Anonim Şirket Genel Kurulunda Oy Hakkı ve Oydan Yoksunluk: Kimler Hangi Kararlarda Oy Kullanamaz?

Anonim şirket genel kurulunda alınan kararlar, şirketin kaderini belirler: yönetim kurulunun seçimi, bilançonun onayı, kâr dağıtımı, sermaye artırımı ve daha birçok konu oylamaya sunulur. Kimin ne kadar oy kullanacağı ve kimlerin bazı konularda oy kullanamayacağı, çoğu zaman şirket içi uyuşmazlıkların kaynağıdır. TTK bu konuda hem oy hakkının ölçüsünü hem de menfaat çatışması durumlarında oydan yoksunluğu düzenler. Bu yazıda oy hakkının kapsamını, doğum anını ve oydan yoksunluk hallerini anlatıyoruz.

Oy Hakkının Ölçüsü

TTK m. 434/1’e göre pay sahipleri, oy haklarını genel kurulda, paylarının toplam itibari değeriyle orantılı olarak kullanır. Bu, “bir pay bir oy” ilkesinin bir yansımasıdır: paylarının itibari değeri ne kadar yüksekse oy gücü de o oranda artar. Her pay sahibi sadece bir paya sahip olsa da en az bir oy hakkını haizdir (m. 434/2). Bununla birlikte, birden fazla paya sahip olanlara tanınacak oy sayısı esas sözleşmeyle sınırlandırılabilir; bu, büyük pay sahiplerinin çoğunluğu tek başına ele geçirmesini önlemek için kullanılan bir araçtır. Şirketin finansal durumunun düzeltilmesi sırasında payların itibari değerleri indirilmişse, payların indiriminden önceki itibari değeri üzerinden tanınan oy hakkı korunabilir (m. 434/3).

Oy Hakkının Doğumu

TTK m. 435’e göre oy hakkı, payın, kanunen veya esas sözleşmeyle belirlenmiş bulunan en az miktarının ödenmesiyle doğar. Yani pay sahibi payının bedelini (veya kanunda ya da esas sözleşmede belirlenen asgari kısmını) ödemedikçe oy hakkını kullanamaz. Bu düzenleme, sermaye taahhüdünde bulunup bedelini ödemeyen ortakların şirket kararlarında söz sahibi olmasını önlemeyi amaçlar. Uygulamada nakdi sermaye için genellikle sermaye payının en az dörtte birinin ödenmesi ve kalanının kanunda belirtilen sürede ödenmesi istenir. Ödenmeyen paylar için ortağın oy hakkı askıya alınabilir. Kayıtlı sermaye ve ödeme düzeni için anonim şirket kuruluşu aşamaları yazısına bakabilirsiniz.

Oydan Yoksunluk: Kişisel Nitelikte İşler

TTK m. 436/1 uyarınca pay sahibi kendisi, eşi, alt ve üstsoyu veya bunların ortağı oldukları şahıs şirketleri ya da hakimiyetleri altındaki sermaye şirketleri ile şirket arasındaki kişisel nitelikte bir işe veya işleme veya herhangi bir yargı kurumu ya da hakemdeki davaya ilişkin olan müzakerelerde oy kullanamaz. Bu düzenleme, menfaat çatışması durumlarında pay sahibinin kendi çıkarına oy kullanmasını önler. Örneğin genel kurul, pay sahibinin şirkete sattığı bir taşınmazın satın alma fiyatına karar verirken, satıcı pay sahibi oy kullanamaz. Yine pay sahibi ile şirket arasında görülen bir davada da o pay sahibi bu konuya ilişkin oylamada oy kullanamaz.

İbra Kararlarında Oydan Yoksunluk

TTK m. 436/2’ye göre şirket yönetim kurulu üyeleriyle yönetimde görevli imza yetkisini haiz kişiler, yönetim kurulu üyelerinin ibra edilmelerine ilişkin kararlarda kendilerine ait paylardan doğan oy haklarını kullanamaz. Yani yönetim kurulu üyesi aynı zamanda pay sahibiyse, kendisinin ve diğer yönetim kurulu üyelerinin ibrası oylamasında payından doğan oy hakkını kullanamaz. Bu kural, yönetim kurulunun kendi kendini ibra etmesini engeller ve ibra kararlarının bağımsız pay sahiplerince verilmesini sağlar. İbra konusu için yönetim kurulu üyesinin ibra edilmemesi yazısına bakabilirsiniz.

Oydan Yoksunluğun Sonuçları

Oy kullanamayacağı halde oy kullanan pay sahibinin oyu geçersizdir. Bu oy, genel kurulun toplantı ve karar nisabını hesaplamada dikkate alınmaz. Karar, bu oy olmadan gerekli çoğunluğu sağlıyorsa geçerli olur; aksi halde karar iptal davasına konu olabilir. Oydan yoksun olan pay sahibi, toplantıya katılıp görüşlerini bildirme hakkına sahiptir; yalnızca ilgili konudaki oylamada oy kullanamaz. Toplantı nisabı hesaplanırken ise oydan yoksun paylar hesaba katılıp katılmayacağı somut durumda değerlendirilir. Genel kurul kararının iptali için genel kurul kararı iptal davası ve genel kurul kararının butlanı yazılarına bakabilirsiniz.

Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı

Oy hakkını bilinçli kullanabilmek için pay sahibinin bilgi alma hakkı vardır. TTK m. 437’ye göre finansal tablolar, konsolide finansal tablolar, yönetim kurulunun yıllık faaliyet raporu, denetleme raporları ve yönetim kurulunun kâr dağıtım önerisi, genel kurulun toplantısından en az on beş gün önce şirketin merkez ve şubelerinde pay sahiplerinin incelemesine hazır bulundurulur. Finansal tablolar ve konsolide tablolar bir yıl süreyle merkezde ve şubelerde pay sahiplerinin bilgi edinmelerine açık tutulur. Pay sahibi ayrıca genel kurulda yönetim kurulundan ve denetçilerden şirketin işleri hakkında bilgi isteyebilir. Ayrıntı için pay sahibinin bilgi alma ve inceleme hakkı yazısına bakabilirsiniz.

Birikimli Oy ve Esas Sözleşme Düzenlemeleri

Halka açık olmayan anonim şirketlerde birikimli oy, ilgili Bakanlığın tebliğiyle düzenlenebilir (m. 434/4). Birikimli oy, özellikle azınlık pay sahiplerinin yönetim kurulunda temsil edilmesini kolaylaştırmak için kullanılır. Esas sözleşme ayrıca imtiyazlı paylar, oy hakkı sınırlaması ve grup oyu gibi düzenlemeler içerebilir; bu düzenlemeler kanunun emredici hükümlerine aykırı olmamalıdır. Şirket içi güç dengesini etkileyen bu araçlar, pay sahipleri arasındaki ilişkilerde önem taşır.

Temsil ve Vekâleten Oy Kullanma

Pay sahibi genel kurulda oy hakkını kendisi veya vekili aracılığıyla kullanabilir. Vekil, pay sahibinin yazılı vekâletnamesiyle hareket eder; vekâletnamenin kapsamı ve süresi önemlidir. Şirket genel kuruluna elektronik ortamda katılım da mümkündür; ayrıntı için sirket genel kurulunda elektronik katilim yazısına bakabilirsiniz. Vekil, pay sahibinin oydan yoksun olduğu konularda da oy kullanamaz; çünkü oydan yoksunluk pay sahibine ait paylardan kaynaklı oyu kapsar.

Oy Anlaşmaları

Pay sahipleri kendi aralarında oy kullanma anlaşmaları (pay sahipleri sözleşmesi) yapabilir. Bu sözleşmeler taraflar arasında bağlayıcıdır; ancak şirkete karşı genel kurul kararını doğrudan etkilemez. Sözleşmeye aykırı oy kullanılırsa, tarafların sözleşmeden doğan tazminat hakları saklıdır. Oy anlaşmalarının ayrıntıları ve sınırları için sözleşmenin dikkatle hazırlanması gerekir.

Sık Yapılan Hatalar

• Yönetim kurulu üyesi olarak kendi ibrasında oy kullanmak,
• Ödenmemiş paylar için oy hakkının kullanılabileceğini sanmak,
• Menfaat çatışması bulunan işlemlerde oy kullanmak,
• Bilgi alma hakkını kullanmadan karar vermek,
• Oydan yoksun pay sahibinin oyunu toplantı nisabına dahil etmek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir anonim şirkette yönetim kurulu üyesi aynı zamanda çoğunluk pay sahibidir. Genel kurulda yönetim kurulunun ibrası oylanırken, bu üye ibra kararına kendi paylarından doğan oyunu kullanmak ister. Ancak TTK m. 436/2 uyarınca bu oy geçersizdir. Karar yalnızca yönetim kurulunda görevli olmayan pay sahiplerinin oylarıyla alınır. Şirketin sıradan bir alım işleminde ise pay sahibi ile şirket arasındaki menfaat çatışması nedeniyle ilgili pay sahibi oy kullanamaz.

Sonuç

Anonim şirkette oy hakkı paylarının itibari değeriyle orantılıdır, her ortağın en az bir oyu vardır ve oy hakkı, payın asgari miktarının ödenmesiyle doğar. Kişisel nitelikteki işlerde ve yönetim kurulu üyelerinin ibrasında oydan yoksunluk uygulanır. Oy hakkının doğru kullanılması, genel kurul kararlarının geçerliliği için önemlidir. Şirket genel kurulu ve oy hakkı konularında hukuki destek almak isterseniz ticaret hukuku kapsamında dosyanızı birlikte inceleyebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla ulaşabilirsiniz.