Sigorta Şirketi Zorunlu Sigorta Yapmayı Reddedebilir mi? Sözleşme Yapma Zorunluluğu (TTK 1483)

Zorunlu sigortalar, kanunun belirli faaliyet ve mal sahiplerine yüklediği sigorta yaptırma yükümlülüğüdür: trafik sigortası, DASK, zorunlu koltuk sigortası ve bazı meslek sorumluluk sigortaları örnek olarak sayılabilir. Bu sigortaları yaptırmak zorunda olan kişinin, sigorta şirketinin isteksizliğiyle karşılaşması halinde çaresiz kalmaması gerekir. Türk Ticaret Kanunu bu nedenle sigortacıya, zorunlu sigortaları yapmaktan kaçınamama yükümlülüğü getirir. Bu yazıda kuralın kapsamını, sınırlarını ve uygulamadaki sonuçlarını anlatıyoruz.

Zorunlu Sigorta Nedir?

Zorunlu sigorta, kanunla veya kanuna dayanan düzenlemelerle yaptırılması mecburi kılınan sigortadır. Amaç, zarar görenin tazminatını güvence altına almak ve kamu düzenini korumaktır. Zorunlu trafik sigortası, zorunlu deprem sigortası (DASK), zorunlu ferdi kaza (koltuk) sigortası, tehlikeli madde taşıma sorumluluk sigortası ve bazı işletme sorumluluk sigortaları bu kapsamdadır. Zorunlu sigortayı yaptırmayan kişiye idari para cezaları uygulanabilir ve ayrıca kişisel sorumluluk doğar.

Kaçınamama Yükümlülüğü

TTK m. 1483/1’e göre sigortacılar, diğer kanunlardaki hükümler saklı kalmak üzere, faaliyet gösterdikleri dalların kapsamında bulunan zorunlu sigortaları yapmaktan kaçınamazlar. Yani ruhsatlı olduğu branşta zorunlu sigorta sunan bir şirket, başvuran kişiyi keyfî sebeplerle reddedemez. Bu hüküm, sigortacının sözleşme özgürlüğünü zorunlu sigortalar bakımından sınırlar. Ruhsatı bulunmayan branşlar bu yükümlülüğün dışındadır: şirket yalnızca ruhsatlı olduğu dallarda bu kurala tabidir.

Yükümlülüğün Sınırları

Kaçınamama yükümlülüğü sigortacının prim belirleme ve risk değerlendirme hakkını ortadan kaldırmaz. Özel mevzuat çerçevesinde tarife kuralları ve prim farkı uygulamaları geçerlidir. Örneğin trafik sigortasında kaza geçmişine göre tarife basamaklarına göre prim değişir. Ancak sigortacı riski yüksek gördüğü için sigortayı tamamen reddedemez. Reddedilen kişi düzenleyici otoriteye, yani sigortacılık düzenleme ve denetleme kurumuna şikâyet edebilir. Ayrıca sigortacı ret gerekçesini yazılı bildirmelidir.

Poliçe Reddedildiğinde Başvuru Yolları

Zorunlu sigorta başvurusu reddedilmişse şu yollar izlenebilir: sigortacıdan yazılı ret gerekçesi istenir; başka bir sigortacıdan teklif alınır; ilgili düzenleyici kuruma ve sigorta tahkim mekanizmasına başvuru yapılır; tüketici şikâyet yolları kullanılır. Başvuru ve ret yazışmaları saklanmalıdır. Özellikle zorunlu trafik sigortasında, araç sahibinin poliçesiz kalmaması için hızlıca alternatif şirketler değerlendirilmelidir. Aksi halde idari yaptırım ve kaza halinde kişisel sorumluluk riski doğar.

Zarar Görene Karşı Devam Eden Sorumluluk

TTK m. 1484/1’e göre sigortacı, sigortalıya karşı ifa borcundan tamamen veya kısmen kurtulmuş olsa da, zarar gören bakımından ifa borcu zorunlu sigorta miktarına kadar devam eder. Örneğin sigortalı prim ödememiş veya beyan yükümlülüğünü ihlal etmişse sigortacı sigortalıya karşı sorumluluktan kurtulabilir; ancak zarar görene karşı ödeme borcu sürer. Sigortacı sonra sigortalıya rücu edebilir. Bu, zarar görenin korunmasını amaçlar.

Sözleşmenin Sona Ermesinin Etkisi

Zorunlu sigorta ilişkisinin sona ermesi zarar görene karşı, sigortacının sözleşmenin sona erdiğini veya ereceğini yetkili mercilere bildirmesinden bir ay sonra hüküm doğurur (m. 1484/2). Bu düzenleme, poliçe iptal edilen ve sigortasız kaldığı için mağdur olan kişilerin korunmasını sağlar. Sigorta ettiren de bu süre içinde yeni poliçe temin etmelidir. Sigortacının bildirimi yapmaması halinde teminat devam eder.

Sosyal Güvenlik Kurumlarının Karşıladığı Zarar

Zarar sosyal güvenlik kurumları tarafından karşılandığı ölçüde sigortacının sorumluluğu sona erer (m. 1484/3). Bu nedenle iş kazası veya trafik kazasında sosyal güvenlik kurumunun yaptığı ödemeler, sigortacının tazminat borcundan mahsup edilir. Kurum ise ödediği tutar için rücu hakkını kullanır. Konuyla ilgili iş kazası özelindeki ayrıntılar için iş kazasında SGK ile özel sigorta ilişkisi yazımıza bakabilirsiniz.

Emredici Hüküm

TTK m. 1486/2’ye göre m. 1484 ve m. 1485 hükümlerine aykırı sözleşme şartları geçersizdir. Yani poliçeye zarar gören bakımından sigortacının sorumluluğunu sınırlayan hükümler konulsa dahi, bunlar uygulanmaz. Bu yüzden zorunlu sigortalarda sigortacının kendi savunma imkânları sınırlıdır. Zarar gören, poliçe şartlarının kendisine karşı ileri sürülemediğini bilmeli ve haklarını buna göre kullanmalıdır.

Pratik Öneriler

Zorunlu sigortaları bitiş tarihinden önce yenilemek, sigortacının poliçeyi reddetmesi halinde yazılı gerekçeyi almak, başka şirketlerden teklif toplamak ve gerekirse düzenleyici kuruma başvurmak önemlidir. Zarar gören kişiler ise sigortalının poliçe durumundan bağımsız olarak sigortacıya başvurabileceklerini unutmamalıdır. Trafik kazası sonrası başvuru için trafik kazasında sigorta şirketine başvuru süreci yazımıza göz atabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Zorunlu sigortayı yaptırmadan işleme veya araç kullanmaya devam etmek,
• Sigortacının sözlü retini yeterli sayıp başka girişim yapmamak,
• Poliçe sona erme bildirimini fark etmeyip yenilemeyi geciktirmek,
• Zarar gören olarak sigortalının poliçesinin bittiğini varsayıp başvurmamak,
• Ret yazışmalarını saklamamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir araç sahibi trafik sigortası yaptırmak için bir şirkete başvurur ancak şirket yüksek riskli olduğu gerekçesiyle sözlü ret verir. Araç sahibi yazılı ret ister, başka bir sigortacıdan teklif alır ve gerekirse düzenleyici kuruma şikâyet edeceğini bildirir. Şirket, zorunlu sigortayı yapmaktan kaçınamayacağını kabul ederek uygun tarifeyle poliçeyi düzenler.

Zorunlu Sigorta Türlerine Genel Bakış

Uygulamada zorunlu sigorta türleri farklı kanunlarda dağınık olarak düzenlenmiştir. Trafik sorumluluk sigortası ve koltuk sigortası Karayolları Trafik Kanunu’nda, zorunlu deprem sigortası ise ayrı bir kanunda düzenlenir; bazı meslek grupları için mesleki sorumluluk sigortası zorunlu olabilir. Her sigorta türünün kendi tarife, teminat ve başvuru kuralları vardır. Başvuru yaparken hangi kanuna tabi zorunlu sigorta olduğunu ve teminat limitlerini öğrenmek gerekir. Genel yükümlülük TTK m. 1483’te toplanmış olsa da özel kanun hükümleri önceliklidir.

Şikâyet Dilekçesinde Bulunması Gerekenler

Poliçe reddi şikâyetinde başvuru tarihi, sigortacının adı, talep edilen zorunlu sigorta türü, ret gerekçesi ve ret yazısı, kişinin kimlik ve iletişim bilgileri ile aracın veya taşınmazın belgeleri yer almalıdır. Şikâyetin yazılı yapılması ve gönderi kaydının saklanması, sonraki tüm süreçte delil olarak kullanılır.

Sonuç

Sigortacılar ruhsatlı oldukları dallarda zorunlu sigortaları yapmaktan kaçınamaz; ayrıca zarar görene karşı sorumlulukları sigorta ilişkisi sona erse bile belirli koşullarda sürer. Zorunlu sigortada ret veya poliçe sorunu yaşıyorsanız sigorta hukuku sayfamıza göz atabilir, iletişim sayfasından bizimle görüşebilirsiniz.