Boşanma Davasında Yabancı Dildeki Belgelerin Tercümesi Nasıl Yapılır?

Boşanma davanızda yabancı dilde yazılmış bir belgeye, örneğin yurt dışındaki bir mahkeme kararına, evlilik kaydına ya da eşinizin yabancı bir ülkedeki gelir belgesine dayanıyorsanız, belgenin Türkçe tercümesini mahkemeye siz sunmak zorundasınız. Çeviri bir formalite gibi görünse de dosyanın seyrini belirleyebilir: yanlış bir tarih, hatalı yazılmış bir isim ya da çevrilmeyen bir mühür, belgenin yeniden çevirtilmesine yol açabilir.

Tercüme Yükü Kimdedir?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na göre yabancı dilde yazılmış belgeye dayanan taraf, tercümesini de mahkemeye sunmak zorundadır; mahkeme kendiliğinden veya diğer tarafın talebi üzerine belgenin resmî tercümesini de isteyebilir (HMK m. 223). Yani yükümlülük belgeyi delil olarak sunana aittir. Karşı taraf yabancı bir belge sunduysa tercüme yükü o tarafa düşer; ancak sizin itirazınız varsa tercümenin doğruluğunu tartışabilirsiniz.

Bu kural, yalnız boşanma kararına değil, boşanma davasında kullanılabilecek her türlü yabancı belgeye uygulanır: evlilik kaydı, doğum belgeleri, yabancı ülkede çocuğun okul veya sağlık kayıtları, banka hesap özetleri, yazışmalar ve ikamet belgeleri. Belgenin yabancı dilde olması, tercümesiz sunulmasını mümkün kılmaz.

Resmî Tercüme Ne Demek?

Kanun, resmî tercümenin ne olduğunu HMK içinde tanımlamaz; yalnız mahkemenin bunu isteyebileceğini söyler. Uygulamada resmî tercüme, yeminli tercüman tarafından yapılan ve noterce onaylanan çeviri olarak karşımıza çıkar. Noterlik Kanunu da yeminli tercüman kavramını bilir; noter işlemlerinde Türkçe bilmeyen ilgili için andlı bir tercümanın bulundurulacağını hükme bağlar (Noterlik Kanunu m. 74). Ancak mahkemenin hangi onay biçimini kabul edeceği, dosyanın niteliğine ve hâkimin istemine göre değişir.

Bu nedenle çeviri yaptırmadan önce şu soruların cevabını almanız yerinde olur: mahkeme yeminli tercüman çevirisi mi istiyor, noter onayı gerekiyor mu, belgenin apostilinden sonra mı yoksa önce mi çevrilmesi bekleniyor? Bu soruların cevabı belgenin kullanılacağı yere göre farklılaşabilir; mahkeme kaleminden ya da avukatınızdan öğrenmeniz çoğu zaman ek çeviri masrafını önler.

Tenfiz ve Tanıma Davasında Aranan Tercüme

Yabancı boşanma kararının tanınması ya da tenfizi istendiğinde kanun açık konuşur. Dilekçeye yabancı mahkeme ilamının o ülke makamlarınca usulen onanmış aslı veya ilamı veren yargı organı tarafından onanmış örneği ve onanmış tercümesi eklenir. İlamın kesinleştiğini gösteren, o ülke makamlarınca usulen onanmış yazı veya belge de onanmış tercümesiyle birlikte sunulur (MÖHUK m. 53).

Yani bu davada çeviri yalnız çeviri olarak kalmaz, onaylı olması gerekir. Tanımada da yabancı ilamın tenfiz şartlarını taşıdığının mahkemece tespiti aranır ve karşılıklılık şartı uygulanmaz (MÖHUK m. 58/1). Nüfus tescilinde de kararın şartları taşıyıp taşımadığı belgelerden incelenir (5490 sayılı Kanun m. 27/A). Bu nedenle çeviriyi bir kere, ileride her üç amaçta da kullanılabilecek özenle yaptırmak mantıklıdır. Ayrıntılı süreç için yabancı boşanma kararının tanınması yazısına bakabilirsiniz.

İyi Bir Tercüme Neleri İçerir?

Tercüme belgenin tamamını kapsamalıdır. Belgenin üzerindeki mühür metinleri, imza altı unvanları, kenar şerhleri, damga ve apostil gibi eklenmiş onay metinleri de çevrilir. Yalnız ana metni çevirip şerhleri atlayan bir tercüme, belgenin resmî niteliğini göstermez.

İsimler konusunda dikkatli olmak gerekir. Eşinizin, çocuğunuzun ve sizin adınızın yazımı, nüfus kaydı ve pasaportla birebir uyuşmalıdır. Yabancı alfabeden çeviride aynı ismin farklı biçimlerde yazılması mümkündür; bu fark, belgenin başka bir kişiye ait olduğu izlenimi yaratabilir. Tarihleri de belge hangi biçimle yazdıysa o biçimde çevirmek gerekir; gün ve ay sırası ülkeden ülkeye değiştiğinden, tarih kayması bir olayın zamanını yanlış gösterir.

Para birimleri, ölçü birimleri ve kurum adları da çevirmenle konuşulacak ayrıntılardır. Bir kurumun adı çevrilirse orijinal ismi parantez içinde bırakmak okuyanın işini kolaylaştırır. Tercümanın imzası, kaşesi ve varsa onay şerhi tercümeye eklenir.

Hatalı Çeviri Davayı Nasıl Etkiler?

Hatalı çeviri üç şekilde sorun çıkarır. Birincisi, mahkeme belgenin içeriğini yanlış anlayabilir. İkincisi, karşı taraf çeviriye itiraz ettiğinde mahkeme resmî tercüme ister ve dosya bekler. Üçüncüsü, tenfiz veya tanıma gibi belge ağırlıklı davalarda eksik veya yanlış çeviri, belgenin eksik sayılmasına yol açabilir.

Süre bakımından da dikkatli olmak gerekir. Kanunun belirlediği süreler kesindir (HMK m. 94/1) ve kesin süre içinde yapılması gereken işlemi süresinde yapmayan tarafın o işlemi yapma hakkı ortadan kalkar (m. 94/3). Hâkim size belge veya tercüme için verdiği sürenin kesin olduğuna karar verebilir (m. 94/2); bu süreyi kaçırmamak gerekir. Yurt dışından alınacak onaylı belge ve çevirisi zaman aldığından, süre istemeniz gerekiyorsa süre dolmadan, nedenini belirterek mahkemeye başvurmanız yerinde olur.

Çeviriyi Apostil ve Onaylarla Birlikte Planlamak

Yabancı resmî belgenin Türkiye’de resmî belge sayılması belgenin onayına bağlıdır (HMK m. 224). Belge hem onay hem tercüme gerektiriyorsa sıralama önemlidir. Mahkeme, onaylı belgenin tercümesini isteyebilir ya da tercümenin ayrıca onaylanmasını bekleyebilir. Hangi sırayı izleyeceğinizi belgeyi kullanacağınız mahkemeye göre netleştirin. Onay yolları için boşanma belgelerinde apostil ve apostil uygulanmayan ülkeden belge onayı yazılarına bakabilirsiniz.

Belgeyi ve Tercümeyi Dosyaya Ne Zaman Sunmalı?

Dava dilekçesinde iddianın dayandığı olgular ve her olgunun hangi delille ispat edileceği gösterilir (HMK m. 119/1-e, f). Dayandığınız belge yabancı dildeyse, belgeyi ve tercümesini dilekçeyle birlikte sunmak ya da dilekçede delil olarak göstermek, mahkemenin işini hızlandırır. Tercüme hazır değilse, belgeyi dilekçede delil olarak gösterip tercümeyi sonradan mahkemenin vereceği süre içinde sunmak mümkün olabilir; ancak bunun mahkemece kabul edilmesi hâkimin değerlendirmesine bağlıdır.

Karşı taraf tercümeye itiraz ederse, hangi cümle veya kelimenin yanlış çevrildiğini göstermesi hem kendi itirazını güçlendirir hem de mahkemenin sorunu hızlı çözmesini sağlar. Aynı yöntem sizin için de geçerlidir: karşı tarafın sunduğu bir çeviriyi tartışacaksanız hatalı yeri somut olarak gösterin. Tarafların çeviriyi tartıştığı dosyalarda hâkim, belgenin resmî tercümesini isteme yetkisini kullanabilir (HMK m. 223/2). Siz çeviriyi baştan resmî tercüme standardında hazırlarsanız, bu aşamada zaman kaybetmezsiniz.

Tercüme Masrafı ve Yargılama Gideri

Tercüme masrafı yargılama giderleri kapsamında değerlendirilebilir. Hangi tarafın bu gideri sonunda üstleneceği, davanın sonucuna ve hâkimin gider hakkındaki kararına göre belirlenir. Burada bir tutar veya oran verilemez. Her hâlükârda belgeye dayanan taraf, çeviriyi önce kendi yaptırır; masrafın karşı tarafa yüklenip yüklenmeyeceği sonradan tartışılır.

Masrafı azaltmanın yolu, gereksiz belgeyi çevirtmemektir. Davanın konusuyla ilgisi olmayan sayfaları çevirtmeden önce, hangi bölümlerin davayla ilgili olduğunu belirlemek yerinde olur. Belgenin yalnız bir kısmı çevrilecekse, kısmî çevirinin mahkemece kabul edilip edilmeyeceğini önceden sormak gerekir.

Çok Sayfalı ve Çok Belgeli Dosyalarda Pratik İpuçları

Çok belge varsa her belgeyi ayrı numaralandırmak ve çeviriyi aynı numarayla eşleştirmek, hâkimin ve karşı tarafın belgeyi bulmasını kolaylaştırır. Orijinal belge ile tercümeyi birlikte sunmak, mahkemenin karşılaştırma yapmasına imkân verir. Çok sayfalı belgelerde tercümenin her sayfasının belge sayfasına karşılık geldiğini gösteren sayfa numaralandırması işe yarar.

Elektronik belgelerde, örneğin e-posta ya da mesaj yazışmalarında, ekran görüntüsünün hangi tarihte ve nereden alındığını da belirtmek gerekir. Yurt dışı mesajlaşma uygulamalarından gelen yazışmaların çevirisi için çevirmenin gönderen ve alan bilgilerini de çevirmesini isteyin.

Yabancı Mahkeme Kararının Çevirisinde Ayrıca Dikkat Edilecekler

Yabancı mahkeme kararı çevrilirken hüküm bölümü en kritik kısımdır. Hâkim, boşanmaya mı karar vermiş, ayrılığa mı, nafaka ve velayet hakkında ne söylemiş; bunlar hüküm fıkralarında yer alır ve çeviride terimlerin Türk hukukundaki karşılığıyla aynı anlama geldiğinden emin olunmalıdır. Yabancı hukuk sistemlerinde kullanılan terimlerin Türk hukukunda birebir karşılığı olmayabilir; bu durumda çevirmenin terimi olduğu gibi bırakıp açıklaması, yanlış bir karşılıkla çevirmesinden iyidir.

Kararın gerekçe bölümü, kararın hangi hukuka dayandığını gösterir. Tanıma veya tenfizde Türk mahkemesi, kararın Türk kamu düzenine açıkça aykırı olup olmadığına bakar (MÖHUK m. 54/1-c; 5490 sayılı Kanun m. 27/A-1). Bu değerlendirme çeviriye dayandığından, gerekçenin eksik çevrilmesi, değerlendirmeyi de eksik bırakır. Bu yüzden kararın yalnız hüküm kısmını değil, gerekçeyi ve usul bilgilerini de çevirtmeniz önerilir. Kamu düzeni değerlendirmesi için yabancı boşanma kararı kamu düzenine aykırı sayılır mı? yazısına bakabilirsiniz.

Kararın usul bilgileri, davalının davaya nasıl çağrıldığını da gösterir. Davalı usulüne uygun çağrılmadan karar verilmişse, bu bilgi tenfizde itiraz konusu olabilir (MÖHUK m. 54/1-ç). Çeviri bu yönden eksiksiz olduğunda, itiraz eden de itirazı karşılayan da dosyadan olguyu net görür.

Varsayımsal Bir Örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Nermin Türkiye’de boşanma davası açmış. Eşi yurt dışında çalışıyor ve gelir durumu davada önem taşıyor. Nermin, eşinin yabancı dildeki maaş bordrolarını delil olarak sunmak istiyor. Mahkeme resmî tercüme isteyebileceği için bordroları kendisi çevirmek yerine yeminli tercümana çevirtip çeviriyi noterce onaylatmayı tercih ediyor.

Nermin çevirmene bordroların tamamını, tarihleri ve para birimini olduğu gibi çevirmesini söylüyor. İsimlerin pasaporttaki yazımla uyuşup uyuşmadığını kontrol ediyor. Mahkeme belgeyi kabul ederse çeviri dosyaya girer; eşi çeviriye itiraz ederse mahkeme resmî tercüme isteyebilir. Mahkemenin belgeyi nasıl değerlendireceği, dosyadaki diğer delillere ve hâkimin takdirine bağlıdır.

Sık Yapılan Hatalar

İlk hata, belgeyi kendi çevirmeye çalışmaktır. İkinci hata, çeviriyi yalnız metinle sınırlayıp mühür ve şerhleri atlamaktır. Üçüncü hata, farklı belgelerde aynı ismi farklı yazmaktır. Dördüncü hata, çeviriyi onaydan önce yaptırıp sonra onayı ayrı sayfaya aldırmaktır. Beşinci hata, çeviri masrafını göz ardı edip dosya sunma gününe son bırakmaktır.

Belgeleriniz İçin Çeviri Planı

Hangi belgenin hangi onay ve çeviriyle birlikte sunulacağı dosyanıza göre değişir. Belgelerinizi telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan göndererek durumunuzu anlatabilirsiniz. İletişim sayfasından ulaşabilir, genel bilgi için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz. Yurt dışındaki belge ve evrakın tebliği için yurt dışındaki eşe tebligat yazısı da bu dosyayı tamamlar.