Yabancı Mahkeme Boşanma Kararının Türkiye’de Tanınması

Yurt dışında yaşayan pek çok Türk vatandaşı, bulunduğu ülkenin mahkemesinde boşanır. Ancak bu karar Türkiye’de kendiliğinden hüküm doğurmaz. Nüfus kayıtlarında kişi evli görünmeye devam eder; yeniden evlenmek, miras işlemleri, tapu devirleri veya resmî belgeler bakımından ciddi sorunlar yaşanabilir. Bu sorunun çözümü, yabancı boşanma kararının Türkiye’de tanınmasıdır. Bu yazıda tanıma yollarını, şartlarını ve süreci açıklıyoruz.

Yabancı Karar Neden Tanınmalıdır?

Mahkeme kararları, verildikleri devletin egemenlik yetkisine dayanır. Bir devletin mahkeme kararı başka bir devlette ancak o devletin kabul ettiği usullerle etki doğurur. Türkiye’de bu usuller 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’da (MÖHUK) düzenlenmiştir.

Yabancı boşanma kararı tanınmadığı sürece:

• Nüfus kaydında medeni hâl “evli” görünmeye devam eder,
• Kişi Türkiye’de yeniden evlenemez,
• Eşlerden birinin ölümü hâlinde diğer eş yasal mirasçı olarak görünebilir,
• Mal rejimi ve tapu işlemlerinde sorunlar doğabilir.

Tanıma ve Tenfiz Arasındaki Fark

Yalnızca boşanmanın nüfus kayıtlarına işlenmesi isteniyorsa tanıma yeterlidir. Yabancı kararda Türkiye’de icra edilmesi istenen nafaka veya tazminat hükümleri varsa tenfiz davası açılması gerekir. Uygulamada tanıma ve tenfiz talepleri aynı davada birlikte ileri sürülebilir.

Yol 1: İdari Makamlar Aracılığıyla Tanıma

5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’na sonradan eklenen m. 27/A ile yabancı boşanma kararlarının belirli şartlarda mahkemeye gidilmeden idari makamlarca tanınması ve nüfus kayıtlarına işlenmesi imkânı getirilmiştir. Bu yolun ayrıntıları Yabancı Boşanma Kararlarının İdari Makamlarca Tanınması Hakkında Yönetmelik’te düzenlenmiştir.

Bu yolun genel özellikleri şunlardır:

• Başvuru Türkiye’de nüfus müdürlüklerine, yurt dışında ise dış temsilciliklere yapılır.
• Kararın kesinleşmiş olması gerekir.
• Tarafların başvuruyu yönetmelikte öngörülen şekilde birlikte yapması veya gerekli beyanları vermesi aranır.
• Karar, idari tanımaya uygun nitelikte olmalıdır; özellikle tarafların anlaşmasına dayanan veya çekişme içermeyen kararlar bu yol için daha elverişlidir.
• Kararın kamu düzenine açıkça aykırı olmaması gerekir.

İdari makam şartların bulunmadığı sonucuna varırsa başvuruyu reddeder. Bu durumda mahkeme yoluna başvurulabilir. İdari tanıma yalnızca boşanmanın kayda işlenmesiyle ilgilidir; nafaka ve tazminat gibi hükümlerin icrası için ayrıca tenfiz gerekir.

Yol 2: Mahkeme Kararıyla Tanıma (Tanıma Davası)

İdari yolun uygun olmadığı veya reddedildiği durumlarda tanıma davası açılır.

Görevli ve yetkili mahkeme

Boşanma kararlarının tanınmasına ilişkin davalarda görevli mahkeme uygulamada aile mahkemesidir. MÖHUK m. 51’e göre yetkili mahkeme, hakkında tanıma istenen kişinin Türkiye’deki yerleşim yeri, yoksa sakin olduğu yer mahkemesidir. Bu da yoksa kanunda sayılan büyükşehir mahkemelerinden birinde dava açılabilir.

Tanımanın şartları

MÖHUK m. 58 tanıma için m. 54’teki tenfiz şartlarına atıf yapar; ancak karşılıklılık şartı tanımada aranmaz. Buna göre başlıca şartlar şunlardır:

1. Kararın kesinleşmiş olması: Kararın verildiği ülke hukukuna göre kesinleştiğinin belgelenmesi gerekir.
2. Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konu olması.
3. Kararın Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması.
4. Savunma hakkına uyulmuş olması: Karşı taraf, kararın verildiği yabancı mahkemede usulüne göre çağrılmış, temsil edilmiş olmalı veya kararın bu yönlere aykırı olarak verilmemiş olması gerekir. Karşı tarafın bu konuda itirazı değerlendirilir.

Türk mahkemeleri tanıma davasında yabancı kararın esasını yeniden incelemez. Yani boşanmanın haklı olup olmadığı veya kusur dağılımı yeniden tartışılmaz; yalnızca kanuni şartların varlığı denetlenir.

Gerekli Belgeler

Tanıma davası veya idari başvuru için genellikle şu belgeler istenir:

• Yabancı mahkeme kararının aslı veya onaylı örneği,
• Kararın kesinleştiğini gösteren belge,
• Apostil şerhi (Lahey Apostil Sözleşmesi’ne taraf ülkeler için) veya konsolosluk onayı,
• Kararın ve kesinleşme belgesinin noter onaylı Türkçe tercümesi,
• Tarafların kimlik bilgileri,
• Vekil ile takip ediliyorsa vekâletname.

Belgelerin eksik veya usulsüz onaylı olması süreci uzatan en yaygın nedendir.

Tanıma Davası Süreci Adım Adım

Mahkeme yoluyla tanıma genellikle şu aşamalardan geçer:

1. Belgelerin toplanması: Yabancı karar, kesinleşme belgesi, apostil veya onay şerhi ve yeminli tercümeler hazırlanır.
2. Dava dilekçesinin hazırlanması: Dilekçede yabancı kararın hangi mahkeme tarafından ve hangi tarihte verildiği, ne zaman kesinleştiği ve tanıma şartlarının neden bulunduğu açıklanır.
3. Davanın açılması: Dilekçe ve ekleri yetkili aile mahkemesine sunulur; harç ve gider avansı yatırılır.
4. Karşı tarafa tebligat: Dava dilekçesi karşı tarafa tebliğ edilir. Karşı taraf yurt dışındaysa uluslararası tebligat usulleri uygulanır ve bu aşama zaman alabilir.
5. İnceleme ve karar: Mahkeme dosya üzerinden veya duruşma yaparak şartları denetler ve tanıma kararı verir.
6. Kesinleşme ve kayıt: Karar kesinleştikten sonra nüfus kayıtlarına işlenmesi için ilgili kuruma gönderilir.

Uluslararası tebligat, sürecin en uzun aşaması olabilir. Karşı tarafın davayı kabul ettiğini bildiren noter onaylı beyanı veya vekâletname ile temsil edilmesi, tebligat sürecini kolaylaştırabilir.

Yabancı Kararda Velayet ve Nafaka Hükümleri

Yabancı boşanma kararları çoğu zaman velayet, çocukla kişisel ilişki ve nafaka gibi hükümler de içerir. Bu hükümlerin Türkiye’deki etkisi ayrıca değerlendirilmelidir:

• Velayet: Tanıma kararıyla yabancı karardaki velayet hükmü de Türkiye’de kesin hüküm etkisi kazanabilir. Ancak çocuğun üstün yararına ilişkin koşullar değişmişse Türk mahkemelerinde velayetin değiştirilmesi davası açılabilir.
• Nafaka: Yabancı kararda hükmedilen nafakanın Türkiye’deki malvarlığından tahsil edilebilmesi için tenfiz gerekir.
• Mal paylaşımı: Yabancı kararda mal rejimine ilişkin hüküm yoksa, Türkiye’deki mallar bakımından uygulanacak hukuk belirlenerek ayrıca dava açılması gündeme gelebilir.

Tanıma Kararından Sonra

Tanıma kararı kesinleştikten sonra mahkeme kararı nüfus müdürlüğüne gönderir ve boşanma kayıtlara işlenir. Kayıtlara işlenen boşanma tarihi olarak uygulamada yabancı kararın kesinleşme tarihi esas alınır. Bu tarih, mal rejimi ve miras gibi konularda sonuçlar doğurabilir.

Yurt Dışında Yaşayanlar İçin Türkiye’de Boşanma

Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları, bulunduğu ülkede boşanmak yerine doğrudan Türkiye’de de boşanma davası açabilir. Bu durumda yetkili mahkeme MÖHUK m. 41’e göre belirlenir. Türkiye’de boşanmanın bulunduğunuz ülkede tanınması da ayrıca değerlendirilmelidir. Yetki kuralları için boşanma davasında yetkili mahkeme yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Kesinleşme belgesi olmadan başvuru yapmak,
• Apostil veya tercüme eksikliği,
• İdari yola uygun olmayan çekişmeli kararlar için idari başvuruda ısrar etmek,
• Nafaka ve tazminatın icrası için tenfiz talep etmeyi unutmak,
• Karşı tarafın adresini eksik bildirmek ve tebligatın gecikmesine yol açmak.

Sonuç

Yurt dışında alınan boşanma kararı, Türkiye’de tanınmadıkça hukuki sonuç doğurmaz. İdari tanıma yolu şartları uygunsa hızlı bir çözüm sunar; aksi hâlde tanıma veya tanıma ve tenfiz davası açılması gerekir. Aile hukuku alanında yabancı kararınızın tanınması için hangi yolun uygun olduğunu değerlendirmek amacıyla bizimle iletişime geçebilirsiniz.