Boşanma Davasında Belgelerin Aslı mı Fotokopisi mi Sunulur? E-Devlet Çıktısı Geçer mi?

Belgenin aslıyla mı yoksa fotokopisiyle mi mahkemeye gidileceği sorusunun kısa cevabı şudur: dava dilekçesine belgelerin asıllarıyla birlikte davalı sayısından bir fazla düzenlenmiş örnekleri ya da yalnız örnekleri eklenir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu, yani HMK m. 121). Pratikte örnek sunmak yeterli olabilir; asıl elinizde saklı tutulur ve mahkeme istediğinde ibraz edilir. Elektronik ortamda yapılan başvurularda ise belgenin biçimi de rol oynar. Aşağıda hangi durumda hangi biçimin gerekli olduğunu, e-Devlet çıktısının ve taranmış PDF’in durumunu adım adım anlatıyoruz.

Dilekçeye Hangi Belgeler Hangi Biçimde Eklenir?

HMK m. 121’e göre dava dilekçesinde gösterilen ve davacının elinde bulunan belgelerin asıllarıyla birlikte, harç ve vergiye tabi olmaksızın davalı sayısından bir fazla düzenlenmiş örnekleri ya da sadece örnekleri dilekçeye eklenerek mahkemeye verilir. Başka yerlerden getirtilecek belge ve dosyalar için ise bunların bulunabilmesini sağlayıcı açıklamanın dilekçede yer alması zorunludur.

Bu hüküm üç şey ifade eder. Birincisi, belgenin aslını sunmak da mümkündür, sadece örnek sunmak da mümkündür. İkincisi, boşanma davasında davalı bir kişi olduğundan, eşiniz için bir örnek, mahkeme dosyası için bir örnek hazırlamanız gerekir. Üçüncüsü, belge elinizde değilse onun nerede bulunduğunu dilekçede göstermelisiniz; örneğin bir kurumun elindeki kaydı getirtmek istiyorsanız bunun kurumunu ve kayıt bilgisini yazarsınız.

UYAP’a Yüklenen Taranmış PDF Yeterli mi?

Dava ve diğer yargılama işlemlerinin elektronik ortamda gerçekleştirildiği hâllerde UYAP kullanılarak veriler kaydedilir ve saklanır. Elektronik ortamda güvenli elektronik imza kullanılarak dava açılabilir, harç ve avans ödenebilir, dava dosyaları incelenebilir; güvenli elektronik imzayla oluşturulan tutanak ve belgeler ayrıca fiziken gönderilmez ve belge örneği aranmaz (HMK m. 445/2). Elektronik ortamdan fizikî örnek çıkartılması gereken hâllerde belgenin veya tutanağın aslının aynı olduğu belirtilerek hâkim veya görevlendirdiği yazı işleri müdürü tarafından imzalanıp mühürlenir (HMK m. 445/3).

Bu hükümlerin ortak noktası güvenli elektronik imzadır. Avukatınızın e-imzasıyla gönderdiği belgeler bu çerçevede ayrıca fiziken sunulmaz. Sıradan bir telefon taraması ya da tarayıcı çıktısı ise güvenli elektronik imzalı belge değildir. Kanun metninde taranmış PDF için ayrı bir “yeterlidir” kuralı yoktur; mahkeme belgenin aslını ya da onaylı örneğini isteyebilir. Bu nedenle taramayla yüklediğiniz belgelerin asıllarını muhafaza edin. Elektronik ortamda yapılan işlemlerde sürenin gün sonunda biteceğini de akılda tutun (HMK m. 445/4); belge ibrazında tanınan sürenin son gününü kaçırmamak için UYAP’tan gün içinde gönderim yapın.

E-Devlet Barkodlu Belge Geçerli mi?

E-Devlet üzerinden alınan nüfus kayıt örneği, tapu kaydı, sabıka kaydı gibi belgeler barkodlu ve doğrulama kodludur. Kanun, uyuşmazlık konusu vakıaları ispata elverişli yazılı veya basılı metin, fotoğraf, görüntü veya ses kaydı gibi veriler ile elektronik ortamdaki verileri ve bunlara benzer bilgi taşıyıcılarını belge sayar (HMK m. 199). Dolayısıyla e-Devlet belgesi bir belgedir; delil olarak sunulabilir.

Yetkili memurların görevleri içinde usulüne uygun olarak düzenledikleri belgeler aksi ispatlanıncaya kadar kesin delil sayılır; mahkeme bu tür belgelerden biri hakkında şüphe uyandıran bir hâl görürse ilgili daireden açıklama isteyebilir (HMK m. 204). Nüfus kayıt örneği bakımından ayrıca açık bir hüküm vardır: e-Devlet kapısı üzerinden alınan belgeler, nüfus müdürlüklerinden alınmış diğer belgelerle aynı hukuki değere sahiptir (5490 sayılı Kanun m. 44/5). Bir belgenin doğruluğundan şüphe edilirse mahkeme kaynağı kuruma sorabilir. Kanun e-Devlet barkodunun nasıl doğrulanacağını ayrıca anlatmaz; bu nedenle belgeyi mümkün olduğunca güncel alın.

Nüfus kayıt örneğinin ayrıca bir geçerlilik süresi vardır: aile kütüğündeki kaydın çıkarılması ve nüfus müdürlüğünce onanmasıyla elde edilen kayıt örneği aksi ispat edilene kadar geçerlidir; düzenlendiği tarihten itibaren yüz seksen gün içinde kullanılmayan örnek geçerliliğini kaybeder; Bakanlık kullanım alanına göre bu süreyi otuz güne kadar kısaltabilir (5490 sayılı Kanun m. 43). Bu yüzden dilekçeye eklenecek nüfus kayıt örneğini dava açmadan kısa süre önce alın. Aile cüzdanı konusu için boşanma davası açarken aile cüzdanı gerekir mi yazısına göz atabilirsiniz.

Fotokopiyle Gelen Belgeye İtiraz Edilirse

Belgenin fotokopisini sunduğunuzda karşı taraf onun aslına uygun olmadığını ileri sürebilir; bu durumda mahkeme aslının gösterilmesini isteyebilir. Belgedeki yazı veya imza inkâr edilirse HMK m. 208 uygulanır: taraflardan biri, kendisi tarafından düzenlendiği iddia edilen bir belgedeki yazı veya imzayı inkâr etmek isterse sahtelik iddiasında bulunmalıdır; aksi hâlde belge aleyhine delil olarak kullanılır. Belgenin sahteliği iddia edildiğinde, belgenin mahkemeye verildiği tarih yazılıp mühürlenerek saklanması için mahkemece gerekli tedbirler alınır. Sahteliği iddia eden kişi bunu aynı mahkemede ön sorun olarak ileri sürebileceği gibi ayrı bir dava da açabilir.

Bu, belge ve imza inkârının “ben böyle bir şey yazmadım” demekle yetmediğini gösterir. Karşı tarafın inkârını ciddiye alacak bir hazırlık için belgenin aslını elinizde tutmanız, yazı ve imza karşılaştırması gerekirse işinizi kolaylaştırır. Mahkeme huzurunda ikrar olunan veya mahkemece inkâr edenden sadır olduğu kabul edilen adi senetler, aksi ispat edilmedikçe kesin delildir (HMK m. 205).

Belge Karşı Tarafın Elindeyse

Boşanma davalarında önemli belgeler bazen eşin elindedir: banka hesapları, şirket belgeleri, tapular gibi. HMK m. 219’a göre taraflar, kendilerinin veya karşı tarafın delil olarak dayandıkları ve ellerinde bulunan tüm belgeleri mahkemeye ibraz etmek zorundadır. İbrazı istenen belgenin ileri sürülen hususun ispatı için zorunlu olduğuna ve isteğin kanuna uygun olduğuna mahkemece kanaat getirilir; ayrıca karşı taraf belgenin elinde olduğunu ikrar eder, talep üzerine sükut eder ya da belgenin varlığı resmî bir kayıtla veya başka bir belgede ikrarla anlaşılırsa mahkeme belgenin ibrazı için kesin süre verir (HMK m. 220/1). Belgeyi vermeyen taraf, süre içinde ibraz etmez ve kabul edilebilir bir mazeret göstermezse, mahkeme duruma göre belgenin içeriği konusunda diğer tarafın beyanını kabul edebilir (HMK m. 220/3).

Eşin elindeki belgeyi isteme konusunu daha ayrıntılı görmek için boşanma davasında eşin elindeki belge için ibraz istemi yazısına bakabilirsiniz.

Mesajlar, Fotoğraflar ve Kayıtlar Nasıl Sunulur?

Boşanma davalarında yazılı belgeler kadar mesajlar, e-postalar, fotoğraflar ve kayıtlar da gündeme gelir. Kanun bunları da belge saymıştır: fotoğraf, film, görüntü ya da ses kaydı gibi veriler ile elektronik ortamdaki veriler belgedir (HMK m. 199). Elektronik belgeler, belgenin çıktısı alınarak ve talep edildiğinde incelemeye elverişli şekilde elektronik ortama kaydedilerek mahkemeye ibraz edilir (HMK m. 219/1). Yani WhatsApp yazışmasının sadece ekran görüntüsünü basılı kâğıtla sunmak yerine, mahkeme isterse yazışmanın dijital hâlinin de incelenebilecek biçimde elinizde bulunması gerekir.

Bu nedenle mesaj ve kayıtları silmeyin, telefonunuzdaki özgün hâlini koruyun ve çıktı alırken tarih ve saat bilgilerinin görünür olmasına dikkat edin. Elektronik delillerin hukuka uygun elde edilip edilmediği ayrı bir tartışma konusudur; bu yüzden eşinizin hesaplarına izinsiz girerek elde edilen veriler yerine, kendi cihazınızdaki yazışmalara dayanmanız daha güvenlidir. Konuyu boşanma davasında WhatsApp yazışmaları nasıl delil olarak sunulur yazısında ayrıntılı ele alıyoruz.

Belgeleri Düzenli Sunmak İçin Pratik İpuçları

Belge sunarken şu sıraya göre hareket etmek, dosyanın okunmasını kolaylaştırır:

1. Her belgeye dilekçedeki hangi olay ya da talebi ispat ettiğini belirten bir numara verin.
2. Belgelerin okunaklı olduğundan emin olun; tarama kalitesi düşükse yeniden tarayın.
3. Asılları klasörde saklayın, mahkemeye örnek verin ve hangi belgenin aslının sizde bulunduğunu not edin.
4. Yabancı dildeki belgeler varsa tercümesini hazırlatın; çeviri gerekliliği ayrı bir konudur.
5. Eşinizin elindeki belgeleri dilekçede ayrıca belirtin ve ibraz isteyin.

Bu liste her dosya için aynı değildir, ancak bir düzen kurmak, mahkemenin ve karşı tarafın belgeleri anlamasını kolaylaştırır. Yargılama sırasında yeni bir belge bulursanız, onu dosyaya sunmanın zamanı hakkında dosyanızın aşamasına bakılır; süreleri kaçırmamak için avukatınıza danışın.

Belge İbrazı İçin Süre Verilirse

Mahkeme belge ibrazı için süre verdiğinde, süre kesin süre olabilir. Kesin süre içinde yapılması gereken işlemi süresinde yapmayan tarafın o işlemi yapma hakkı ortadan kalkar (HMK m. 94/3). Bu yüzden mahkemenin size belge sormasına, hatta basit görünen bir istek olsa bile süresinde cevap verin.

Davanın Aşamalarında Belge Sunma Zamanı

Belgeler yalnız dilekçeyle değil, yargılamanın diğer aşamalarında da sunulabilir; ancak her aşamanın kendi kuralları vardır. Taraflar, kanunda belirtilen süreden sonra delil gösteremez; ancak delilin sonradan ileri sürülmesi yargılamayı geciktirme amacı taşımıyorsa veya süresinde gösterilememesi tarafın kusurundan kaynaklanmıyorsa mahkeme buna izin verebilir (HMK m. 145). Bu nedenle bildiğiniz belgeleri dilekçede ve cevap dilekçesinde göstermek, sonradan eklemeye çalışmaktan daha güvenlidir. Hangi belgenin ne zamana kadar sunulabileceği için boşanma davasında deliller ne zamana kadar sunulur yazısına bakın.

Varsayımsal Bir Örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Bir eş, evlilik içinde aldığı aracın ruhsatını ve alım sözleşmesini mal paylaşımı iddiası için delil göstermek ister. Dilekçeye ruhsatın fotokopisini ve sözleşmenin örneğini ekler, asıllarını elinde tutar. Karşı taraf, sözleşmedeki imzanın kendisine ait olmadığını söylerse, sahtelik iddiasında bulunması gerekir ve bu iddiayı ön sorun olarak ileri sürer. Sahtelik iddiası ileri sürülünce mahkeme, belgenin verildiği tarihi yazıp mühürleyerek saklanması için gerekli tedbirleri alır.

Bu örnek, aslı saklamanın gerekçesini göstermek içindir; gerçek bir dosyada hangi belgenin hangi biçimde sunulacağı delillerin niteliğine bağlıdır.

Sık Yapılan Hatalar

İlk hata, asıl belgeyi dosyaya vermek ve elinde kopya bırakmamaktır. Dosyadaki asıl, ileride lazım olduğunda sizden uzak kalır. İkinci hata, taranmış belgeleri okunaksız yüklemektir; mahkeme belgeyi okuyamazsa yeniden sunmanızı isteyebilir. Üçüncü hata, yüz seksen günü aşmış nüfus kayıt örneğini kullanmaktır. Dördüncü hata, belge sunmayı “ne olursa olsun yeterli” saymak ve belgenin hangi iddiayı ispatlayacağını dilekçede belirtmemektir; HMK m. 119 gereği her vakıanın hangi delillerle ispat edileceği dilekçede gösterilmelidir. Dilekçenin tamamı için boşanma dilekçesine eklenecek belgeler yazısına göz atabilirsiniz.

Belgelerinizi Birlikte Gözden Geçirelim

Hangi belgenin aslıyla, hangisinin örneğiyle sunulacağı, delillerinizin niteliğine ve dosyanın aşamasına bağlıdır. Belgeleriniz hakkında emin olmadığınız bir nokta varsa, durumunuzu telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak anlatabilirsiniz; iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz. Aile hukuku alanındaki çalışmalarımızı aile hukuku sayfasında bulabilirsiniz.