Boşanma Davasında İkinci Cevap Dilekçesi Neden ve Nasıl Verilir?

Boşanma davasında davalıysanız ve davacı cevabınıza bir karşılık dilekçesi verdiyse, bir dilekçe daha yazma hakkınız doğmuştur. Buna ikinci cevap dilekçesi denir. Davacının cevaba cevap dilekçesi size tebliğ edilir ve tebliğden itibaren iki hafta içinde ikinci cevap dilekçesi verebilirsiniz (HMK m. 136). Bu dilekçe, yazılı aşamada son sözünüzdür; bundan sonra dilekçeler aşaması kapanır.

Dilekçeler neden sıra sıra verilir?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu davanın başında iki taraf arasında sıralı bir yazışma düzeni kurar. Önce davacı iddiasını yazar, sonra davalı cevap verir, ardından davacı cevaba cevap, davalı da ikinci cevap yazabilir. Amaç, uyuşmazlığın hangi noktalarda çekişmeli olduğunu duruşmaya girmeden önce belirginleştirmektir. Duruşma salonunda ilk kez duyulan bir iddia karşı tarafı hazırlıksız yakalayabilir; yazılı aşama bunu önler.

Bu sıra boşanma davası için de geçerlidir. Boşanma yargılaması, Türk Medeni Kanunu’nun 184. maddesindeki özel kurallar saklı kalmak üzere HMK’ya tabidir. Hâkim boşanmanın dayandığı olgulara vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz ve tarafların ikrarları hâkimi bağlamaz (TMK m. 184). Yine de dilekçeler, hangi olguların tartışmalı olduğunu ortaya koyduğu için vazgeçilmezdir.

İkinci cevap dilekçesi ne zaman gündeme gelir?

İkinci cevap dilekçesi, ancak davacı cevaba cevap dilekçesi verdiyse söz konusu olur. Davacı bu hakkını kullanmamışsa, size tebliğ edilecek bir cevaba cevap yoktur ve ikinci cevap için başlayacak süre de yoktur. Davacının dilekçesi size tebliğ edildiyse, tebliğ tarihini hemen not edin.

Burada sık karşılaşılan bir kafa karışıklığı vardır. Cevap dilekçesi iki hafta içinde, ikinci cevap dilekçesi ise ayrı bir iki haftalık süre içinde verilir; ikincisi için sürenin başlangıcı ilk dilekçeden değil, davacının cevabının sizin elinize ulaştığı tebliğ günüdür. İki süreyi birbirine karıştırmamak gerekir.

İkinci cevap dilekçesinde ne yazılır?

Kanun, bu dilekçe için de ayrı bir şablon saymaz. Davacının cevaba cevap ve davalının ikinci cevap dilekçesi hakkında, dava ve cevap dilekçelerine ilişkin hükümler niteliğine aykırı düşmediği sürece kıyasen uygulanır (HMK m. 136/2). Cevap dilekçesinin içeriğini düzenleyen madde, savunmanın dayandığı vakıaların sıra numarası altında özetini, her vakıanın hangi delille ispatlanacağını, hukuki sebepleri ve talep sonucunu ister (HMK m. 129). İkinci cevap dilekçesini hazırlarken bu iskeleti hatırlamak mantıklıdır.

Pratikte ikinci cevap dilekçesi üç iş görür. İlki, davacının cevaba cevap dilekçesinde ileri sürdüğü yeni olayları karşılamaktır. İkincisi, davacının sizin savunmanıza getirdiği eleştirileri cevaplamak ve ihtilaflı noktaları netleştirmektir. Üçüncüsü ise delil listesini toparlamak, varsa ek belge ve tanık bilgilerini yazılı hâle getirmektir. Dilekçenin uzun olması gerekmez; her paragrafın bir olaya ya da bir iddiaya karşılık vermesi yeterlidir.

Bu aşamadan sonra neler değişir?

İkinci cevap dilekçesi önemlidir, çünkü dilekçeler aşaması onunla kapanır. Taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle iddia ve savunmalarını serbestçe genişletebilir veya değiştirebilir; dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra iddia veya savunma genişletilemez ya da değiştirilemez (HMK m. 141/1). Bu kuralın istisnaları vardır: ıslah ve karşı tarafın açık muvafakati hükümleri saklıdır (HMK m. 141/2). Islah, taraflardan her birinin yaptığı usul işlemlerini kısmen veya tamamen düzeltebilmesidir ve aynı davada ancak bir kez yapılabilir (HMK m. 176). Islah eden taraf ayrıca hâkimin takdir edeceği teminatı bir hafta içinde yatırmak zorundadır (HMK m. 178); en güvenli yol, savunmanıza eklemek istediğiniz her olayı bu dilekçeyle yazmaktır.

Dilekçeler tamamlandıktan sonra ön inceleme yapılır. Mahkeme dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, uyuşmazlık konularını belirler, delillerin sunulması ve toplanması için gereken işlemleri yapar (HMK m. 137). Ön inceleme tamamlanmadan tahkikata geçilmez. Mahkeme ön inceleme için duruşma günü verir ve davetiyede, dilekçelerde gösterilip henüz sunulmayan belgelerin davetiyenin tebliğinden itibaren iki hafta içinde sunulması gerektiği ihtar edilir (HMK m. 139).

Karşı dava açtıysanız ikinci cevap nasıl işler?

Davalı sıfatıyla karşı dava da açtıysanız dosya iki çizgide ilerler. Karşı dava cevap dilekçesiyle ya da esasa cevap süresi içinde ayrı bir dilekçeyle açılır (HMK m. 133). Davanın açılmasına ve yargılamasına ilişkin kurallar, aksine özel düzenleme bulunmayan hâllerde karşı dava hakkında da uygulanır (HMK m. 135). Karşı davada roller tersine döner: karşı dava dilekçesine davacı cevap verir, siz karşı davanın davacısı olarak bu cevaba iki hafta içinde cevaba cevap dilekçesi verebilirsiniz, davacı da ona karşı ikinci cevap dilekçesi verebilir (HMK m. 135, 136).

Burada dilekçelerin birbirine karışmaması gerekir. Asıl davadaki savunmanız ile karşı davadaki taleplerinizin ayrı ayrı başlıklar altında yazılması, hâkimin dosyayı okumasını kolaylaştırır. Örneğin kusur iddialarını bir başlıkta, nafaka ve tazminat taleplerini başka bir başlıkta toplayabilirsiniz. Karşı davaya karşı dava açılamaz (HMK m. 132/3); davacı karşı davaya savunma yapabilir ama yeni bir karşı dava yoluyla durumu çözemez.

İkinci cevap dilekçesini nasıl düzenlemelisiniz?

İyi bir ikinci cevap dilekçesi, okuyan kişiye davacının neyi savunduğunu ve sizin buna ne dediğinizi ilk sayfada gösterir. Başlıkları kısa tutun. Davacının cevaba cevabındaki her yeni noktayı numaralandırın ve aynı numarayla karşılık yazın. Hangi olayı kabul ettiğinizi, hangisini reddettiğinizi ve hangisini farklı anlattığınızı bu şekilde ayırmak, ön incelemede uyuşmazlık konularının belirlenmesini de kolaylaştırır.

Delillerinizi dilekçenin sonunda bir liste hâlinde yazmak yerine, her iddianın hemen altında göstermek daha anlaşılırdır. “Bu olayı şu tanıkla ve şu belgeyle ispat edeceğim” cümlesi, hem hâkimin hem de karşı tarafın işini kolaylaştırır. Banka kayıtları, yazışma dökümleri, sağlık raporları gibi belgeler varsa dilekçeye eklenir. Tanık gösteriyorsanız, ad ve adres bilgilerini vermeniz gerekir.

Talep sonucunu da atlamayın. Savunma niteliğindeki bir dilekçede bile davalının neyi istediği açık yazılmalıdır: davanın reddi mi, kusurun davacıya yüklenmesi mi, nafaka veya tazminat talebinin reddi mi? Karşı dava varsa kendi taleplerinizin ayrı biçimde belirtilmesi gerekir. Hâkim kural olarak taleple bağlı olduğundan, talep sonucunda yer almayan bir talep hakkında karar veremez (HMK m. 26); çocukların durumuna ilişkin düzenlemeler gibi kanunun hâkime re’sen karar yetkisi verdiği konular ayrıdır (TMK m. 182).

Dilekçeler bittiğinde ön inceleme hazırlığı

İkinci cevap dilekçesini verdikten sonra dosya “bitti” sayılmaz, yeni bir aşamaya girer. Ön inceleme duruşması öncesinde mahkemenin göndereceği davetiyede, tarafların sulh için gerekli hazırlığı yapmaları, dilekçelerde gösterilip henüz sunulmayan belgeleri iki haftalık kesin süre içinde sunmaları gibi ihtarlar yer alır (HMK m. 139). Bu ihtarları kaçırmamak için davetiyeyi dikkatle okuyun.

Duruşmada hâkim tarafları dinleyerek anlaştıkları ve anlaşamadıkları noktaları tespit eder (HMK m. 140). Bu tespit tutanağı sonraki tahkikat aşamasının yol haritasıdır. Dilekçelerinizdeki olay ve delil listesinin tutarlı olması, tutanağın doğru biçimde şekillenmesine yardımcı olur. Duruşma günü gelmeden önce kendi dilekçelerinizi ve karşı tarafın dilekçelerini bir kez daha okuyun; çelişki ya da eksik gördüğünüz noktaları not edin.

İkinci cevap vermezseniz ne olur?

İkinci cevap dilekçesi vermemenin ayrı bir yaptırımı yoktur. Kanun “verebilir” der. Yine de pratik sonuçları düşünmek gerekir. Davacının cevaba cevap dilekçesinde sizinle ilgili yeni bir olay ileri sürüldüyse, ona yazılı karşılık vermezseniz bu olay hakkındaki görüşünüz dilekçeler aşamasında dosyaya girmemiş olur. Dilekçeler aşaması kapandıktan sonra savunmanızı genişletme imkânınız sınırlıdır.

Öte yandan davacının dilekçesi yeni bir şey içermiyor, yalnızca dava dilekçesindeki iddiaları tekrar ediyorsa, ikinci cevap dilekçesi vermek zorunlu olmayabilir. Burada ölçüt, dosyanın somut ihtiyacıdır.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Davalı eş, cevap dilekçesinde evlilik birliğinin sarsılmasında davacının işyerindeki uzun mesaisinin ve aileden kopukluğunun rol oynadığını yazmış. Davacı cevaba cevap dilekçesinde bu iddiaya iki yeni gerekçe ekliyor: davalının borçlanmasını ve evden bir süre ayrı kalmasını. Davalı da bu iki konuya yazılı karşılık vermek istiyor.

İkinci cevap dilekçesinde davalı, borç iddiasına ilişkin banka kayıtlarını ve evden ayrı kalma tarihine dair açıklamalarını, tanık isimleriyle birlikte yazar. Dilekçe tebliğden itibaren iki hafta içinde verilirse, bu savunmalar dilekçeler aşamasında dosyaya girmiş olur. Süre geçerse ya da dilekçe verilmezse davalının aynı savunmaları sonradan ileri sürme imkânı HMK m. 141 gereği kısıtlanır; hâkim de çekişmeli noktaları dosyadaki dilekçelere göre belirler.

Sık yapılan hatalar

Birincisi, tebliğ günü yerine kendi hesapladığınız bir günden saymaktır. Süre, davacının dilekçesinin size tebliğiyle başlar; evrak ister posta yoluyla ister başka bir biçimde ulaşsın, tebligat belgesindeki tarih esas alınır. İkincisi, dilekçeyi sadece bir savunma tekrarı olarak yazmaktır. İkinci cevap dilekçesinin değeri, davacının getirdiği yeni noktalara cevap vermesindedir. Üçüncüsü, delil göstermeyi ön incelemeye bırakmaktır. Ön inceleme davetiyesinde istenen belgeler süresinde sunulmazsa ilgili tarafın o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılacağı ihtar edilir (HMK m. 139); bu yüzden dilekçede delilinizi belirtmek, belgeyi de zamanında sunmak gerekir. Dördüncüsü, ıslahı düşünmeden bir olayı atlamaktır. İddia ve savunmanın sonradan genişletilmesi için ıslah gibi yollar bulunsa da bunlar kısıtlıdır.

Dilekçeler aşamasının önceki adımlarını cevap dilekçesi verilmezse ve cevaba cevap dilekçesi yazılarında okuyabilirsiniz. Dilekçelerden sonra davanın nasıl ilerlediğini uyuşmazlık konularının tespiti ve tahkikat aşaması yazıları anlatır. İddia ve savunmayı sonradan değiştirmek istiyorsanız iddia genişletme ve değiştirme başlığına da bakabilirsiniz.

Dilekçe sonrası süreçte kendi dosyanızı nasıl değerlendirirsiniz?

İkinci cevap dilekçesi verildiğinde ya da süresi dolduğunda, dosya ön incelemeye hazırlanır. Bu noktadan sonra yapılacak şey, dilekçelerde yer alan olay ve delil listesinin eksiksiz olup olmadığını gözden geçirmektir. Hangi tanıkları dinletmek istediğinizi, hangi belgelere dayandığınızı ve hangi taleplerin dosyada net yazıldığını bir kez daha kontrol edin.

Dosyanızdaki tarihler, tebligat belgeleri ve karşı tarafın dilekçeleri sonucu etkiler; bu yüzden genel bilgi yerine kendi dosyanız üzerinden konuşmak daha sağlıklıdır. Durumunuzu anlatmak için büroyu arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz. İletişim sayfasında bilgiler yer alıyor; genel çerçeve için aile hukuku sayfasını da inceleyebilirsiniz.