Velayet Davası Nasıl Açılır? Süreç, Deliller ve Dikkat Edilecekler

Boşanma sürecinde anne ve babaların en çok endişe duyduğu konu çoğu zaman çocuklarının geleceğidir. Çocuğun kiminle yaşayacağı, eğitim ve sağlık kararlarını kimin vereceği, diğer ebeveynle nasıl görüşeceği gibi sorular velayet kavramı etrafında şekillenir. Bu yazıda velayet davasının hangi durumlarda ve nasıl açıldığını, mahkemenin karar verirken nelere baktığını ve sürecin nasıl ilerlediğini açıklıyoruz.

Velayet Nedir?

Velayet, ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, korunması, temsili ve mallarının yönetimi konusunda anne ve babaya tanınan hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 335 vd. velayeti düzenler.

Evlilik devam ettiği sürece velayet anne ve babaya birlikte aittir (TMK m. 336). Boşanma veya ayrılık hâlinde ise hâkim, velayeti eşlerden birine verebilir; uygulamada belirli şartlarla ortak velayete de hükmedilebilmektedir. Ortak velayet hakkında ortak velayet yazımıza bakabilirsiniz.

Velayet Hangi Davalarda Gündeme Gelir?

Boşanma Davasında Velayet

Boşanma davasında velayet konusu hâkim tarafından kendiliğinden değerlendirilir. Taraflar talepte bulunmasa bile hâkim ortak çocukların velayeti hakkında karar vermek zorundadır. Ancak tarafların velayet taleplerini ve bu taleplerin gerekçelerini dilekçelerinde açıkça belirtmesi önerilir.

Boşanma davası sürerken çocuğun kiminle kalacağı ise geçici velayet kararıyla belirlenir (TMK m. 169). Geçici önlemler için boşanma davasında geçici önlemler yazımıza bakabilirsiniz.

Velayet Kararında Belirleyici Ölçüt: Çocuğun Üstün Yararı

Velayet kararında tek ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Bu ilke hem Türk Medeni Kanunu’nda hem de Türkiye’nin taraf olduğu Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’de yer alır. Mahkeme çocuğun yararını belirlerken şu unsurları değerlendirir:

• Çocuğun yaşı ve cinsiyeti,
• Çocuğun hangi ebeveynle daha güçlü bağ kurduğu,
• Ebeveynlerin çocuğa bakım ve özen gösterme kapasitesi,
• Ebeveynlerin yaşam koşulları, çalışma saatleri ve barınma imkânları,
• Çocuğun okul, arkadaş ve sosyal çevresinin korunması,
• Kardeşlerin birbirinden ayrılmaması,
• Ebeveynlerin çocuğa yönelik şiddet, ihmal veya bağımlılık gibi risk faktörleri,
• Ebeveynlerin diğer ebeveynle çocuğun ilişkisini destekleme tutumu,
• İdrak çağındaki çocuğun görüşü.

Kusurun etkisi: Boşanmadaki kusur tek başına velayet kararını belirlemez. Eşine karşı kusurlu olan bir ebeveyne velayet verilebilir. Ancak kusurlu davranış doğrudan çocuğu etkiliyorsa (örneğin çocuğa şiddet) önem kazanır. Velayet kriterleri için velayet kime verilir yazımıza bakabilirsiniz.

Velayet Davası Adım Adım

1. Dava dilekçesi

Dilekçede şu hususlar yer almalıdır:

• Çocuğun kimlik bilgileri ve yaşı,
• Velayetin neden talep edildiğine ilişkin somut açıklamalar,
• Çocuğun mevcut yaşam düzeni ve ihtiyaçları,
• Diğer ebeveyn bakımından varsa risk faktörleri,
• Kişisel ilişki düzenine ilişkin öneri,
• İştirak nafakası talebi,
• Deliller.

2. Görevli ve yetkili mahkeme

Velayet davaları aile mahkemesinde görülür. Boşanma davasıyla birlikte ileri sürülen velayet talebi boşanma davasına bakan mahkemede incelenir. Velayetin değiştirilmesi davalarında yetki bakımından çocuğun bulunduğu yer ve tarafların yerleşim yerleri dikkate alınır.

3. Sosyal inceleme raporu

Aile mahkemesi, 4787 sayılı Kanun m. 5 uyarınca görevli psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacı aracılığıyla sosyal inceleme raporu aldırır. Uzman; ebeveynlerle ve çocukla görüşür, gerekirse ev ziyareti yapar ve çocuğun yararına ilişkin görüş bildirir. Bu rapor hakkında velayet davasında sosyal inceleme raporu yazımıza bakabilirsiniz.

4. Çocuğun dinlenmesi

İdrak çağındaki çocuğun görüşü alınır. Çocuk, uzman eşliğinde ve kendisini baskı altında hissetmeyeceği bir ortamda dinlenir. Çocuğun görüşü önemli olmakla birlikte tek başına belirleyici değildir.

5. Tanıklar ve diğer deliller

Çocuğun bakımını kimin üstlendiğini, ebeveynlerin çocukla ilişkisini ve risk faktörlerini gösteren tanıklar dinlenir. Okul kayıtları, sağlık raporları, kolluk kayıtları ve koruma kararları da delil olarak kullanılabilir.

6. Karar

Mahkeme tüm delilleri değerlendirerek velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası hakkında karar verir.

Velayet Kararından Sonra Ne Olur?

Velayet kararı verildikten sonra velayet kendisine bırakılan ebeveyn, çocuğun bakımı, eğitimi, sağlığı ve temsili konusunda karar verme yetkisini kullanır. Çocuğun okul kaydı, pasaport işlemleri, sağlık müdahalelerine onay ve resmî kurumlardaki işlemler velayet sahibi ebeveyn tarafından yürütülür. Bununla birlikte velayet kendisine verilmeyen ebeveynin çocukla ilişkisi sona ermez. Hâkim bu ebeveyn ile çocuk arasında kişisel ilişki düzeni kurar ve bu ebeveyn iştirak nafakası yoluyla çocuğun giderlerine katılır.

Velayet sahibi ebeveynin, çocuğun hayatını önemli ölçüde etkileyen kararları alırken diğer ebeveyni bilgilendirmesi, çocuğun yararına uygun bir tutumdur. Örneğin başka bir şehre taşınma, okul değişikliği veya ciddi bir sağlık müdahalesi gibi konularda iletişimin sürdürülmesi, ileride velayetin değiştirilmesi taleplerinin de önüne geçebilir.

Velayet Kararı Değiştirilebilir mi?

Velayet kararları kesin hüküm niteliğinde olsa da çocuğun yararı değişen koşullara göre yeniden değerlendirilebilir. TMK m. 183 uyarınca ana veya babanın yeniden evlenmesi, birinin başka yere yerleşmesi veya ölümü gibi yeni olaylar ya da durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine veya kendiliğinden gerekli önlemleri alır. Velayet sahibi ebeveynin çocuğu ihmal etmesi, kişisel ilişkiyi sistematik olarak engellemesi veya çocuğun ergenlik döneminde diğer ebeveynle yaşamak istemesi gibi durumlar değişiklik talebine dayanak olabilir. Bu konuda velayet değişikliği davası yazımıza bakabilirsiniz.

Velayet Davalarında Harç ve Arabuluculuk

• Velayet davaları konusu parayla ölçülemeyen davalardır ve maktu harca tabidir.
• Velayet uyuşmazlıkları dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir.

Acil Durumlarda Koruma

Çocuğun güvenliği tehlikedeyse dava sonucunu beklemeden şu önlemler istenebilir:

• Geçici velayet kararı,
• Diğer ebeveynle kişisel ilişkinin geçici olarak sınırlandırılması veya gözetim altında yapılması,
• 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma tedbirleri,
• TMK m. 346 vd. kapsamında çocuğun korunmasına yönelik önlemler.

Sık Yapılan Hatalar

• Çocuğu diğer ebeveyne karşı kışkırtmak veya çatışmanın içine çekmek,
• Diğer ebeveynle kişisel ilişkiyi keyfi olarak engellemek,
• Çocuğun ihtiyaçlarını belgelememek,
• Sosyal inceleme görüşmesine hazırlıksız veya çatışmacı bir tutumla katılmak,
• Velayet talebini yalnızca diğer eşin kusuruna dayandırmak.

Sonuç

Velayet davası, ebeveynlerin değil çocuğun geleceğini belirleyen bir süreçtir. Mahkeme, çocuğun üstün yararını esas alarak karar verir ve bu değerlendirmede uzman raporları ile çocuğun görüşü önemli rol oynar. Aile hukuku alanında velayet talebinizi ve çocuğunuzun durumunu değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.