Elektronik Ortamda Açık Artırma Nasıl İşler? Teklif Süresi, Teminat ve Süre Uzaması (İİK 111/b ve 114)

Haczedilen mallar bir zamanlar icra dairesinin önünde veya belirli bir yerde bağıra çağıra satılıyordu. Bugün ise satışların büyük kısmı internet üzerinden, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi’ne entegre elektronik satış portalında yapılıyor. Bu değişiklik, satışlara katılımı kolaylaştırdı ve şeffaflığı artırdı; ancak yeni kuralları ve süreleri de beraberinde getirdi. İcra ve İflas Kanunu’nun 111/b ve 114. maddeleri elektronik açık artırmanın nasıl işlediğini düzenler. Bu yazıda teklif verme sürecini, teminatı ve ilan kurallarını anlatıyoruz.

Elektronik Satışın Esasları

İİK m. 111/b/1’e göre haczolunan malın satışı, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemine entegre elektronik satış portalında açık artırma suretiyle yapılır. Açık artırmada teklif verme süresi yedi gündür. Artırma, ilanda belirtilen gün ve saat aralığında ve teklif verme yoluyla yapılır. Teklif verenlerin kişisel bilgileri, artırma süresi içinde bilişim sistemini işleten kamu görevlileri hariç hiç kimse tarafından görülemez ve gösterilemez. Bu gizlilik, teklif verenlerin birbirlerini etkilemesini ve baskı altında kalmasını önlemeyi amaçlar. Sistem hem taşınır hem taşınmaz malların satışında kullanılır. Genel satış usulü için açık artırma ile satış usulü yazısına da bakabilirsiniz.

Teklif Aralığı ve Teklifin Çekilmemesi

İİK m. 111/b’ye göre teklifler arasındaki fark, satışa çıkarılan malın muhammen kıymetinin binde beşinden ve her halde bin Türk lirasından az olamaz. Yani her yeni teklif, bir öncekinden en az bu tutar kadar yüksek olmalıdır. Açık artırmada en yüksek teklifi veren, artırma süresi içinde kendisinden yüksek bir teklif verilmedikçe teklifini çekemez ve teminatını alamaz. Bu kural, spekülatif ve ciddiyetsiz tekliflerin önüne geçer. Teklif verenler, verdikleri teklifin bağlayıcı olduğunu bilmelidir; çünkü yanlış tuşa basma gibi hatalar geri alınamaz.

Son Dakika Uzaması

Açık artırma süresinin son on dakikası içinde yeni bir teklif verilirse, açık artırma üç dakika uzatılır. Uzama süresi içinde yeni bir teklif verilirse süre, her yeni teklifin verilmesinden itibaren üç dakika daha uzar. Son uzama süresi içinde yeni bir teklif verilmezse mal en yüksek teklif verene ihale edilir. Uzama sürelerinin toplamı bir saati geçemez; bu bir saatlik süre Adalet Bakanlığının kararıyla kısaltılabilir, uzatılabilir veya kaldırılabilir ve bu kararlar Bakanlığın resmi internet sitesinde duyurulur. Bu düzenleme, son saniyede yapılan tekliflerle artırmanın haksız biçimde sonuçlanmasını önler ve rekabeti artırır. Katılımcıların artırmayı son saate kadar dikkatle takip etmesi gerekir.

Teminat Yatırma Şartı

İİK m. 114’e göre elektronik satış portalında yapılacak ilanda, artırmaya katılabilmek için mahcuzun kıymetinin yüzde onunu karşılayacak tutardaki teminatın satışı yapan icra dairesinin banka hesabına yatırılmasının zorunlu olduğu belirtilir. Teminatın nakit olması halinde en geç artırma süresinin bitiminden önceki gün saat 23:30’a kadar yatırılması gerekir. Teminat mektubu gösterilecekse, kesin ve süresiz banka teminat mektubu en geç artırma süresinin bitiminden önceki iş günü mesai bitimine kadar icra dairesine verilmelidir. Temsilci vasıtasıyla artırmaya katılacaklar ve hisseli satışta müşterek alıcı olacaklar da yine önceki iş günü mesai bitimine kadar icra dairesine müracaat etmelidir. Teminat, ihaleyi kazanamayan katılımcılara iade edilir. Bu şartların kaçırılması katılımı imkânsız kılar.

Alacaklı ve Hazinenin Durumu

Satış talep eden ve artırmaya katılmak isteyen alacaklının, en geç artırma süresinin bitiminden önceki iş günü mesai bitimine kadar icra dairesine müracaat etmesi halinde, alacağın teminatı karşıladığı miktar kadar kendisinden teminat alınmayacağı; açık artırmalarda Hazinenin teminat göstermekten muaf olduğu ilanda belirtilir. Böylece alacaklı, alacağı kadar teminat yatırmadan artırmaya katılabilir ve malı almak istiyorsa bunu kendi alacağına mahsup ederek yapabilir. Ancak bu imkân ancak başvuru şartının yerine getirilmesiyle kullanılabilir.

İhale Bedelinin Yatırılması

İhale alıcısı, en yüksek teklifi verip de süresi içinde ihale bedelini yatırmazsa, alınan teminat iade edilmez; öncelikle satış masraflarından mahsup edilir, kalan miktar icra dosyaları bakımından alacaklara mahsuben hak sahiplerine ödenir. Süresi içinde ihale bedelini yatırmayan ihale alıcısının satış isteyen alacaklı olması durumunda ise muhammen bedelin yüzde onu kendi alacağından mahsup edilir ve bu satış için yapılan masraf kendisi üzerinde bırakılarak borçluya ödenir. Bu yaptırımlar, ihaleye ciddiyetsiz katılmayı önler ve alacaklıları ile borçluyu korur. İhalenin feshi ve bedel yatırma sorunları için ihalenin feshi davası yazısı yararlıdır.

İlan Usulü

İİK m. 114’e göre birinci ve ikinci artırmanın yapılacağı gün ve saat aralığı, artırmaya başlangıç tarihinden en az on beş gün önce ilan edilir. Elektronik satış portalı ve Basın İlan Kurumu İlan Portalında yapılacak ilan, artırmanın bitimine kadar erişime açık tutulur. İkinci artırmanın başlangıç tarihi, birinci artırmanın bitimi tarihinden itibaren bir ayı geçmeyecek şekilde belirlenir. Muhammen bedele göre gazete veya internet haber sitesinde ilan yapılıp yapılmayacağı ya da hangi nitelikte ilan yapılacağı kanunda düzenlenmiştir; parasal limitler her yıl güncellenir. İlan edilen metinler arasında farklılık bulunursa elektronik satış portalında ilan edilen metin esas alınır. Bu nedenle satışa katılacak kişilerin doğrudan portaldaki ilanı incelemesi gerekir.

Satışa Katılırken Dikkat Edilecekler

Satışa katılmak isteyen kişinin öncelikle satış şartnamesini, malın niteliğini, üzerindeki ipotek ve şerhleri, kıymet takdirini ve ilan edilen artırma tarihini incelemesi gerekir. Taşınmazlarda tapu kaydına ve imar durumuna bakılmalı, araçlarda muayene ve borç durumu araştırılmalıdır. İhale sonrası ihalenin feshi yolları sınırlı olduğundan, satın alma kararı dikkatle verilmelidir. Teminat yatırma ve başvuru sürelerinin kaçırılmaması da kritik önemdedir. Elektronik ortamda katılımda, güvenli internet bağlantısı ve kimlik doğrulama araçlarının hazır bulundurulması gerekir.

Borçlu ve Alacaklı İçin Öneriler

Borçlu, kendi malının elektronik satışa çıkarıldığında satışın ilanını takip etmeli, kıymet takdirine ve ilan şartlarına itirazı varsa süresinde şikâyet etmelidir. Rızaen satış imkânı için borçluya satış yetkisi verilmesi (İİK 111/a) yazısına bakabilir. Alacaklı ise satış talebini ve masrafları zamanında yatırmalı, artırmaya katılarak alacağını malla mahsup etme imkânını değerlendirmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Teminatı son günün 23:30 saatinden sonra yatırmak,
• Teklifin çekilemeyeceğini bilmeden ciddiyetsiz teklif vermek,
• Son dakika uzamalarını takip etmemek,
• İhale bedelini süresinde yatırmamak ve teminatı kaybetmek,
• Malın hukuki durumunu araştırmadan teklif vermek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir kişi, elektronik satış portalında ilan edilen bir araca teklif vermek ister ve muhammen kıymetin yüzde onu tutarındaki teminatı artırmanın bitiminden önceki gün saat 23:30’dan önce icra dairesinin hesabına yatırır. Yedi günlük artırmanın son dakikalarında başka bir katılımcı daha yüksek teklif verir; süre üç dakika uzar. Kişi yeniden teklif verir ve uzama süresinde başka teklif gelmeyince araç ona ihale edilir. Süresi içinde ihale bedelini yatırır ve devir işlemleri yapılır.

Sonuç

Elektronik açık artırma, yedi günlük teklif süresi, teklif farkı, yüzde on teminat ve son dakika uzaması gibi kurallarla yürür. İhale bedelinin süresinde yatırılmaması teminat kaybına yol açar. Elektronik satışlarda hem alacaklı, borçlu hem alıcı adayları için süreleri ve şartları bilmek önemlidir. Bu konuda icra ve iflas hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.