Birden Fazla İşleme veya Birden Fazla Kişi Adına Tek Dilekçe ile Dava Açılabilir mi? (İYUK m. 5)

Bir kişi aynı olay nedeniyle birden fazla idari işlemle karşılaşabilir: önce bir imar planı değişikliği yapılır, ardından bu plana dayanan yapı ruhsatı verilir; veya bir memur hem görevden alınır hem de bir başka yere atanır. Bu işlemlerin hepsine karşı ayrı ayrı dava açmak mı gerekir, yoksa tek dilekçe yeterli midir? Aynı soru birden fazla kişi bir işlemden etkilendiğinde de doğar. İYUK’un 5. maddesi bu soruya yanıt verir. Bu yazıda tek dilekçe ve müşterek dava imkanını ve sınırlarını anlatıyoruz.

Ayrı Dava Kuralı

İYUK m. 5/1’e göre her idari işlem aleyhine ayrı ayrı dava açılır. Bu kural, her işlemin ayrı dava süresine, ayrı hukuka aykırılık sebeplerine ve ayrı yürütmeyi durdurma değerlendirmesine tabi olması ilkesine dayanır. Farklı işlemlerin tek dilekçede toplanması, mahkemenin hangi işlemin iptal edildiğini karışık değerlendirmesine yol açabilir; bu nedenle kanun ayrı dava esasını benimsemiştir.

Bağlılık Halinde Tek Dilekçe

Kanun aynı zamanda bir istisna getirir: aralarında maddi veya hukuki yönden bağlılık ya da sebep-sonuç ilişkisi bulunan birden fazla işleme karşı bir dilekçe ile de dava açılabilir (m. 5/1). Maddi bağlılık, işlemlerin aynı olaya veya aynı olgulara dayanmasıdır. Hukuki bağlılık, işlemlerin aynı hukuki dayanağa veya kanun hükmüne bağlı olmasıdır. Sebep-sonuç ilişkisi ise bir işlemin diğerinin doğrudan sonucu olması demektir. Örneğin sınav sonucunun iptali ve buna bağlı atama işlemi, ya da plan değişikliği ve buna dayalı ruhsat gibi işlemler bu kapsamda değerlendirilir. İşlemlerin birlikte dava edilebilmesi için ortada gerçek bir bağlantı bulunmalıdır; sadece aynı idareye ait olmaları yeterli değildir.

Müşterek Dilekçe ile Dava

Birden fazla kişinin aynı dilekçe ile dava açması m. 5/2’de düzenlenmiştir: davacıların hak veya menfaatlerinde iştirak bulunması ve davaya yol açan maddi olay veya hukuki sebeplerin aynı olması gerekir. Örneğin aynı toplu işlem nedeniyle görevden alınan personel veya aynı imar kararından etkilenen mahalle sakinleri ortak dilekçe verebilir. Buna karşılık her birinin durumunun farklı olduğu, farklı gerekçelerle farklı işlemler yapılmış kişiler tek dilekçe ile dava açamaz. Müşterek dilekçede davacıların tümünün bilgileri, imzaları ve eğer vekil varsa vekaletnameleri bulunmalıdır. Ortak davada bir davacının davadan vazgeçmesi diğerlerini etkilemeyecek şekilde düzenlenmelidir.

İlk İncelemede 5. Maddeye Uygunluk Kontrolü

Dilekçeler, ilk incelemede 3 ve 5. maddelere uygun olup olmadıkları yönünden de değerlendirilir (m. 14/3-g). 5. maddeye aykırı bir birleştirme varsa mahkeme, otuz gün içinde 3 ve 5. maddelere uygun şekilde yeniden düzenlenmek veya noksanları tamamlanmak üzere dilekçenin reddine karar verir (m. 15/1-d). Bu, kişinin dilekçesini her işlem için veya her davacı için ayrı dilekçe olarak yeniden vermesi gerektiği anlamına gelir. Yeniden verilen dilekçelerde aynı yanlışlıklar yapılırsa dava reddedilir (m. 15/5). Bu nedenle birleştirme konusunda tereddüt varsa ayrı dilekçe vermek risksiz yoldur. Dilekçe unsurlarının ayrıntısı için idari dava dilekçesinde bulunması gereken unsurlar yazısına bakabilirsiniz.

Bağlantılı Davalar ve Birleştirme

Ayrı ayrı açılan davalar arasında bağlantı varsa, mahkeme bağlantı hükümlerine göre davaları birleştirebilir. İYUK m. 38’e göre aynı maddi veya hukuki sebepten doğan ya da biri hakkında verilecek hüküm diğerini etkileyecek nitelikte olan davalar bağlantılı davalardır. Bağlantının varlığına taraflardan birinin isteği üzerine veya doğrudan doğruya mahkemece karar verilir. Yani ayrı dava açmak, işlemler arasındaki bağlantının görülmesini engellemez. Farklı mahkemelerde açılmış davaların bağlantısı için idari davalarda bağlantı ve yetki hükümleri yazısına bakabilirsiniz.

Süre Bakımından Dikkat Edilecek Nokta

Birden fazla işleme karşı dava açılırken her işlemin ayrı dava açma süresi bulunduğu unutulmamalıdır. İşlemlerin tebliğ tarihleri farklıysa, sürelerin her biri ayrı hesaplanır. Bağlantılı gibi görünen bir işlemin süresi geçmişse, yalnızca süresi içindeki işleme karşı dava açılabilir. Tek dilekçe kolaylığı, süre aşımına uğramış bir işlemin dava edilebilmesini sağlamaz. Süre hesabı için idari dava açma süresi ve tatil hesabı yazısı yol göstericidir.

Uygulamada Karşılaşılan Durumlar

Uygulamada sık karşılaşılan örnekler şunlardır: bir sınavın sonucunun iptali ve buna bağlı atama işlemi; aynı dilekçe ile hem imar planının hem de o plana dayalı ruhsatın dava edilmesi; toplu görevden uzaklaştırma işlemi nedeniyle birden fazla kamu görevlisinin ortak dava açması; aynı ihale işlemine karşı birden fazla katılımcının başvurusu. Her durumda ortak sebep ve ilişki bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

• İlgisiz işlemleri tek dilekçede toplamak,
• Ortak davada davacıların durumlarının farklı olduğunu görmemek,
• İşlemlerin farklı süre içinde bulunduğunu unutmak,
• Ortak dilekçede tüm davacıların imzasını almamak,
• Bağlantıdan emin olmadan tek dilekçe vermek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir mahallede oturan üç komşu, komşu parsele verilen yapı ruhsatına karşı dava açmak ister. Üçünün de menfaati aynı işlemden aynı şekilde etkilendiğinden ortak dilekçe verebilirler. Buna karşılık, birinin ayrıca farklı bir imar işlemi nedeniyle şikayeti varsa, o işlem için ayrı dilekçe açması gerekir.

Hasım Gösterme ve Vekalet Konusu

Tek dilekçe ile birden fazla işleme dava açılırken, işlemleri yapan idarelerin farklı olması durumunda hasımların doğru gösterilmesi ayrıca önem taşır. Hasım yanlış gösterilirse mahkeme, dilekçenin gerçek hasma tebliğine karar verir (m. 15/1-c); ancak bu, birden fazla idarenin sürece dahil olduğu davalarda yargılamayı uzatabilir. Ortak dilekçeyle dava açan davacıların bir vekil aracılığıyla temsil edilmesi halinde, her davacının ayrı vekaletname vermesi gerekir. Vekaletnamede davanın konusu ve yetki kapsamı açıkça yazılmalıdır. Davacılar arasında sonradan menfaat çatışması çıkarsa, dosyanın ayrılması talep edilebilir.

Harç Bakımından Sonuç

Birden fazla işlem veya kişi hakkında tek dilekçe verildiğinde, harç ve posta ücretleri de buna göre hesaplanır. Ortak dava açan davacıların her biri için ayrı ayrı posta ücreti gerekebileceğinden, taraf sayısı arttıkça tebligat giderleri yükselir. Harç ve posta ücretinin eksik yatırılması halinde otuz günlük tamamlama süresi işler; bu konunun ayrıntısı için idari dava dilekçesinin verileceği yerler, harç ve kayıt tarihi yazısına bakabilirsiniz.

Sonuç

Tek dilekçe kolaylığı, işlemler arasında gerçek bir bağlantı ve davacılar arasında ortak menfaat bulunması halinde geçerlidir; tereddüt varsa ayrı dava en güvenli yoldur. Dava açılış şeklinizi netleştirmek için idare hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim bölümünden bizimle görüşebilirsiniz.