Boşanma Davasında Cevaba Cevap Dilekçesi Nedir, Ne Zaman Verilir?

Davalı eş cevap dilekçesini verdi, mahkeme bir örneğini size tebliğ etti. Şimdi “buna cevap vermem gerekir mi?” diye soruyorsunuz. Kanun bu dilekçeye cevaba cevap adını verir: davacı, cevap dilekçesinin kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde bu dilekçeyi verebilir (HMK m. 136). Vermek zorunda değilsiniz, ama davalının savunmasında size karşı yeni bir şey öne sürülmüşse, itirazınızı yazılı olarak duyurmanın düzenli yolu budur.

Dilekçeler aşaması nasıl ilerler?

Medeni yargılama, davanın hemen duruşmaya girdiği bir süreç değildir. Önce yazılı bir dönem vardır. Davacı dava dilekçesini verir, davalı iki hafta içinde cevap dilekçesini sunar (HMK m. 127). Sonra davacıya cevaba cevap, davalıya da ikinci cevap hakkı tanınır. Her iki dilekçe için de süre karşı tarafın dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m. 136). Bu dönem bittiğinde mahkeme ön incelemeye geçer; dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra dava şartları, ilk itirazlar ve uyuşmazlık konuları incelenir (HMK m. 137).

Yani cevaba cevap dilekçesi, davacının yazılı konuşmasındaki ikinci sözüdür. Bir kez konuşmuş, davalının cevabını okumuş ve gerekirse karşılık veriyor. Bu aşamadan sonra davalıya da son sözü, yani ikinci cevap dilekçesini verme hakkı doğar.

Cevaba cevap dilekçesinde ne yazılır?

Kanun bu dilekçenin ayrı bir içerik listesini saymaz. Dava ve cevap dilekçelerine ilişkin hükümler, niteliğine aykırı düşmediği sürece kıyasen uygulanır (HMK m. 136/2). Bu nedenle dilekçe de tıpkı diğerleri gibi mahkemenin adını, taraf bilgilerini, olayların açık özetini, delilleri ve talep sonucunu içerecek biçimde düzenlenir.

Pratikte iyi bir cevaba cevap dilekçesi, davalının cevabını başlık başlık ele alır. Davalı olayların yaşanmadığını söylüyorsa, hangi olayın hangi delille ispatlanacağını netleştirirsiniz. Davalı, eşiyle ortak hayatı sizin bıraktığınızı söylüyorsa, evden ayrılma sebebinizi ve tarihini somut biçimde anlatırsınız. Davalı karşı bir boşanma sebebi ileri sürmüşse, buna yönelik savunmanız bu dilekçede yer alır. Mali konularda, örneğin nafaka ya da tazminat taleplerinde davalının farklı bir olgu sunduğu durumlarda da aynı mantık işler.

Dilekçeyi ikinci bir dava dilekçesi gibi sıfırdan yazmak gerekmez. Dava dilekçenizde söylediklerinizi tekrar etmek yerine yalnızca davalının getirdiği yeni noktalara odaklanmak daha okunur bir dilekçe sağlar. Hâkim, tarafların anlaştığı ve anlaşamadığı noktaları ön inceleme duruşmasında tek tek tespit edeceği için (HMK m. 140), bu dilekçede hangi noktaların çekişmeli kaldığını net göstermek ileride işinize yarar.

Yeni olay ve yeni delil ekleyebilir miyim?

Bu soru dilekçenin en önemli işlevine dokunur. Taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle iddia ve savunmalarını serbestçe genişletebilir veya değiştirebilir. Dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra ise iddia veya savunma genişletilemez ya da değiştirilemez (HMK m. 141/1). Burada ıslah ve karşı tarafın açık muvafakati hükümleri saklıdır (HMK m. 141/2); bunlar ayrı koşullara bağlı yollardır.

Bu kuralın boşanma davası bakımından anlamı şudur: dava dilekçesinde yer vermediğiniz bir olayı ya da talebi, ilk fırsat olan cevaba cevap dilekçesinde ekleyebilirsiniz. Bu fırsatı kullanmazsanız sonradan eklemek zorlaşır. Elbette eklediğiniz olay bir boşanma sebebi niteliğindeyse zamanında ileri sürülmesi gerekir. Zina ve pek kötü davranış gibi sebeplerde dava hakkı, davaya hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde olayın üzerinden beş yıl geçmekle düşer; affeden eşin de dava hakkı yoktur (TMK m. 161 ve 162). Bu süre ve sınırlar, hangi olayı ne zaman eklediğinize göre ayrıca değerlendirilir.

Cevaba cevap vermezseniz ne olur?

Kanun bunun için ayrı bir yaptırım öngörmez, ancak imkânı kullanmamış olursunuz. Davalının cevabı bir yeni olay ya da delil içermiyorsa, ek bir dilekçe zaten gerekmeyebilir. Fakat davalı kusur iddiası, karşı vakıa veya farklı bir delil listesi sunmuşsa, onları yazılı olarak karşılamamak sizin aleyhinize sonuç doğurabilir; çünkü dilekçeler aşamasından sonra iddia ve savunma değiştirilemez.

Davalı cevap dilekçesi vermemişse, kanun cevaba cevap süresini cevap dilekçesinin tebliğine bağladığı için tebliğ edilecek bir cevap yoksa bu süre de başlamaz. Cevapsız kalan davalı için ne olacağını cevap dilekçesi verilmezse yazısında anlatılıyor.

Karşı dava varsa cevaba cevap nasıl işler?

Davalı sadece savunmakla kalmayıp karşı dava da açmışsa tablo biraz değişir. Karşı dava, cevap dilekçesiyle ya da esasa cevap süresi içinde ayrı bir dilekçeyle açılır. Kanunun dava ile ilgili hükümleri aksine özel düzenleme bulunmayan hâllerde karşı dava hakkında da uygulanır (HMK m. 135). Karşı dava dilekçesi size tebliğ edildiğinde, dava hükümleri karşı dava hakkında da uygulandığı için bu dava bakımından da iki haftalık cevap süresi işler (HMK m. 127 ve 135); savunmanızı bu süre içinde yazmanız yerinde olur. Karşı davaya karşı dava açılamaz (HMK m. 132/3); yani siz bu aşamada yeni bir dava değil, savunma yaparsınız.

Dosyada hem asıl hem karşı dava varsa süreleri karıştırmamak önemlidir. Biri asıl davadaki cevaba cevap, diğeri karşı davaya cevap olarak ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Karşı dava dilekçesinin nasıl hazırlandığı ve karşı davanın sonucu ayrıca ele alınmıştır.

Cevaba cevap dilekçesinden sonra mahkeme ne yapar?

Dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra ön inceleme başlar. Mahkeme bu aşamada dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, uyuşmazlık konularını belirler, hazırlık işlemlerini yapar ve delillerin toplanması için gereken işlemleri yürütür. Ön inceleme tamamlanmadan tahkikata, yani delillerin dinlenip incelendiği aşamaya geçilemez (HMK m. 137).

Bu sıra size bir şey söyler: cevaba cevap dilekçesinde yazdıklarınız, ön incelemede hâkimin önüne gelen çerçevenin bir parçasıdır. Hâkim ön inceleme duruşmasında tarafların anlaştığı ve anlaşamadığı hususları tek tek tespit eder, bu tespit tutanağa geçer ve tahkikat o tutanak esas alınarak yürütülür (HMK m. 140). Dilekçede ihmal ettiğiniz bir nokta, bu listede de eksik kalabilir.

Ön inceleme için mahkeme taraflara duruşma günü bildirir. Davetiyede, dilekçelerde gösterilip henüz sunulmayan belgelerin davetiyenin tebliğinden itibaren iki haftalık kesin süre içinde mahkemeye sunulması gerektiği ihtar edilir. Bu süre içinde yerine getirilmezse, ilgili taraf o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılır (HMK m. 139 ve 140). Yani cevaba cevap dilekçesinde “şu belgeye dayanıyorum” demek yetmez; belgeyi de zamanında sunmanız gerekir.

Davalının cevabında nelere dikkat etmelisiniz?

Davalının cevap dilekçesini okurken kafanızdaki soru hep aynı olsun: bu dilekçede bana karşı ilk kez ne söyleniyor? Dava dilekçenizde zaten yer verdiğiniz bir olaya “doğru değil” denmesi, tek başına yeni bir savunma konusu açmaz; delil sunmak sizin işinizdir. Buna karşılık davalı, olayı farklı bir tarihe, farklı bir sebebe bağlıyorsa ya da size atfedilen yeni bir kusur ileri sürüyorsa, bunlar karşılık bekleyen yeni noktalardır.

Ayrıca davalı yetki gibi bir ilk itiraz ileri sürmüş olabilir. Boşanma davasında yetkili mahkeme eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168). Davalı mahkemenin yetkisine itiraz etmişse, cevaba cevap dilekçenizde bu itirazın yersiz olduğunu ve sizin yerleşim yerinizin ya da son ortak ikametin hangisi olduğunu belgelerle açıklamanız yararlı olur. Yetkiye ilişkin ayrıntılar için boşanma davasında yetkili mahkeme yazısına bakabilirsiniz.

Son olarak davalının talep sonucunu okuyun. Davalı yalnızca davanın reddini mi istiyor, yoksa nafaka, velayet ya da tazminat bakımından kendi taleplerini mi sıralıyor? Talepler farklıysa, hangi talebe nasıl karşılık vereceğinizi madde madde yazmak, dilekçenizi hem hâkim hem de kendiniz için izlenebilir kılar.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Bir eş, boşanma davasını evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı gerekçesiyle açıyor. Davalı eş cevap dilekçesinde üç şey söylüyor: davacının işyerinden geç geldiğini, evin giderlerine katılmadığını ve bu yüzden kendi evden ayrılma kararının haklı olduğunu. Ayrıca davacının kardeşinin evlilik sırasında eve karıştığını ileri sürüyor.

Davacı için sorular şunlar olur. Evin giderleri konusunda elinde banka kayıtları var mı? Davalının evden ayrılma tarihi hangisi? Kardeşin müdahalesi iddiasına ilişkin ne söyleyecek? Bu soruların cevabı cevaba cevap dilekçesinde olay olay yazılır. Eğer davacı daha önce söylemediği, ama boşanma sebebine katkı yapan yeni bir olayı da eklemek istiyorsa dilekçeler aşaması kapanmadan bunu yapabilir. Hâkim sonuçta kanıtlara bakacaktır; dilekçenin amacı sonucu garanti etmek değil, davanın çerçevesini doğru kurmaktır.

Sık yapılan hatalar

Süreyi cevabın mahkemeye verildiği tarihten saymak ilk hatadır; süre davacıya yapılan tebliğ tarihinden başlar (HMK m. 136). İkinci hata, dilekçeyi dava dilekçesinin kopyasına çevirmektir. Tekrar eden bölümler hâkimin asıl çekişmeli noktayı görmesini zorlaştırır. Üçüncüsü, delil bildirmeyi unutmaktır; her vakıanın hangi delille ispatlanacağı dilekçede açıkça belirtilmelidir. Dördüncüsü ise iddianın genişletilmesinin son fırsat olduğunu fark etmemektir. Cevaba cevap, davacının yazılı aşamadaki son fırsatı olduğu için aklınızdaki ek olayı bu dilekçede yazmak daha güvenlidir. Aşamanın devamı için ikinci cevap dilekçesi, yeni olay ekleme konusu için de iddia genişletme ve değiştirme yazılarına bakabilirsiniz.

Süre içinde ne yapmalısınız?

Davalının cevap dilekçesi elinize geçtiğinde, önce tebliğ tarihini not edin; iki haftalık sürenin son gününü takvime yazın. Ardından cevap dilekçesini satır satır okuyun ve davalının size karşı yeni neler söylediğini ayırın. Yeni olay veya yeni delil yoksa, ek dilekçe gerekmeyebilir; varsa cevabınızı belgelerle birlikte düzenleyin. Dilekçenin sonucu doğrudan etkileyebilecek bir dilekçe olduğunu düşünürseniz, dosyanızı birlikte değerlendirmek için büroyu telefonla arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz. Başvuru için iletişim sayfasındaki bilgileri kullanabilir, genel bilgi için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz. Her dosyanın ayrıntıları farklıdır; süre ve içerik, kendi dosyanıza göre netleşir.