Boşanma Davasında Eşin Yalan Şikâyet Etmesi İftira Sayılır mı?

Boşanma davası sürerken eşinizin aleyhinize savcılığa gitmesi, çoğu zaman en sert hamledir. “Beni tehdit etti”, “bana şiddet uyguladı”, “kızımıza zarar verdi” gibi iddialar gerçekse mutlaka dinlenmeli ve araştırılmalıdır. Ama bu iddialar uydurma ise bir kişinin özgürlüğü, itibarı ve çocuklarıyla ilişkisi tehlikeye girer. Hukuk bu durumu da düzenler: işlemediğini bildiği hâlde başkasını suçlayan kişi, iftira suçundan sorumlu olabilir.

Yine de “yalan şikâyet” ile “ispatlanamamış şikâyet” aynı şey değildir. Aşağıda iftiranın şartlarını, boşanma davasında nasıl bir rol oynayabileceğini ve haksız yere suçlanan kişinin hangi adımları atabileceğini anlatıyorum.

İftira suçu tam olarak nedir?

TCK m. 267/1’e göre yetkili makamlara ihbar veya şikâyette bulunarak ya da basın ve yayın yoluyla, işlemediğini bildiği hâlde, hakkında soruşturma ve kovuşturma başlatılmasını ya da idari bir yaptırım uygulanmasını sağlamak için bir kimseye hukuka aykırı bir fiil isnat eden kişi, bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Bu cümlenin dört ayrı parçası var ve her biri ayrı ayrı ispat konusudur:

• Şikâyet, ihbar ya da yayın yoluyla yetkili makama (savcılık, polis, jandarma) bir isnat yapılmış olmalı.
• İsnat edilen şey hukuka aykırı bir fiil olmalı; yani bir suç ya da idari yaptırımı gerektiren bir davranış.
• İsnat edilen kişi o fiili işlememiş olmalı.
• Şikâyet eden kişi, bu kişinin fiili işlemediğini bilmeli ve onun hakkında soruşturma açılmasını amaçlamalı.

Dördüncü şart çoğu davada belirleyicidir. Kanun “bildiği hâlde” der. Olaya yanlış anlayarak, abartarak ya da kendi bakış açısıyla anlatan kişi bu şartı karşılamayabilir. Kasıt, dosya içindeki yazışmalardan, tanık beyanlarından ve olayların akışından çıkarılır.

Cezayı ağırlaştıran durumlar

Fiilin maddi eser ve delilleri uydurularak iftira edilirse ceza yarı oranında artırılır (TCK m. 267/2). Kurgulanmış mesajlar, düzenlenmiş görüntüler, sahte rapor ya da uydurma tanık bu kapsama girer. Yüklenen fiili işlemediğinden dolayı hakkında beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilen mağdurun aleyhine, gözaltına alma ve tutuklama dışında başka bir koruma tedbiri uygulanmışsa yine ceza yarı oranında artar (m. 267/3). Mağdur bu fiil nedeniyle gözaltına alınır veya tutuklanırsa, iftira eden ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçuna ilişkin hükümlere göre dolaylı fail olarak sorumlu tutulur (m. 267/4).

İftiraya benzeyen ama farklı bir suç da TCK m. 271’dir. Bu madde, işlenmediğini bildiği bir suçu yetkili makamlara işlenmiş gibi ihbar eden ya da işlenmeyen bir suçun delil veya emarelerini soruşturma yapılmasını sağlayacak biçimde uyduran kimseye üç yıla kadar hapis cezası verir. İftirada belirli bir kişi hedef alınır; m. 271’de ise hiç işlenmemiş bir suç ihbar edilir. Eşi suçlamadan, “evde saldırıya uğradım” diye var olmayan bir olayı bildiren kişi ikinci duruma yaklaşır.

Şikâyet sonuçsuz kaldı, iftira mı var?

Hayır, kendiliğinden yok. Beraat kararı, kovuşturmaya yer olmadığı kararı veya “delil yetersizliği” ifadesi, şikâyetin gerçek olmadığını değil, ispat edilemediğini ya da suç unsurlarının oluşmadığını gösterir. Bir kişi gerçekten yaşadığına inandığı olayı bildirmiş, ama delil yetersiz kalmış olabilir. Böyle bir durumda iftira cezası söz konusu olmaz.

İftira iddiası için asıl mesele, eşin “bilmesi”dir. Bunun işaretleri şunlar olabilir: şikâyetin hemen öncesinde veya sonrasında eşin yazdığı mesajlarda “seni bitireceğim”, “velayeti alacağım, ne yapıp edeceğim” gibi ifadelerin bulunması; şikâyet edilen olay anında şikâyetçinin başka bir yerde olduğunu gösteren kamera veya telefon kayıtları; tanıkların olayı görmediğini söylemesi; şikâyetçinin daha önce başka beyanlarla çelişmesi. Bunların tümü, kastın ispatı için işe yarar ama tek başına kesin sonuç vermez.

Uzlaşma durumu

CMK m. 253, uzlaştırma kapsamına giren suçları sayar. Şikâyete bağlı suçlar ile aynı maddede tek tek sayılan bazı suçlar uzlaştırmaya tabidir. İftira suçu şikâyete bağlı değildir ve bu listede yer almaz. Yani iftira nedeniyle savcılık, tarafları uzlaştırmaya yönlendirmez. Savcılık suçu re’sen, yani şikâyet aramadan soruşturabilir. Haksız yere suçlanan kişi olarak bir suç duyurusunda bulunmak sizin elinizdedir; ama dosyanın akıbeti savcılık ve mahkemeye bağlı olur.

Koruma kararı ve yalan beyan

Hâkim, 6284 sayılı Kanun kapsamında tedbir kararı verirken şiddetin uygulandığına dair delil veya belge aramaz; kararın verilmesi geciktirilemez (m. 8/3). Bu hüküm, gerçek mağdurları korumak içindir ve önemlidir. Tedbir kararına karşı bir hukuki yol da vardır; kararın tefhim veya tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde ilgililer aile mahkemesine itiraz edebilir (m. 9). Ayrıntı için 6284 sayılı Kanun kapsamında verilen tedbir kararına itiraz ve kararın kaldırılması yazısına bakabilirsiniz.

Burada dengeli düşünmek gerekir. Koruma kararının delil aranmadan verilmesi, her başvurunun asılsız olduğu anlamına gelmez. Bilerek yalan beyanda bulunmak ise ayrıca TCK m. 267 kapsamında sorumluluk doğurabilir. Bu ihtimalin varlığı, gerçek mağdurların başvurusunu caydırmak için değil, asılsız şikâyetin sonuçsuz kalmayacağını göstermek için vardır.

Suç duyurusu ve ifade süreci nasıl işler?

Bir şikâyet yapıldığında kolluk ya da savcılık, şüpheli sıfatıyla sizi ifadeye çağırabilir. Çağrıyı ciddiye alın ve gün içinde gidemeyecekseniz bunu yazılı olarak bildirin. İfade sırasında susma hakkınız, müdafi yardımından yararlanma hakkınız ve delil sunma hakkınız vardır. Olayı anlatırken kısa, tarihli ve belgeli konuşmak işinize yarar; öfke ve suçlamalarla dolu bir anlatım, dosyanın odağını kaydırır. Soruşturma sonunda savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verebilir ya da iddianame düzenleyebilir. İlk durumda şikâyetçi karara itiraz edebilir. Siz de, şikâyetin asılsızlığına dair elinizdeki her belgeyi bu aşamada dosyaya sunmalısınız; çünkü ileride iftira iddiasını ortaya koyarken en güçlü dayanak, ilk günden itibaren düzenli tutulmuş kayıtlardır.

Boşanma davasında yalan suçlama

Boşanma davasında iki ayrı soru ortaya çıkar. Birincisi, şikâyetin gerçek olup olmadığıdır. Eşin sizi bilerek asılsız şekilde suçladığı sabit olursa, bu davranış TMK m. 162 kapsamında “ağır derecede onur kırıcı davranış” olarak ileri sürülebilir. Bu sebeple dava hakkı, boşanma sebebini öğrenmekten başlayarak altı ay ve her hâlde sebebin doğumundan itibaren beş yıl içinde kullanılmalıdır; affeden tarafın dava hakkı yoktur. Genel sebep olan evlilik birliğinin temelinden sarsılması da (TMK m. 166) ayrıca öne sürülebilir.

İkincisi, ceza dosyası ile boşanma dosyasının ilişkisidir. Hâkim ceza dosyasının sonucunu beklemeyi gerekli görebilir ya da kendi değerlendirmesiyle ilerleyebilir. Ceza dosyasının sonucu hâkim için önemli bir veridir; yine de hâkim olayları dosyadaki bütün delillerle birlikte tartar. Davanın devamı süresince çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemler hâkim tarafından kendiliğinden alınır (TMK m. 169). Şikâyet nedeniyle çocukla görüşmeniz kısıtlanmışsa bu konuyu ilk fırsatta hâkime açıkça anlatın. Konunun ayrıntıları için ceza davası sürerken boşanma davası açılabilir mi yazısına bakabilirsiniz.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Emre ile Ceren’in boşanma davası sürüyor. Ceren, Emre’nin kendisini evde darp ettiğini söyleyerek şikâyette bulunuyor ve soruşturma açılıyor. Emre, olay günü başka bir şehirde olduğunu gösteren otel kaydı ve iş toplantısı yazışmalarını sunuyor. Aynı zamanda Ceren’in bir arkadaşına “davayı kazanmak için bunu söyledim” yazdığı mesajlar ortaya çıkıyor.

Burada hukuken neler tartışılır? Savcılık önce şikâyete konu olayın gerçekleşip gerçekleşmediğini inceler. Emre’nin olay günü orada bulunmadığı sabit olursa, bu durum Ceren’in anlattığı olayın gerçek olmadığını gösterir. İftira suçu içinse bir adım daha gerekir: Ceren’in olayın gerçek olmadığını bildiği ve bu amaçla şikâyet ettiği ortaya konmalıdır. Arkadaşına yazdığı mesaj bu açıdan değerlendirilir. Öte yandan Ceren’in olayı farklı hatırlıyor olması ya da tarihleri karıştırmış olması ihtimali de dikkate alınır. Hâkimin ve savcının değerlendirmesi dosyaya göre belirlenir; sonuç önceden belli değildir.

Haksız yere suçlanan eş ne yapabilir?

Önce sakin kalmak. İfade istendiğinde hazırlıksız gitmeyin. Neyle suçlandığınızı öğrenin ve olay gününe ilişkin belgeleri toplayın: konum kayıtları, işyeri giriş-çıkış kayıtları, fatura ve yazışmalar, tanıklar. Şikâyetçinin önceki ve sonraki mesajlarını saklayın. Başkasının hesabına girmek ya da gizli kayıt almak yerine, kendinize gelen yazışmaları kullanın; hukuka aykırı delil mahkemece dikkate alınmaz.

İftirada dava zamanaşımı, fiili işlemediğinizin sabit olduğu tarihten başlar (TCK m. 267/8). Dosya sonuçlanınca, şikâyetin asılsız olduğuna ve eşinizin bunu bildiğine dair somut delil varsa, savcılığa iftira nedeniyle suç duyurusunda bulunmak mümkündür. Boşanma davasında ise yalan beyanı, kusur ve tazminat bağlamında ileri sürebilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

İlk hata, hakkınızda şikâyet yapıldığını öğrenince eşinize ulaşıp “geri çek” diye baskı yapmaktır. Bu davranış başka suçlamalara kapı açabilir. İkinci hata, öfkeyle sosyal medyada eşi ifşa etmektir; bu, hakaret ya da iftira nedeniyle size karşı delil olabilir. Üçüncü hata, ifadeyi hazırlıksız vermektir. Dördüncü hata, her olumsuz şikâyeti hemen iftira saymaktır; dosyanın akıbetini beklemeden başlatılan karşı suç duyurusu, delilsiz kalırsa sizi zayıflatabilir.

Bir de gerçek mağdurlar için bir not: Şiddet gördüyseniz ve ispat konusunda endişeniz varsa, buradaki iftira uyarısı sizi korkutmasın. Gerçeği anlatmak iftira değildir; kanun, yalanı bilerek söyleyeni cezalandırır.

Haksız bir suçlamayla karşılaşırsanız

Hakkınızdaki suçlama ve dosyanızın dayanakları birbirinden çok farklı olabilir; ifade tarihi, çocukların durumu ve boşanma davasının aşaması hangi adımın önce gerekeceğini belirler. Durumunuzu büroya telefonla anlatabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz; ayrıntılar iletişim sayfasında yer alıyor. Aile hukukunun genel çerçevesi için aile hukuku sayfasına, delil tartışmaları için boşanma davasında ispat yükü ve deliller yazısına, kusurun belirlenmesi için boşanmada kusur nasıl belirlenir yazısına bakabilirsiniz.