Açık Teklif Usulüyle İhale Nasıl Yapılır? Sözlü Teklif, Posta Teklifi ve Yeniden İhale

Kamu ihale yöntemlerinden biri olan açık teklif usulü, isteklilerin komisyon önünde birbirlerinin tekliflerini duyarak rekabet ettiği canlı bir artırma ve eksiltme süreci sunar. Özellikle taşınmaz kiralama ve satış ihalelerinde sıkça kullanılan bu usulde sözlü teklif, yazılı teklif ve posta teklifi gibi kavramların ne anlama geldiğini bilmek, isteklinin hem haklarını hem yükümlülüklerini doğru kullanmasını sağlar. Bu yazıda 2886 sayılı Kanun’un 45-49. maddeleri çerçevesinde açık teklif usulünün işleyişini adım adım anlatıyoruz.

İhale Usulleri ve Açık Teklifin Yeri

Kanunun 35. maddesi ihale usullerini sayar: kapalı teklif usulü, belli istekliler arasında kapalı teklif usulü, açık teklif usulü, pazarlık usulü ve yarışma usulü. Hangi usulün uygulanacağı, kanun hükümlerine uyularak idarelerce belirlenir. 45. maddeye göre tahmin edilen bedeli her yıl Genel Bütçe Kanunu ile belirlenen tutarı geçmeyen ihaleler açık teklif usulüyle yapılabilir. Yani kapalı teklif usulü kural, açık teklif ise belirli bedele kadar olan işler için bir seçenektir. Açık teklif usulü, şeffaflığı ve hızı nedeniyle küçük ve orta ölçekli ihalelerde tercih edilir.

Teklifin Verilmesi: Sözlü ve Posta Yoluyla

46. madde, açık teklif usulünde ihalelerin isteklilerin ihale komisyonları önünde tekliflerini sözlü olarak belirtmeleri suretiyle yapılacağını belirtir. Ancak istekliler, ilanda belirtilen ihale saatine kadar komisyon başkanlığına ulaşmış olmak şartıyla, 37. madde hükümlerine uygun olarak düzenleyecekleri tekliflerini iadeli taahhütlü bir mektupla da gönderebilirler. Teklif sahibi komisyonda hazır bulunmadığı takdirde posta ile gönderilen teklif son ve kesin teklif olarak kabul edilir. Bu, postayla teklif gönderen isteklinin artırım sürecine katılmadığını ve sonradan teklifini yükseltemeyeceğini gösterir. Teklif mektubu, isteklinin adı, işin niteliği, teklif edilen bedel ve imzası gibi unsurları taşımalıdır.

İhale Günü Süreç

47. madde açık teklif usulünde ihalenin işleyişini ayrıntılı düzenler. İlanda belirtilen ihale saati gelince komisyon başkanı, isteklilerin belgelerini ve geçici teminat verip vermediklerini inceleyerek kimlerin ihaleye katılabileceğini bildirir. Katılamayacakların belge ve teminatları geri verilir; bu işlemler istekliler önünde bir tutanakla tespit edilir. Ardından ihaleye giremeyenler ihale yerinden çıkarılır; diğer istekliler önce şartnameyi imzalar ve sonra sıra ile tekliflerini belirtir. Yapılan teklifler artırma ve eksiltme kâğıdına yazılır ve teklif sahipleri tarafından imzalanır. İlk teklifler alındıktan sonra komisyon başkanı, posta ile yapılmış teklifler varsa bunları okutarak kâğıda geçirtir; bundan sonra istekliler sıra ile teklif vermeye devam eder.

Çekilme ve Yazılı Son Teklif

İhaleden çekilen isteklilerin bu durumları artırma ve eksiltme kâğıdına yazılır ve imzaları alınır. İlgilinin imzadan çekinmesi halinde durum ayrıca belirtilir. İhaleden çekilenler yeniden teklifte bulunamazlar. Teklifler yapıldığı sırada, yapılan indirim veya artırımların işi uzatacağı anlaşılırsa isteklilerden komisyon huzurunda son tekliflerini yazılı olarak bildirmeleri istenebilir; daha önce ihaleden çekilmiş olanlar bu durumda yazılı teklif veremez. Sözlü ve yazılı son teklifler alındıktan sonra ihale, 41. maddeye göre karara bağlanır (m. 48). Bu düzenleme, ihalenin sonsuza kadar uzamasını önler ve isteklilerin dürüst teklif vermesini teşvik eder.

Zam ve İndirim Yasağı ile Hazır Bulunma

Teklifler verildikten sonra kanunda yazılı haller dışında zam veya indirim teklifleri kabul edilmez (m. 33). Açık teklif usulünde sıralı teklif verme usulün bir parçası olduğundan, bu yasak ihale sonuçlandıktan ve teklifler kesinleştikten sonra devreye girer. Ayrıca ihale sırasında hazır bulunmayan veya noterden tasdikli vekâletnameyi haiz bir vekil göndermeyen istekliler, ihalenin yapılış tarzına ve sonucuna itiraz edemez (m. 34). Bu nedenle açık teklif usulünde isteklinin bizzat veya yetkili vekili aracılığıyla ihale masasında bulunması önem taşır.

Uygun Bedelin Belirlenmesi

Açık teklif usulünde de uygun bedel, 28. maddeye göre belirlenir: artırmalarda uygun bedel, tahmin edilen bedelden aşağı olmamak üzere teklif edilen bedellerin en yükseğidir; eksiltmelerde tahmin edilen bedeli geçmemek şartıyla teklif edilen bedellerin tercihe layık görülenidir. Yani kamu taşınmazının satış veya kiralama ihalesinde teklif, tahmin edilen bedelin altında kalırsa ihale sonuçlandırılamayabilir. Komisyon, uygun bedele ulaşılamadığında ihaleyi yapmama kararı alabilir; bu karar gerekçeli olmalıdır.

İhalenin Yapılamaması: Yeniden İhale ve Pazarlık

49. madde, açık teklif usulüyle yapılan ihalelerde istekli çıkmadığı, isteklilerin belgeleri veya son teklifleri uygun görülmediği takdirde, yeniden aynı usulle ihale açılacağını veya idare yararı görürse ihalenin bitiş tarihinden itibaren 15 gün içinde işin 43. maddenin ikinci fıkrasında belirtilen esaslar dahilinde pazarlıkla yaptırılabileceğini belirtir. Pazarlık usulünde teklif alınması belli bir şekle bağlı değildir; komisyon bir veya daha fazla istekliden yazılı veya sözlü teklif alarak bedel üzerinde anlaşır ve pazarlığın nasıl yapıldığı ile üzerine ihale yapılanın neden tercih edildiği pazarlık kararında gösterilir (m. 50). Bu süre içinde pazarlığın başlaması, ihale sürecinin sürekliliği açısından önemlidir.

Açık Teklif Usulünde İsteklinin Stratejisi

Açık teklif usulünde istekli, tahmin edilen bedeli ve rakiplerini önceden değerlendirmeli, en fazla ne kadar teklif vermeye hazır olduğunu belirlemelidir. Duygusal kararlarla yüksek teklif verip sonradan kesin teminat ve sözleşme aşamasında geri çekilmek, geçici teminatın gelir kaydedilmesine yol açar. Ayrıca şartnamenin ihaleden önce dikkatle okunması ve imzalanması gerektiğinden, şartname hükümlerinin bilinmemesi savunma yapmayı zorlaştırır.

İdare Açısından Dikkat Edilecek Noktalar

İdare, ihale gününde tutanakların düzenli tutulmasını, belge ve teminat kontrollerinin isteklilerin önünde yapılmasını ve artırma-eksiltme kâğıdının tüm istekliler tarafından imzalanmasını sağlamalıdır. İhaleden çekilenlerin durumunun kâğıda yazılması, sonraki itiraz ve dava süreçlerinde ispat açısından değerlidir. Posta ile gelen tekliflerin saatinde ulaştığının kaydı da dosyada saklanmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Posta teklifinin ihale saatinden sonra ulaşması,
• İhaleden çekildikten sonra yazılı son teklif vermeye çalışmak,
• Şartnameyi imzalamadan teklif vermeye kalkmak,
• Geçici teminatı yatırmadan ihaleye katılmak,
• Verilen teklifin bağlayıcı olduğunu göz ardı etmek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir idare, tahmin edilen bedeli düşük bir ticari taşınmazın kiralanması için açık teklif usulüyle ihale açar. Üç istekli katılır; biri posta ile teklif göndermiştir. Komisyon, posta teklifini okuttuktan sonra sözlü teklifleri sıra ile alır; iki istekli teklifini yükseltirken üçüncü istekli çekilir. Çekilen istekli, sonradan yazılı son teklif aşamasında yeniden teklif vermek ister; ancak kanun buna izin vermediği için talebi reddedilir. İhale en yüksek teklifi verene bırakılır ve süreç tutanakla belgelenir.

Sonuç

Açık teklif usulü, belirli bedele kadar olan ihalelerde isteklilerin komisyon önünde sözlü teklif verdiği bir usuldür. Posta teklifi son ve kesin kabul edilir, çekilenler yeniden teklif veremez ve ihale yapılamazsa yeniden ihale veya pazarlık yolu izlenir. İhale sürecinde haklarınızı korumak için idare hukuku alanında bilgi almak isterseniz iletişim sayfamızdan telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.