Anonim Şirkette Yönetim Kurulunun Devredilemez Görev ve Yetkileri (TTK 374-375)

Anonim şirketin günlük yönetimini ve temsilini yönetim kurulu yürütür. Ancak yönetim kurulu, bu yetkinin bir kısmını bir yönetim kurulu üyesine ya da müdüre bırakabilse bile, bazı görevleri kimseye devredemez. Bu görevler, şirketin ayakta kalması ve ortakların ile alacaklıların korunması için yönetim kurulunun bizzat üstlenmesi gereken çekirdek sorumluluklardır. Türk Ticaret Kanunu’nun 374 ve 375. maddeleri bu ayrımı çizer. Bu yazıda yönetim kurulunun genel yetkisini ve devredilemez görevlerini anlatıyoruz.

Yönetim Kurulunun Genel Yetkisi

TTK m. 374/1’e göre yönetim kurulu ve kendisine bırakılan alanda yönetim, kanun ve esas sözleşme uyarınca genel kurulun yetkisinde bırakılmış bulunanlar dışında, şirketin işletme konusunun gerçekleştirilmesi için gerekli olan her çeşit iş ve işlemler hakkında karar almaya yetkilidir. Bu geniş yetki, yönetim kurulunu şirketin asıl karar organı yapar. Ancak yetkinin sınırı, kanunun genel kurula verdiği devredilemez yetkilerdir (esas sözleşme değişikliği, yönetim kurulu üyelerinin seçimi, finansal tabloların onayı, kâr dağıtımı gibi). Genel kurul yetkileri için genel kurul toplantı ve karar yeter sayıları yazısına göz atabilirsiniz.

Devredilemez Görevlerin Kapsamı

TTK m. 375/1’e göre yönetim kurulunun devredilemez ve vazgeçilemez görev ve yetkileri şunlardır:

1. Üst düzey yönetim: Şirketin üst düzeyde yönetimi ve bunlarla ilgili talimatların verilmesi.
2. Yönetim teşkilatı: Şirket yönetim teşkilatının belirlenmesi.
3. Muhasebe ve finans düzeni: Muhasebe, finans denetimi ve şirketin yönetiminin gerektirdiği ölçüde finansal planlama için gerekli düzenin kurulması.
4. Müdürlerin atanması: Şube müdürleri hariç olmak üzere müdürlerin ve aynı işleve sahip kişilerin atanmaları ve görevden alınmaları.
5. Üst gözetim: Yönetimle görevli kişilerin, özellikle kanunlara, esas sözleşmeye, iç yönergelere ve yönetim kurulunun yazılı talimatlarına uygun hareket edip etmediklerinin üst gözetimi.
6. Defter ve rapor: Pay, yönetim kurulu karar ve genel kurul toplantı ve müzakere defterlerinin tutulması, yıllık faaliyet raporu ve kurumsal yönetim açıklamasının düzenlenmesi ve genel kurula sunulması, genel kurul toplantılarının hazırlanması ve genel kurul kararlarının yürütülmesi.
7. Borca batıklık bildirimi: Borca batıklık durumunun varlığında mahkemeye bildirimde bulunulması.

Bu yedi başlık, yönetim kurulunun “asli görevleri”dir ve bunların başka bir organa bırakılması hukuka aykırıdır. Örneğin yönetim kurulu, muhasebe düzenini kurmayı tamamen genel müdüre bırakıp denetimini üstlenmezse, kanunun aradığı üst gözetim görevini yerine getirmemiş olur.

Muhasebe ve Finansal Düzen Görevi

Yönetim kurulu, muhasebe ve finansal planlama düzenini kurmakla yükümlüdür. Bu, sadece muhasebe kaydı tutulması anlamına gelmez; şirketin mali durumunu izleyebilen, erken uyarı sağlayan bir sistemin varlığı gerekir. Finansal tabloların düzenlenmesi ve defterlerin doğru tutulması için ticari defterlerin açılış ve kapanış onayı ve tacirin envanter çıkarma ve yılsonu finansal tablo yükümlülüğü yazılarına bakabilirsiniz. Bu görevin ihmali, zarar doğduğunda yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğuna yol açar.

Defterlerin Tutulması ve Genel Kurulun Hazırlanması

Pay defteri, yönetim kurulu karar defteri ve genel kurul toplantı ve müzakere defterlerinin tutulması yönetim kurulunun görevidir. Pay defterinin yanlış veya eksik tutulması ortakların haklarını etkiler; karar defterinin düzensizliği ise yönetimin şeffaflığını zedeler. Genel kurulun toplantıya çağrılması, gündemin hazırlanması ve alınan kararların yürütülmesi de aynı şekilde devredilemez. Bu konuda anonim şirkette genel kurula çağrı, iki haftalık süre ve çağrısız toplantı ve anonim şirkette pay senedi ve pay defteri yazıları yol gösterir.

Müdürlerin Atanması ve Üst Gözetim

Şube müdürleri hariç olmak üzere müdürlerin ve aynı işleve sahip kişilerin atanması ve görevden alınması devredilemez görevdir. Bu, işletmeyi fiilen yönetecek kişilerin seçiminde yönetim kurulunun sorumluluğunu gösterir. Ayrıca yönetim kurulu, yönetimle görevli kişilerin işlemlerini sadece atayıp bırakmaz; kanunlara, esas sözleşmeye ve iç yönergelere uygunluğu üst düzeyde gözetir. Yetki devri, yönetim kurulunun gözetim sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu için yönetim kurulu üyesinin hukuki sorumluluğu yazısına göz atabilirsiniz.

Borca Batıklık Bildirimi

Yönetim kurulunun en kritik devredilemez görevlerinden biri, borca batıklık durumunda mahkemeye bildirimde bulunmaktır. Sermaye kaybı ve borca batıklık halinde yönetim kurulunun genel kurulu toplantıya çağırma, ara bilanço çıkarma ve iflas bildirme yükümlülükleri vardır; ayrıntı için sermaye kaybı ve borca batıklık yazısına bakabilirsiniz. Bu görev başka birine devredilemez; ihmal, alacaklılara karşı doğrudan tazminat sorumluluğu doğurabilir. Konkordato ve iflas seçenekleri için konkordato ile şirketin kurtarılması ve şirketin iflası ve sonuçları yazıları da önemlidir.

Yetki Devrinin Sınırları

Yönetim kurulu, esas sözleşmede öngörülmesi ve bir iç yönergenin düzenlenmesi şartıyla yönetimi devredebilir. Ancak devir, yukarıdaki devredilemez görevleri kapsayamaz. Devredilen yetkilerin kapsamı iç yönergede açıkça belirtilmelidir; belirsiz veya genel devir hükümleri geçersiz sayılabilir. Ayrıca devretme, yönetim kurulunun denetim ve gözetim sorumluluğunu sona erdirmez. Şirketin temsili ve imza yetkisi için şirketin temsili ve imza yetkisi yazısı yararlıdır.

Devredilemez Görev İhlalinin Sonuçları

Devredilemez görevlerin başkasına bırakılması veya yerine getirilmemesi halinde yönetim kurulunun kararları butlan yaptırımıyla karşılaşabilir. Ayrıca yönetim kurulu üyeleri, kanundan doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal etmeleri halinde şirkete, pay sahiplerine ve alacaklılara karşı sorumlu olur. Yönetim kurulu kararlarının butlanı için yönetim kurulu kararlarının butlanı yazısına bakabilirsiniz. Kararların alınma usulü için yönetim kurulu kararı nasıl alınır yazısı bilgi verir.

Pratik Öneriler

• Yönetim kurulunun görev dağılımını ve iç yönergeyi yazılı hale getirin.
• Muhasebe ve finansal izleme sisteminin işlediğini periyodik kontrol edin.
• Pay defteri, karar defteri ve genel kurul defterlerini düzenli tutun.
• Borca batıklık göstergeleri için erken uyarı mekanizması kurun.
• Yetki devrettiğiniz kişileri düzenli raporlarla denetleyin.

Sık Yapılan Hatalar

• Muhasebe ve finansal düzeni tamamen üçüncü kişilere bırakıp denetlememek,
• Defterleri tutmamak veya geç işlemek,
• Borca batıklıkta bildirimi geciktirmek,
• Yetki devrini iç yönergesiz yapmak,
• Yönetimle görevli kişileri denetlemeden bırakmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir anonim şirketin yönetim kurulu, tüm mali işleri genel müdüre bırakır ve hiçbir denetim yapmaz. Genel müdürün yıllar boyunca eksik ve hatalı kayıt tuttuğu ortaya çıkınca şirket borca batık hale gelir. Yönetim kurulu, muhasebe düzeninin kurulması ve üst gözetim görevlerini devredemeyeceğinden, sorumluluktan kurtulamaz ve alacaklıların zararından kusuru oranında sorumlu tutulabilir.

Sonuç

Yönetim kurulu, işletme konusuna ilişkin her tür kararı alabilir; ancak üst düzey yönetim, muhasebe düzeni, müdürlerin atanması, üst gözetim, defter tutma, genel kurulun hazırlanması ve borca batıklık bildirimi gibi görevleri devredemez. Yönetim kurulu görevleri ve sorumluluğu için ticaret hukuku alanında dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.