Bağlı Kredi Nedir? Ekonomik Birlik, Cayma ve Kredi Verenin Müteselsil Sorumluluğu

Bir mağazada televizyon, bir okulda eğitim hizmeti ya da bir bayide araç alırken, ödemeyi finanse eden bir kredi teklif edilir. Ürün veya hizmet sorunlu çıktığında tüketici çoğu zaman satıcıyla bankanın birbirini işaret ettiği bir tabloyla karşılaşır: satıcı “kredi bankaya ait” der, banka “ürün satıcıya ait” der. 6502 sayılı Kanunun 30. maddesi bu boşluğu bağlı kredi kavramıyla doldurur. Bu yazıda bağlı kredinin tanımını, ekonomik birlik ölçütlerini ve kredi verenin sorumluluğunu ele alıyoruz.

Bağlı Kredinin Tanımı

30. maddenin birinci fıkrasına göre bağlı kredi sözleşmesi, tüketici kredisinin münhasıran belirli bir malın veya hizmetin tedarikine ilişkin bir sözleşmenin finansmanı için verildiği ve bu iki sözleşmenin objektif açıdan ekonomik birlik oluşturduğu sözleşmedir. Buradaki iki unsur önemlidir: birincisi kredi belirli bir mal veya hizmetin finansmanı amacıyla verilmelidir; ikincisi kredi ile satış sözleşmesi ekonomik açıdan bir bütün oluşturmalıdır. Bu bütünlük, tüketicinin kredi almasının asıl nedeninin satın alınan mal veya hizmet olmasını ve iki sözleşmenin birbirine bağlı işlemesini ifade eder.

Ekonomik Birliğin Ölçütleri

İkinci fıkra, ekonomik birliğin varlığını üç durumdan en az birinin bulunması halinde kabul eder. Birincisi, satıcı veya sağlayıcının tüketici için krediyi kendisinin finanse etmesidir; örneğin mağaza kendi taksitli satış kredisini sunar. İkincisi, üçüncü bir tarafça finanse edilmesi durumunda kredi verenin, kredi sözleşmesinin imzalanması veya hazırlanmasıyla ilgili olarak satıcının hizmetlerinden yararlanmasıdır; örneğin banka kredi başvurusunu mağazadaki personel aracılığıyla alır. Üçüncüsü, belirli bir mal veya hizmetin verilmesinin kredi sözleşmesinde açıkça belirtilmesidir. Bu ölçütlerden biri gerçekleşiyorsa kredi bağlı kredi sayılır ve tüketici kanunun özel korumasından yararlanır.

Bağlı Sayılmayan Krediler

Beşinci fıkra sınırı çizer: kredi veren ile satıcı veya sağlayıcı arasında belirli bir malın ya da hizmetin tedarikine ilişkin bir sözleşme olmaksızın, tüketicinin kendisi tarafından belirlenen malın veya hizmetin bedelinin kredi veren tarafından ödenmesi suretiyle kullandırılan krediler bağlı kredi sayılmaz. Örneğin tüketici bankadan ihtiyaç kredisi alıp bu parayla kendi seçtiği bir mağazadan ürün alıyorsa, bankayla mağaza arasında bir ilişki yoksa bağlı kredi söz konusu olmaz. Bu ayrım uygulamada önemlidir: bağlı kredinin özel korumaları yalnızca ekonomik birlik bulunan hallerde uygulanır.

Satış Sözleşmesinden Caymanın Krediye Etkisi

Üçüncü fıkra, tüketicinin mal veya hizmet tedarikine ilişkin sözleşmeden cayması ve buna ilişkin bildirimin cayma süresi içinde ayrıca kredi verene de yöneltilmesi halinde, bağlı kredi sözleşmesinin herhangi bir tazminat veya cezai şart ödeme yükümlülüğü olmaksızın sona ereceğini belirtir. Bu hüküm mesafeli satışlarda ve kapıdan satışlarda özellikle önemlidir; tüketici cayma bildirimini yalnızca satıcıya değil, krediyi kullandıran kuruma da göndermelidir. Aksi halde satış sözleşmesi sona erse dahi kredi borcunun devam etmesi tartışılabilir. Cayma hakkının genel çerçevesi için tüketici sözleşmelerinde cayma hakkı yazısına bakılabilir.

Mal veya Hizmet Teslim Edilmezse

Dördüncü fıkra, bağlı kredilerde mal veya hizmet hiç ya da gereği gibi teslim veya ifa edilmezse, satıcı, sağlayıcı ve kredi verenin, tüketicinin satış sözleşmesinden dönme veya bedelden indirim hakkını kullanması halinde müteselsilen sorumlu olduğunu hükme bağlar. Müteselsil sorumluluk, tüketicinin aynı borç için dilediğine başvurabilmesi demektir. Tüketici bedelden indirim hakkını kullanırsa bağlı kredi de aynı oranda indirilir ve ödeme planı buna göre değiştirilir. Dönme hakkını kullanırsa, o güne kadar yapılan ödemelerin iadesinden her biri müteselsilen sorumlu olur. Bu düzenleme, satıcının iflası veya ulaşılamaması halinde tüketicinin bankaya başvurabilmesini sağlar.

Kredi Verenin Sorumluluk Sınırı ve Süresi

Kredi verenin sorumluluğu sınırsız değildir. Kanun, bu sorumluluğu kullanılan kredi miktarıyla sınırlı tutar ve bir yıllık bir süre öngörür. Süre, malın teslim veya hizmetin ifa edilmediği durumlarda satış sözleşmesinde ya da bağlı kredi sözleşmesinde belirtilen teslim veya ifa tarihinden; ifa edildiği durumlarda ise ifa tarihinden itibaren işler. Yani ürün teslim edilmemişse süre teslim tarihinden, teslim edildiyse teslim tarihinden başlar. Tüketici bu bir yıllık süreyi kaçırmamalı ve kredi verene karşı haklarını süresinde ileri sürmelidir. Süre geçtikten sonra banka sorumluluğunu ileri sürerek talebi reddedebilir.

Konut Finansmanında Bağlı Kredi

Konut finansmanında 35. madde benzer bir düzen getirir. Bağlı kredi sözleşmesi, konut finansmanı kredisinin münhasıran belirli bir konutun satın alınması için verildiği ve iki sözleşmenin ekonomik birlik oluşturduğu sözleşmedir. Konutun hiç ya da gereği gibi teslim edilmemesi halinde satıcı ve konut finansmanı kuruluşu müteselsilen sorumludur; kuruluşun sorumluluğu yine kullanılan kredi miktarıyla sınırlı ve bir yıllıktır. Ayrıca kredinin ipotek finansmanı kuruluşlarına veya menkul kıymet havuzlarına devri halinde dahi kredi veren kuruluşun sorumluluğu devam eder. Bu konuda konut finansmanında bağlı kredi ve devirde sorumluluk yazısına bakabilirsiniz. Ön ödemeli konut satışı için ön ödemeli konut satışında tüketici hakları yazısı da yararlıdır.

Uygulamada Başvuru Adımları

Bağlı kredi uyuşmazlığında tüketici şu adımları izleyebilir: Önce satış sözleşmesi ve kredi sözleşmesinin ekonomik birlik oluşturup oluşturmadığını belgelerle saptamalıdır. Sonra satıcıya yazılı bildirim yapıp mal veya hizmetin ifasını ya da seçimlik hakkını kullanmalıdır. Aynı bildirimi krediyi kullandıran kuruma da göndermelidir. Ret veya yanıtsızlık halinde parasal sınıra göre tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi devreye girer. Süreçte taksit ödemelerine devam edilip edilmeyeceği, uyuşmazlığın niteliğine göre değerlendirilmelidir; ödeme durdurma kararı riskli olabileceğinden yazılı ihtar ve hukuki değerlendirme önemlidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Cayma bildirimini yalnızca satıcıya gönderip krediyi kullandıran kurumu unutmak,
• Bir yıllık sorumluluk süresini kaçırmak,
• Ekonomik birliği gösteren belgeleri (satış sözleşmesi, kredi belgesi, mağaza yazışması) saklamamak,
• Bağlı olmayan krediyi bağlı sanmak,
• Ürün teslim edilmediği halde taksit ödemeye devam edip haklarını yazılı ileri sürmemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir tüketici, bir eğitim kurumunda yıllık hizmet için kredi kullanır; kredi başvurusu kurumun personeli aracılığıyla alınmış ve kredi sözleşmesinde eğitim hizmeti açıkça belirtilmiştir. Kurum eğitimi kararlaştırılan tarihte başlatmaz. Tüketici hem kuruma hem krediyi veren bankaya yazılı bildirim yapar ve satış sözleşmesinden döner. Ekonomik birlik ölçütleri gerçekleştiği için banka ve kurum ödenmiş bedellerin iadesinden müteselsilen sorumlu tutulur. Tüketici bir yıllık süre içinde başvurduğu için bankanın süre itirazı sonuçsuz kalır.

Sonuç

Bağlı kredide kredi ile satış sözleşmesi ekonomik birlik oluşturur; tüketici satıcıdan cayınca kredi de tazminatsız sona erer, ürün ifa edilmezse kredi veren de satıcıyla birlikte müteselsilen sorumlu olur. Bu koruma, sınırlı ve bir yıllık bir süreye bağlıdır. Bağlı kredi uyuşmazlığınız için tüketici hukuku sayfamıza göz atabilir, iletişim sayfasından telefonla veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.