişer yıl uzatabilir; dört yıl dolunca vasi, vasilikten kaçınma hakkını kullanabilir (TMK m. 456). Vasi, vesayet altındaki kişinin malvarlığından, olanak bulunmadığı takdirde Hazineden karşılanmak üzere kendisine bir ücret verilmesini isteyebilir; ücret, yönetimin gerektirdiği emek ve yönetilen malvarlığının geliri göz önünde tutularak vesayet makamı tarafından belirlenir (m. 457). Altmış yaşını dolduranlar ile bedensel engelleri veya sürekli hastalıkları sebebiyle görevi güçlükle yapabilecek olanlar vasiliği kabul etmeyebilir (m. 417). Vasiliğe atanan kişi, atanmanın kendisine tebliğinden başlayarak on gün içinde vasilikten kaçınma hakkını kullanabilir (m. 422).

Vasinin Sorumluluğu ve Görevden Alınması

Vasi, görevini yerine getirirken kusurlu davranışıyla vesayet altındaki kişiye verdiği zarardan sorumludur (TMK m. 467). Sorumlu vasi ve kayyıma karşı açılacak tazminat davası, kesin hesabın tebliğ edildiği tarihten başlayarak bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (m. 492). Devlet de vesayet dairelerinde görevli olanların hukuka aykırı olarak sebep oldukları zararlardan sorumludur.

Vasi görevini ağır surette savsaklar, yetkilerini kötüye kullanır veya güveni sarsıcı davranışlarda bulunur ya da borç ödemede acze düşerse vesayet makamı tarafından görevden alınır (m. 483). Görevden alınma, ancak gerekli araştırma yapıldıktan ve vasi dinlendikten sonra mümkündür; ağır olmayan hallerde uyarıda bulunulur (m. 485). Gecikmesinde tehlike bulunan hallerde vesayet makamı vasiye geçici olarak işten el çektirip bir kayyım atayabilir (m. 486).

Vasinin Görevi Ne Zaman Sona Erer?

Vasilik görevi, vasinin fiil ehliyetini yitirmesi veya ölümüyle (m. 479), uzatılmadığı takdirde sürenin dolmasıyla (m. 480), vasiliğe engel bir sebebin ortaya çıkmasıyla (m. 481) veya görevden alınmayla sona erer. Görevi sona eren vasi, yerine yenisi göreve başlayıncaya kadar zorunlu işleri yapmakla yükümlüdür (m. 482). Küçük üzerindeki vesayet ise onun ergin olmasıyla kendiliğinden sona erer (m. 470).

Vasi Olarak Dikkat Edilecekler

• Kısıtlının bütün gelir ve giderlerini düzenli olarak kayıt altına alın.
• İzne bağlı işlemleri, işlem yapmadan önce vesayet makamına bildirin.
• Kısıtlının banka hesabını kişisel harcamalar için kullanmayın.
• Kısıtlıyla ilgili önemli kararlardan önce mümkünse onun görüşünü alın.
• Yıllık raporları zamanında sunun.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir kişi, annesinin vasisi olarak atanır. Annenin banka hesabındaki paralar faiz getirecek şekilde vesayet makamının belirlediği bankaya yatırılır. Vasi, annenin tedavi ve bakım giderlerini karşılar ve giderleri belgelendirir. Anne adına bir taşınmazın satılması gerektiğinde ise satış için vesayet makamına başvurur; izin ve talimat olmadan satış yapmaz. Yılda bir defa hesabı sunar ve hesap onaylanır. Bu örnekte vasi, hem koruma hem de hesap verme yükümlülüğüne uygun davranmıştır.

Sonuç

Vasilik, kısıtlıya ve küçüğe ilişkin ciddi yetkiler ve sorumluluklar içeren, vesayet makamı denetiminde yürütülen bir görevdir. Özenli yönetim, düzenli hesap ve izin gerektiren işlemlerde vesayet makamına başvurmak, hem kısıtlının menfaatini hem de vasinin kendi hukuki güvenliğini korur. Vasi olarak atandıysanız veya vasi hakkında endişeniz varsa aile hukuku kapsamında dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla ulaşabilirsiniz.