Bilgi Edinme Başvurusu Reddedilirse Ne Yapılır? Kurula İtiraz ve İdari Yargıya Başvuru (4982 m. 13-14)

Bilgi edinme başvurusuna verilen ret cevabı, hakkın sonu değildir. Kanun, reddedilen başvurular için iki aşamalı bir denetim sistemi öngörür: Önce bağımsız nitelikte bir kurula itiraz, ardından idari yargıya başvuru. Bu yazıda reddedilen bilgi edinme başvurusunda izlenecek yolu, itiraz dilekçesinin hazırlanmasını ve sürelerin nasıl hesaplanacağını anlatıyoruz.

Ret Kararının Şekli

m. 12’ye göre kurum ve kuruluşlar başvurularla ilgili cevaplarını yazılı olarak veya elektronik ortamda bildirir. Başvurunun reddedilmesi halinde bu kararın gerekçesi ve buna karşı başvuru yolları belirtilir. Ret kararı bu unsurları taşımıyorsa usul yönünden eksiktir. Başvuru sahibi, ret cevabını aldığında öncelikle şunlara bakmalıdır: Ret hangi kanuni istisnaya dayandırılmıştır, gerekçe somut mudur, başvuru yolları gösterilmiş midir ve tebliğ tarihi nedir? Bu bilgiler itiraz dilekçesinin temelini oluşturur.

Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu’na İtiraz

m. 13’e göre bilgi edinme istemi reddedilen başvuru sahibi, yargı yoluna başvurmadan önce kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde Kurula itiraz edebilir. Kurul, bu konudaki kararını otuz iş günü içinde verir. Kurum ve kuruluşlar, Kurulun istediği her türlü bilgi veya belgeyi on beş iş günü içinde vermekle yükümlüdür. Yani Kurul, ret gerekçesini incelerken kurumdan ilgili belgeleri isteyebilir ve belgenin gerçekten kanuni istisna kapsamında olup olmadığını denetler.

Kurulun oluşumu m. 14’te düzenlenmiştir: Kurul; Yargıtay ve Danıştay genel kurullarının önerdiği ikişer adaydan birer üye, ceza hukuku, idare hukuku ve anayasa hukuku alanlarında profesör veya doçent unvanına sahip kişilerden birer üye, Türkiye Barolar Birliğinin gösterdiği adaylardan bir üye, en az genel müdür düzeyinde görev yapan iki üye ve Adalet Bakanlığında idari görevlerde çalışan hâkimler arasından bir üye olmak üzere dokuz üyeden oluşur. Kurul üyelerinin görev süresi dört yıldır. Kurulun sekretarya hizmetleri Adalet Bakanlığı tarafından yerine getirilir. Bu karma yapı, kararların hukuki ve idari boyutlarını dengelemeyi amaçlar.

Kurula İtirazın Dava Süresine Etkisi

Kanunun önemli güvencesi, Kurula itirazın başvuru sahibinin idari yargıya başvurma süresini durdurmasıdır (m. 13/2). Yani başvuru sahibi Kurula itiraz ettiğinde, ret kararının tebliğinden itibaren işleyen idari dava açma süresi durur; Kurul kararının verilmesinden sonra süre kaldığı yerden devam eder. İdari yargıda genel dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış gündür ve süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (2577 sayılı Kanun m. 7). Durma halinde, itirazdan önce geçen süre hesaba katılır. Bu nedenle itiraz tarihi, Kurul karar tarihi ve kararın tebliğ tarihi not edilmelidir.

İtiraz Dilekçesinde Neler Yer Almalı?

İtiraz dilekçesi somut ve gerekçeli olmalıdır. İçeriğinde şunlar bulunmalıdır:

• Başvuru sahibinin kimlik ve iletişim bilgileri,
• İlk başvurunun tarihi, kurum ve talep edilen bilgi veya belge,
• Ret kararının tarihi, sayısı ve tebliğ tarihi,
• Ret gerekçesine karşı somut itirazlar (örneğin belgenin gizli olmadığı, ayırma yoluyla verilebileceği, yayımlanmış veya ilgilinin kendi kişisel verisi olduğu),
• Talebin sonucu: reddin kaldırılması ve bilgi veya belgenin verilmesi,
• Ekler: başvuru dilekçesi, ret cevabı ve tebliğ belgesi.

Gizlilik gerekçesine karşı özellikle m. 9’un ayırma kuralına dayanılabilir: Belgede gizli ve açıklanabilir bilgiler bir arada bulunuyor ve ayrılabiliyorsa, gizli kısımlar çıkarılarak belge verilmelidir. İtiraz dilekçesinde bu hükme başvurmak, kurumun tam ret gerekçesinin yetersizliğini gösterir.

İdari Yargıya Başvuru

Kurul itirazı reddeder veya kurum Kurul kararına uymazsa, başvuru sahibi idari yargıda dava açabilir. İdari yargı yerleri, bilgi edinme başvurusunun reddine ilişkin idari işlemi yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönünden hukuka aykırılık iddiasıyla iptal davası konusu yapabilir (2577 sayılı Kanun m. 2). İptal kararı verilirse idare, kararın gereğini gecikmeksizin ve en geç otuz gün içinde yerine getirmek zorundadır (İYUK m. 28). Bu nedenle bilgi edinme reddine karşı dava, bilgi veya belgeye erişimin hukuken güvence altına alınmasını sağlar. Kurula başvurmadan doğrudan dava açmak da mümkündür; ancak Kurul yolunun süreyi durdurması ve uzman denetimi sunması nedeniyle tercih edilebilir.

Bilgi Edinme Hakkının Sınırları ve Ret Sebepleri

Kurum ret kararında hangi istisnaya dayanmışsa, itiraz o istisnanın somut olayda uygulanıp uygulanmadığını tartışmalıdır. Kanunun dördüncü bölümü; devlet sırrı, ekonomik çıkarlar, istihbarat, idari soruşturma, adli soruşturma, özel hayatın gizliliği, haberleşmenin gizliliği, ticari sır, fikir ve sanat eserleri, kurum içi düzenlemeler, kurum içi görüş ve tavsiye niteliğindeki bilgiler gibi istisnaları sayar. İstisnaların ayrıntıları için bilgi edinme hakkının istisnaları yazısına bakabilirsiniz. İtiraz dilekçesinde bu istisnaların koşullarının somut olayda gerçekleşmediğini göstermek gerekir.

Kurul Kararlarının Etkisi

Kurul, itiraz üzerine verilen kararları incelemek ve kurum ve kuruluşlar için bilgi edinme hakkının kullanılmasına ilişkin kararlar vermek üzere kurulmuştur (m. 14). Kurul kararları, kurumların uygulamalarına yön verir ve benzer durumlarda yol gösterir. Başvuru sahibi Kurul kararını kendi lehine aldığında kurumdan kararın gereğini yerine getirmesini yazılı olarak isteyebilir. Kararın yerine getirilmemesi halinde idari yargıda kararın uygulanmasına ilişkin dava veya kamu görevlisinin sorumluluğuna ilişkin yollar gündeme gelebilir.

Sık Yapılan Hatalar

• On beş günlük Kurul itiraz süresini kaçırmak,
• Ret gerekçesine karşı somut bir itiraz ileri sürmemek,
• Kurula itirazın dava süresini durdurduğunu bilmeden sürenin geçtiğini düşünmek,
• Tebliğ tarihini belgelendirmemek,
• Belgenin bir kısmının verilebileceği (ayırma) konusunu ileri sürmemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir başvuru sahibi, bir kuruma ait ihale dosyasının bir kısmını ister. Kurum, belgenin ticari sır içerdiğini belirterek talebi reddeder. Başvuru sahibi, ret tebliğinden itibaren on beş gün içinde Kurul’a itiraz eder ve ticari sır niteliğindeki kısımların çıkarılarak diğer bölümlerin verilebileceğini savunur. Kurul, kurumdan belgeleri ister ve gizli olmayan bölümlerin verilmesine karar verir. İdari yargı süresi Kurul sürecinde durmuştur.

Sonuç

Bilgi edinme başvurusunun reddi, kanunun öngördüğü itiraz ve dava yolları sayesinde denetlenebilir. On beş günlük Kurul itiraz süresi, dava süresinin durması ve ret gerekçesine karşı somut savunma, sürecin başarısını belirler. Reddedilen bir başvurunuz varsa idare hukuku kapsamında dosyanızı birlikte inceleyebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.