Pazarlık Usulüyle İhale Hangi İşlerde Yapılır? Şartlar, Süreler ve Sınırlar (2886 m. 50-51)

Kamu ihalelerinin büyük bölümü açık veya kapalı teklif usullerine göre yapılır. Ancak bazı işler için bu yöntemlerin uygulanması ya mümkün değildir ya da ihalenin amacına uygun değildir. Bu gibi durumlarda kanun, idarelere istisnai bir yol açar: pazarlık usulü. Bu usulde şekil şartları daha esnektir, ancak esneklik keyfîlik anlamına gelmez; hangi işlerin pazarlıkla yaptırılabileceği kanunda tek tek sayılmıştır. Bu yazıda 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun pazarlık usulüne ilişkin hükümlerini, sınırlarını ve isteklinin dikkat etmesi gereken hususları anlatıyoruz.

Pazarlık Usulünün Yapısı

Kanunun 35. maddesi ihale usullerini sayarken pazarlık usulünü de sıralar. 50. maddeye göre pazarlık usulü ile yapılan ihalelerde teklif alınması belli bir şekle bağlı değildir. İhaleler, komisyon tarafından işin nitelik ve gereğine göre bir veya daha fazla istekliden yazılı veya sözlü teklif almak ve bedel üzerinde anlaşmak suretiyle yapılır. Pazarlığın ne suretle yapıldığı, ne gibi tekliflerde bulunulduğu ve üzerine ihale yapılanların ne sebeple tercih edildiği pazarlık kararında gösterilir. Bu, pazarlık usulünün denetlenebilirliğini sağlayan önemli bir güvencedir: idarenin neden belirli bir istekliyi seçtiği ve bedelin nasıl belirlendiği kararda yazılıdır.

İhale Yapılamazsa Pazarlığa Geçiş

Kapalı teklif usulüyle yapılan ihalelerde, istekli çıkmadığı veya teklif olunan bedel komisyonca uygun görülmediği takdirde, ya yeniden aynı usulle ihale açılır ya da idare yararı görüldüğü takdirde, ihalenin bitiş tarihinden itibaren 15 gün içinde iş pazarlıkla yaptırılır (m. 43). Açık teklif usulünde de benzer bir hüküm vardır: istekli çıkmadığı, isteklilerin belgeleri veya son teklifleri uygun görülmediği takdirde, yeniden aynı usulle ihale açılır veya idare yararı görüldüğü takdirde ihalenin bitiş tarihinden itibaren 15 gün içinde iş pazarlıkla yaptırılabilir (m. 49). Bu düzenleme, ihalenin sonuçsuz kalmasının kamu hizmetini uzun süre aksatmasını önler. Ancak pazarlığın 15 günlük süre içinde yapılması gerekir; sürenin aşılması durumunda ihale usulüne aykırılık doğar.

Şartname Niteliğinin Korunması

43. maddeye göre işin pazarlığa bırakılması halinde şartnamede belirtilen nitelik ve şartların aynen muhafazası zorunludur. Yeni ihale yapılıncaya kadar geçecek günler içinde aynı nitelikler korunarak günlük ihtiyaçlar oranında pazarlıkla mal alınabilir. Ancak ihale şartnamede belirtilen nitelikte mal bulunmaması sebebiyle geri kalmışsa günlük ihtiyaçlar şartnameye bağlı kalmaksızın temin edilebilir. Bu hüküm, pazarlığın ihalenin sonuçsuz kalmasından yararlanıp şartları değiştirmeye dönüştürülmesini engeller. Şartların hafifletilmesi, ilk ihaleye katılmayan isteklilerin de girebilmesi ihtimalini doğurur ve rekabet eşitliğini bozar.

Pazarlıkla Yapılabilecek İşler

51. madde pazarlık usulüyle yapılabilecek işleri tek tek sayar. Bunlardan bazıları şunlardır:

• Yer, özellik ve nitelikleri itibarıyla her yıl Genel Bütçe Kanununda gösterilecek belli tutarları aşmayan ve süreklilik göstermeyen işler,
• Önceden düşünülmesi mümkün olmayan ani ve beklenmeyen olayların ortaya çıkması üzerine acele olarak yapılması gerekip kapalı veya açık teklif usulünün uygulanmasına yeterli süre bulunmayan işler; diğer ihale usulleriyle temin edilemeyeceği açıkça belli olan işler; bilgisayar alımı, kiralanması, bakım ve onarımı; her çeşit araç ve gerecin yetkili servislerine yaptırılacak periyodik bakım ve onarımları; yedek parça ve lastik alımları,
• İhalenin yapılmaması veya sözleşmenin bozulması nedeniyle yeniden yapılacak ihalelerin sonuçlandırılmasına kadar geçecek süre içindeki ihtiyaç maddelerinin alımı,
• İdarelerin müştereken veya iştirak halinde sahibi bulundukları taşınmaz mallardaki paylarının paydaşlara kiraya verilmesi,
• Kullanışlarının özelliği, idarelere yararlı olması veya ivediliği nedeniyle kapalı veya açık teklif yöntemleriyle ihalesi uygun görülmeyen, Devletin özel mülkiyetindeki taşınır ve taşınmaz malların kiralanması, trampası ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi,
• Özellikleri nedeniyle belli isteklilere yaptırılmasında yarar görülen hizmet, eğitim, araştırma, etüt, proje ve müşavirlik işleri,
• Çabuk bozulan, saklanması tehlikeli olan veya saklama giderleri yüksek malların satımı,
• Tek kişi veya firma elinde bulunan taşınır mal, hak ve hizmetlerle belirli taşınmaz malların alımı veya kiralanması,
• Millî güvenlik nedeniyle gizli tutulması zorunluluğu kabul edilen işler,
• Özellikleri nedeniyle yabancı ülkelerden sağlanması zorunlu olan alım, kiralama, onarım, sigorta ve taşıma işleri.

Kanun, bazı bentlerde yazılı işler için şartname düzenlenmesi, tahmini bedel tespiti, teminat alınması ve sözleşme yapılmasının zorunlu olmadığını da belirtir. Bu istisnaların bazılarında Maliye Bakanlığının uygun görüşü aranır. Sayılan haller sınırlıdır; idare, sayılanların dışında bir işi keyfî biçimde pazarlığa bırakamaz.

Geçici Teminat ve Şekil

25. maddeye göre pazarlık usulü ile yapılacak ihalelerde geçici teminat alıp almamakta idareler serbesttir. Yine ilan konusunda da idare serbesttir; ancak ilan yapılması şeffaflık için tavsiye edilir. Pazarlık usulünde şekil serbestisi, tarafların belgeleme yapmasına engel değildir. Hatta pazarlık kararında pazarlığın süreci ve tercih gerekçesi yazılmak zorundadır. İdarenin kararda gerekçe göstermemesi, ihalenin iptali gibi sonuçlara yol açabilir. Pazarlık usulüne ilişkin yargısal denetimde ise özellikle idarenin sayılan haller dışına çıkıp çıkmadığı ve gerekçelerin somutluğu incelenir.

Kamu Taşınmazlarında Pazarlık

Kamu taşınmazlarının kiralanması, satışı veya trampasında da pazarlık usulü gündeme gelebilir. 51. maddenin (g) bendi, Devletin özel mülkiyetindeki taşınır ve taşınmaz malların kiralanması, trampası ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin kiralanması ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisini, kullanışlarının özelliği, idarelere yararlı olması veya ivediliği nedeniyle kapalı veya açık teklif yöntemleriyle ihalesi uygun görülmeyen hallerde pazarlığa açar. Hazine taşınmazlarının satış ve kira esasları ise Maliye Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir (m. 74). Bu tür işlemlerde kamu yararı ve rayiç bedel ilkesi ön plana çıkar. Kamu kira sözleşmelerinin süre ve izin kuralları için kamu kira ihalesinde süre, izin ve yıllık bedel yazısına bakabilirsiniz.

Yarışma Usulü ile Karıştırmamak

Kanun, pazarlık usulünden ayrı olarak yarışma usulünü de düzenler (m. 52): idareler her türlü etüt, plan, proje ve güzel sanatlara ilişkin işleri gerekli görürlerse yarışma usulüyle yaptırabilirler. Yarışma, fikir ve tasarım ürünlerine ilişkin ayrı bir yöntemdir; pazarlık ise bedel ve şartlar üzerinde anlaşmaya dayanır.

İstekli İçin Pratik Öneriler

• Pazarlık davetini alırsanız işin hangi hükme dayanılarak pazarlığa bırakıldığını sorun.
• Şartname niteliklerine uygun teklif verin; ihale yapılamadığı için pazarlığa geçildiyse şartlar aynen geçerlidir.
• Tekliflerinizi yazılı verin ve pazarlık tutanağının bir örneğini isteyin.
• Pazarlık sonucunun kararda nasıl gerekçelendirildiğini kontrol edin.
• Şüpheli durumlarda idari başvuru ve dava sürelerini takip edin.

Sık Yapılan Hatalar

• Pazarlık usulünü her işte uygulanabilir sanmak,
• 15 günlük süreyi göz ardı etmek,
• Şartname şartlarını pazarlıkta gevşetmek,
• Pazarlık kararında gerekçe yazmamak,
• Teklifleri sözlü alıp hiç kayıt tutmamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir idare, kiralayacağı depo için kapalı teklif ihalesi açar ancak hiçbir istekli teklif vermez. İdare, ihalenin bitiş tarihinden itibaren 10 gün içinde, şartnamedeki nitelik ve şartları aynen koruyarak iki istekliden yazılı teklif alır ve pazarlık yapar. Pazarlık kararında hangi isteklinin neden tercih edildiği ve bedelin nasıl belirlendiği ayrıntıyla yazılır. İhale, kanundaki süre ve şartlara uygun olduğu için hukuka aykırılık iddialarına açık değildir.

Sonuç

Pazarlık usulü, kanunda sayılan hallerde ve ihalenin yapılamaması durumunda başvurulan esnek bir yöntemdir. Ancak 15 günlük süreye uyulması, şartname niteliklerinin korunması ve kararda gerekçenin yazılması zorunludur. Pazarlıkla yapılan ihalelere ilişkin uyuşmazlıklarda idare hukuku kapsamında hukuki destek almak için iletişim sayfamızdaki telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.