Borçlu Haczedilen Malını Kendisi Satabilir mi? Rızaen Satış Yetkisi (İİK 111/a)

Haciz altındaki malın zorla, açık artırmada satılması çoğu zaman malın gerçek değerinin altında bir bedelle el değiştirmesine neden olur. Hem borçlu hem alacaklı bundan zarar görebilir: borçlu malını ucuza kaybeder, alacaklı ise alacağını tam alamaz. Bu sorunu azaltmak için 2021 yılında İcra ve İflas Kanunu’na eklenen 111/a maddesi, borçluya haczedilen malını icra dairesi ve mahkeme denetiminde kendisi satabilme imkânı tanır. Bu yazıda bu yeni yolun şartlarını ve işleyişini anlatıyoruz.

Rızaen Satış Nedir?

Rızaen satış, haczedilen malın açık artırma yerine, borçlunun anlaştığı bir alıcıya, icra denetiminde satılmasıdır. Amaç, malın piyasa değerine yakın bir bedelle satılmasını sağlamak ve borçlunun alacaklıya olan borcunu daha avantajlı biçimde ödemesine imkân vermektir. Rızaen satışta alıcı, borçlunun kendi bulduğu kişidir; ancak satış, icra müdürü ve icra mahkemesi tarafından denetlenir. Böylece hem borçlunun hem alacaklının haklarının korunması hedeflenir. Bu yol, özellikle taşınmaz ve araç gibi değerli mallarda önem taşır.

Yetki Talebi ve Yedi Günlük Süre

İİK m. 111/a/1’e göre borçlu, kıymet takdirinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde haczedilen malının rızaen satışı için kendisine yetki verilmesini talep edebilir. Kıymet takdiri yapılmadığı durumlarda borçlu, kıymet takdiri yapılmasını da isteyebilir. Yani borçlu önce malının değerinin belirlenmesini bekler ve tebliğden sonra yedi gün içinde yetki talebinde bulunur. Bu süre kısa olduğu için borçlunun kıymet takdiri tebliğini dikkatle takip etmesi gerekir. Kıymet takdirine itiraz edilmişse süreç kıymet takdirinin kesinleşmesiyle devam eder. Kıymet takdirine itiraz için kıymet takdirine itiraz yazısına bakabilirsiniz.

On Beş Günlük Süre ve Cebri Satışın Durması

İcra müdürü, kıymet takdirinin kesinleşmesinden sonra cebri satış işlemlerini durdurarak borçluya on beş günlük süre verir. Bu on beş günde borçlu, alıcı bulmalı ve alıcıyla anlaşarak bedeli dosyaya yatırtmalıdır. Borçluya verilen sürenin başlangıcından icra mahkemesinin kararına kadar geçen sürede, alacaklı bakımından satış isteme süresi işlemez. Yani rızaen satış süreci, alacaklının satış isteme süresini tüketmez. Bu düzenleme, alacaklının haklarının zaman aşımı nedeniyle zarar görmemesini sağlar. Satış isteme süresi hakkında haczedilen malın satış isteme süresi (İİK 106) yazısına bakabilirsiniz.

Asgari Satış Bedeli

İİK m. 111/a/2’ye göre rızai satışta bedel, malın muhammen kıymetinin yüzde doksanına karşılık gelen miktarı ile o malla güvence altına alınan ve satış isteyenin alacağına rüçhanı olan alacakların toplamından hangisi fazla ise bu miktarı ve ayrıca bu miktara ilave olarak bu aşamaya kadar bu mahcuz için yapılan takip masrafları toplamından az olamaz. Bu sınır alacaklıyı korur: borçlu ve alıcı, malı çok düşük bir bedelle devredip alacaklının zararına anlaşamaz. Özellikle ipotek gibi rüçhanlı alacaklar varsa, bunların karşılanması şartı aranır. Takip masrafları da bedele eklendiğinden, alacaklı yaptığı giderleri de geri almış olur. Bu asgari sınır, rızaen satışın adil ve denetimli olmasını sağlar.

Bedelin Yatırılması ve Mahkeme Onayı

İİK m. 111/a/3’e göre borçluyla anlaşan alıcının belirlenen bedeli, borçluya verilen on beş günlük süre içinde dosyaya ödemesi halinde, icra müdürü gerekli bilgi ve belgeleri temin ettikten sonra yukarıda belirtilen şartların bulunduğunu tespit ederse, satışın onayı ile malın devir ve teslim işlemlerinin yapılmasına karar verilmesi için dosyayı derhal icra mahkemesine gönderir. Mahkeme en geç on gün içinde dosya üzerinden yapacağı inceleme sonucunda talebin kabulüne veya reddine kesin olarak karar verir. Kabul kararıyla malın mülkiyeti alıcıya geçer ve tüm hacizler kaldırılarak devir ve teslim işlemleri gerçekleştirilir. Ret kararı verilmesi halinde alıcının yatırdığı bedel kendisine iade edilir. Bu süreç, tapu veya sicil işlemlerinin mahkeme kararıyla yapılmasını sağlar.

Diğer Hükümlerin Uygulanması

İİK m. 111/a’nın son fıkralarına göre bu madde uyarınca yapılacak satışlar hakkında, niteliğine uygun düştüğü ölçüde bu Kanunun diğer hükümleri uygulanır. Ayrıca bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Adalet Bakanlığınca yürürlüğe konulan yönetmelikle belirlenir. Bu, rızaen satışın cebri satışın tüm kurallarını dışlamadığını, ancak farklılıkların madde metninde belirtildiğini gösterir. Satış bedelinin dağıtımı, sıra cetveli ve alacaklıların hakları gibi konular ise genel hükümlere göre yürütülür. Sıra cetveli konusunda sıra cetveli nedir yazısına bakabilirsiniz.

Rızaen Satışın Avantajları

Rızaen satış, borçlu açısından malın değerinin üzerinde bir bedelle satılma imkânı sunar ve zorunlu açık artırmadaki değer kaybını azaltabilir. Alacaklı açısından ise alacağın daha yüksek bir bedelle ve daha hızlı tahsil edilmesi sağlanabilir. Alıcı açısından da mahkeme onayıyla mülkiyet geçtiği ve tüm hacizler kaldırıldığı için güvenli bir satın alma söz konusudur. Ancak süre kısa olduğu için hazırlıklı olmak gerekir: alıcının ödeme gücü ve belgeleri önceden hazır olmalıdır.

Borçlu İçin Pratik Adımlar

Borçlu, kıymet takdiri tebliğinden sonra yedi gün içinde yetki talebini yazılı olarak yapmalı, alıcı adayını önceden belirlemelidir. Alıcıyla asgari bedel şartını konuşmalı ve bedelin on beş gün içinde dosyaya yatırılacağını netleştirmelidir. Malın üzerinde ipotek, şerh veya başka alacaklılar varsa bunlar önceden hesaplanmalıdır. Satış onaylanmazsa alıcının parasının iade edileceğini ve cebri satışın devam edeceğini bilmelidir.

Alacaklı İçin Pratik Adımlar

Alacaklı, rızaen satış talebini öğrendiğinde bedelin asgari sınırı karşılayıp karşılamadığını kontrol etmelidir. Bedel alacağını karşılıyorsa süreci desteklemek, hızlı tahsil imkânı sağlar. Alacaklı, mahkeme onayı sırasında bedelin ve masrafların doğru hesaplandığını gözetmelidir. Satış isteme süresinin bu dönemde işlemediğini de bilmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Kıymet takdiri tebliğinden sonra yedi günlük süreyi kaçırmak,
• Alıcı bulmadan yetki talep edip on beş günü boşa geçirmek,
• Bedeli asgari sınırın altında belirlemek,
• Rüçhanlı alacakları ve masrafları hesaba katmamak,
• Mahkeme onayı beklenmeden mülkiyetin geçtiğini varsaymak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Borçlunun haczedilen dairesinin kıymet takdiri kesinleşmiştir. Borçlu, tebliğden sonra beşinci günde rızaen satış için yetki ister. İcra müdürü cebri satışı durdurur ve on beş gün verir. Borçlu bir alıcı bulur; alıcı, muhammen kıymetin yüzde doksanını aşan ve ipotek borcunu ve takip masraflarını karşılayan bedeli süresinde dosyaya yatırır. İcra müdürü dosyayı icra mahkemesine gönderir; mahkeme dosya üzerinden satışı onaylar. Mülkiyet alıcıya geçer, haciz kalkar ve alacaklı alacağını tahsil eder.

Sonuç

İİK m. 111/a, borçluya haczedilen malını icra mahkemesi denetiminde rızaen satma imkânı verir. Yedi günlük yetki talebi, on beş günlük süre, asgari bedel şartı ve mahkeme onayı sürecin ana unsurlarıdır. Borçlu ve alacaklı için avantajlı olabilecek bu yol, süreler ve şartlara dikkat edilerek kullanılmalıdır. Rızaen satış ve haciz altındaki mallar konusunda icra ve iflas hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.