Yabancı Uyruklu Eşle Boşanmada Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır?

Bir Türk vatandaşı ile yabancı uyruklu bir kişinin evliliğinin sona ermesi durumunda, mal paylaşımına hangi ülkenin hukukunun uygulanacağı, uygulamada en çok karıştırılan konulardan biridir. Bu yazıda karma evliliklerde mal rejimi tasfiyesinin nasıl işlediğini ele alıyoruz.

Uygulanacak Hukukun Tespiti

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun, evlilik mal rejimine uygulanacak hukuku belirleyen özel bağlama kuralları içerir. Buna göre öncelikle eşlerin, mal rejimlerine uygulanacak hukuku kendi aralarında yapacakları bir sözleşmeyle seçip seçmediğine bakılır. Böyle bir seçim yoksa sırasıyla eşlerin müşterek millî hukuku, bu bulunmuyorsa müşterek mutat mesken hukuku, o da yoksa evlenme yeri hukuku gibi bağlama noktaları devreye girer. Bu kademeli sistem, tarafların hangi ülke hukukuna göre mal rejiminin tasfiye edileceğini önceden öngörebilmesini amaçlar.

Türk Mahkemelerinin Yetkisi

Boşanma davası Türkiye’de açılan ve taraflardan en az birinin Türkiye’de yerleşik olduğu durumlarda, Türk mahkemeleri boşanmaya bağlı olarak mal rejimi tasfiyesi talebini de değerlendirebilir. Ancak mahkemenin yetkili olması, uygulanacak hukukun otomatik olarak Türk hukuku olacağı anlamına gelmez; yetki ve uygulanacak hukuk (kanunlar ihtilafı) ayrı sorulardır ve her ikisi de milletlerarası özel hukuk kuralları çerçevesinde ayrı ayrı değerlendirilir.

Taşınmazlarda Bulunduğu Ülke Hukuku Kuralı

Taşınmaz mallara ilişkin ayni haklarda, milletlerarası özel hukukun temel prensiplerinden biri olan “lex rei sitae” (eşyanın bulunduğu yer hukuku) uygulanır. Bu nedenle Türkiye’de bulunan bir taşınmazın mülkiyeti ve tasfiyesi, eşlerin mal rejimine hangi hukuk uygulanırsa uygulansın, Türk hukukuna tabi olarak değerlendirilir. Bu durum, farklı ülkelerde taşınmazı bulunan çiftlerde tasfiye sürecinin birden fazla hukuk düzenine göre parçalı biçimde yürütülmesine yol açabilir.

Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminin Uygulanması

Türk hukukunun uygulandığı durumlarda, kanuni mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi devreye girer. Bu rejimde her eş, evlilik süresince edindiği malların değerindeki artıştan diğer eşle paylaşım yapmakla yükümlüdür; kişisel mallar (evlilik öncesi edinilen veya miras yoluyla geçen mallar gibi) bu paylaşımın dışında tutulur. Yabancı uyruklu eşin bu rejimin işleyişine yabancı olması, uygulamada sıkça danışmanlık ihtiyacı doğuran bir noktadır.

Yabancı Mahkeme Kararının Türkiye’de Tanınması

Boşanma ve mal paylaşımına ilişkin karar yurt dışındaki bir mahkemede verilmişse, bu kararın Türkiye’de hüküm ifade edebilmesi için ayrı bir tanıma ve tenfiz davası açılması gerekir. Türk mahkemesi, yabancı kararın Türk kamu düzenine aykırı olup olmadığını, savunma hakkının tanınıp tanınmadığını ve karşılıklılık şartının sağlanıp sağlanmadığını inceler. Tenfiz kararı verildikten sonra yabancı mahkeme kararı, Türkiye’de bir Türk mahkemesi kararı gibi icra edilebilir hale gelir.

Mal Kaçırma İddialarında İspat Sorunu

Karma evliliklerde eşlerden birinin malvarlığının bir kısmını yurt dışında tutması veya yurt dışına transfer etmesi ihtimali, tasfiye sürecinde ispat açısından zorluk yaratabilir. Bu durumlarda diğer eşin, yurt dışındaki malvarlığının varlığını ve değerini banka kayıtları, tapu kayıtları veya bilirkişi incelemesi gibi delillerle ortaya koyması gerekir; uluslararası adli yardımlaşma mekanizmaları bu süreçte destekleyici olabilir.

Nafaka Taleplerinin Mal Paylaşımından Ayrılığı

Mal paylaşımı ile nafaka, farklı hukuki temellere dayanan iki ayrı talep türüdür. Mal rejimi tasfiyesi, evlilik süresince edinilen malvarlığının paylaşımını konu alırken, nafaka evlilik birliğinin sona ermesi nedeniyle ortaya çıkan geçim ihtiyacını karşılamaya yöneliktir. Karma evliliklerde her iki talebe de farklı hukuk kuralları uygulanabileceğinden, bu ayrımın gözetilmesi önemlidir.

Şirket Paylarının ve İş Varlıklarının Tasfiyesi

Eşlerden birinin sahip olduğu şirket payı veya işletme varlığı, mal rejimi tasfiyesinde ayrıca değerlendirilmesi gereken karmaşık bir kalemdir. Şirketin kurulduğu ülkenin ticaret hukuku ile mal rejimine uygulanan hukuk farklı olabileceğinden, şirket değerinin doğru tespiti için bağımsız bir mali değerleme yaptırılması önerilir. Bu tür varlıkların paylaşımı, taşınmaz veya nakit varlıklara göre daha uzun bir inceleme süreci gerektirebilir.

Avukat Aracılığıyla Sürecin Yönetilmesi

Karma evliliklerde mal paylaşımı süreci, hem aile hukuku hem de milletlerarası özel hukuk bilgisi gerektiren çok boyutlu bir konudur. Bu nedenle sürecin başında hem Türk hukukuna hem de ilgili yabancı hukuka aşina bir avukattan destek almak, uygulanacak hukukun doğru tespit edilmesini ve tasfiyenin adil şekilde yapılmasını sağlar.

Mal Kaçırmaya Karşı Geçici Tedbir Talepleri

Boşanma davası devam ederken, taraflardan birinin malvarlığını kaçırma veya elden çıkarma riski varsa, diğer eş mahkemeden ihtiyati tedbir talep edebilir. Bu tedbirler, MÖHUK m. 14/4 uyarınca Türk hukukuna göre değerlendirilir; yani geçici tedbir taleplerinde uygulanacak hukuk, esasa uygulanan hukuktan bağımsız olarak doğrudan Türk hukukudur. Bu düzenleme, dava sürecinde hızlı ve etkili bir koruma sağlanmasını amaçlar.

Vergisel Sonuçların Değerlendirilmesi

Mal paylaşımı sonucunda bir eşten diğerine yapılan devirlerin vergisel sonuçları da göz önünde bulundurulmalıdır. Boşanma protokolü kapsamında yapılan mal devirleri genellikle özel bir vergi muafiyeti rejimine tabi olabilir; ancak bu muafiyetin kapsamı, devredilen malın türüne ve devrin şekline göre değişebileceğinden, sürecin bir mali müşavirle birlikte planlanması faydalı olur.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz. Türk vatandaşı bir kadın ile yabancı uyruklu kocası, Türkiye’de yerleşik olarak yaşarken boşanma kararı alır. Taraflar arasında mal rejimine ilişkin bir sözleşme bulunmadığından, müşterek mutat meskenleri Türkiye olduğu için Türk hukuku uygulanır ve Türkiye’deki taşınmazlar edinilmiş mallara katılma rejimi çerçevesinde paylaştırılır.

Sonuç

Karma evliliklerde mal paylaşımı, uygulanacak hukukun doğru tespit edilmesini gerektiren çok katmanlı bir süreçtir; taşınmazlar, şirket payları ve vergisel sonuçlar gibi unsurların her biri ayrı bir dikkat gerektirir. Yabancılar hukuku alanında boşanma ve mal rejimi tasfiyesi sürecinizde bizimle iletişime geçebilirsiniz.