Boşanma Davasında Duruşmaya SEGBİS ile Katılmak Mümkün mü?

Evet, mümkün. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 149. maddesi, mahkemenin taraflardan birinin talebi üzerine o tarafın ya da vekilinin bulunduğu yerden, ses ve görüntü aynı anda aktarılarak duruşmaya katılmasına karar verebileceğini söyler. Adalet sisteminde bu yöntemin adı SEGBİS’tir. Önemli ayrıntı şu: talep sizden, karar mahkemeden gelir. Bağlantı kendiliğinden kurulmaz ve “başka şehirdeyim” demek tek başına yeterli sayılmaz.

SEGBİS ne demektir, boşanma davasında neden gündeme gelir?

SEGBİS, Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi’nin kısaltmasıdır. Duruşma salonundaki hâkimle, başka bir adliyede ya da başka bir yerdeki kişinin birbirini görerek ve duyarak konuşmasını sağlar. Kanunun 149. maddesi bu yöntemi, ilk fıkrada tarafların kendisi veya vekilleri için, ikinci fıkrada tanık, bilirkişi ve uzman için düzenler. Üçüncü fıkra ise tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyecekleri dava ve işlerde, boşanma da bunlardandır, ilgililerin bu yolla dinlenmesine mahkemenin resen karar verebileceğini söyler.

Boşanma davalarında konu sık gündeme gelir, çünkü eşler her zaman aynı şehirde yaşamaz. Biri iş nedeniyle başka ilde olabilir, biri yurt dışında çalışıyor olabilir, biri de sağlık sorunu yüzünden yolculuğa çıkamıyor olabilir. Her duruşma için uzun bir yolculuk yapmak hem masraf hem zaman demektir. Yine de kanun bu yöntemi kolaylık olarak tanımlamış, hak olarak değil: “karar verebilir” ifadesi mahkemeye takdir bırakır.

Talep nasıl yapılır, mahkeme neye bakar?

Kanunda talep için sıkı bir şekil aranmaz. Dava dilekçesinde ya da cevap dilekçesinde, bir ara talep dilekçesiyle veya duruşmada sözlü olarak istenebilir; sözlü talep tutanağa geçirilir. Talebin içinde şunların bulunması işinizi kolaylaştırır:

• Hangi duruşma günü için talep ettiğiniz,
• Bulunacağınız yerin adı (adliye ya da bağlantı kurulabilecek başka bir yer),
• Neden duruşma salonuna gelemeyeceğiniz.

Mahkeme bu gerekçeyi ve teknik imkânı birlikte değerlendirir. Bağlantının usul ve esasları, maddenin yönetmeliğe ilişkin hükmü gereği yönetmelikte belirlenir. Bu nedenle uygulama ayrıntısını kitaplardan değil, dosyanın bulunduğu mahkemenin kaleminden öğrenmek gerekir.

Başka şehirde yaşıyorsanız davanın yeri ve katılım

Boşanma davasında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168). Yani davanın görüleceği şehir sizin yaşadığınız şehir olmayabilir. Dosya kendi şehrinizde değilse her duruşmada oraya gitmek yerine iki yol düşünülebilir: duruşmayı bir vekil aracılığıyla takip etmek ya da SEGBİS talep etmek. Yetki konusunu ayrıca boşanma davasında yetkili ve görevli mahkeme yazımızda ele aldık.

Vekille takip, kanunda yer alan en yerleşik yoldur; çünkü dava ehliyeti olan herkes davasını kendisi ya da tayin ettiği vekil aracılığıyla takip edebilir (HMK m. 71). Ancak mahkeme, tahkikat aşamasında tarafları usulüne uygun davet edip davada ileri sürülen vakıalar hakkında dinleyebilir (HMK m. 144). Bu ihtimalde, bağlantı yoluyla dinlenmek, bütün yolu kat etmenin alternatifi olabilir. Tarafın duruşmaya bizzat gelip gelmeyeceği sorusu için boşanma davasında bizzat hazır bulunma yazısına bakabilirsiniz.

Yurt dışında yaşayan taraf için durum

Kanun metni “bulundukları yerden” der; yurt dışı bakımından ayrı bir kural koymaz ve yurt dışını açıkça dışlamaz. Bu yüzden yurt dışında yaşayan bir eş de talepte bulunabilir; ancak talebin kabulü ve bağlantı noktasının nerede olacağı, kimliğin nasıl doğrulanacağı ve zaman farkı gibi hususlar mahkemenin uygulama imkânına bağlıdır. Yabancı ülke hukuku ya da o ülkedeki kurumların işleyişi hakkında genel bir şey söylemek doğru olmaz. Pratik öneri şu: yurt dışından bağlanmayı düşünüyorsanız talebinizi duruşma tarihinden yeterince önce yapın ve mahkemeden bağlantının hangi yolla kurulacağını yazılı ya da sözlü olarak öğrenin.

Anlaşmalı boşanmada SEGBİS: ek bir belirsizlik

Anlaşmalı boşanmada kanun açıktır: evlilik en az bir yıl sürmüşse ve eşler birlikte başvurmuşsa (ya da bir eş diğerinin davasını kabul etmişse), hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi şarttır (TMK m. 166/3). HMK m. 149/3 bu tür davalarda ilgililerin ses ve görüntü nakliyle dinlenmesine imkân tanır; ancak bağlantı üzerinden yapılan dinlemenin TMK m. 166/3’teki “bizzat dinleme” sayılıp sayılmayacağı kanun metninde ayrıca düzenlenmemiştir. Bu nedenle anlaşmalı bir dosyada SEGBİS talebi kabul edilirse sevinmek, reddedilirse şaşırmak yerine, işin hâkimin değerlendirmesine bağlı olduğunu bilerek plan yapmak gerekir. Konunun ayrıntısı için anlaşmalı boşanma duruşmasında hâkim ne sorar sayfasına göz atabilirsiniz.

Tanık, bilirkişi ve diğer katılımcılar

Bağlantı yalnızca tarafların değil, tanığın da önünü açabilir. HMK m. 149/2, mahkemenin resen veya taraflardan birinin talebi üzerine tanığın, bilirkişinin ya da uzmanın bulundukları yerden aynı anda ses ve görüntü nakliyle dinlenmesine karar verebileceğini söyler. Örneğin tanıklarınızdan biri başka bir ilde yaşıyorsa, onu dinlemek için ayrı bir mahkemeye yazı yazılması (istinabe) yerine bağlantı talebi düşünülebilir. Tanık delili yazısında kimlerin tanık olabileceğini ve nasıl dinleneceğini bulabilirsiniz.

Aynı madde, fiilî engel ya da güvenlik sebebiyle duruşmanın il sınırları içinde başka bir yerde yapılmasına da izin verir; bu karar için bölge adliye mahkemesi adalet komisyonunun uygun görüşü gerekir. Bu hüküm, özellikle güvenlik kaygısı olan dosyalarda mahkemenin elindeki seçeneklerden biridir.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: A ve B, evliliklerinin son altı ayını ortak bir evde geçirmiş. Dava, B’nin yerleşim yerindeki mahkemede açılmış. A ise başka bir ilde çalışıyor ve her duruşma için izin almakta zorlanıyor. A’nın önünde şu seçenekler var: avukat tutup duruşmayı vekille takip etmek; SEGBİS talebinde bulunmak; mahkeme kendisini dinlemek isterse o gün için bağlantı istemek. A’nın bu seçeneklerden hangisini kullanacağı, dosyanın niteliğine göre değişir. Dosyada çocukla ilgili tartışmalı konular, kusur iddiaları ya da bizzat dinlenmeyi gerektiren olgular varsa, hâkimin A’yı doğrudan dinlemek istemesi gündeme gelebilir. Bu örnek gerçek bir dava değildir; hangi etkenlerin tartıldığını göstermek için kurgulanmıştır.

Sık yapılan hatalar

Talebi son güne bırakmak, en yaygın hatadır. Bağlantı için mahkemenin ve bağlanılacak yerin hazırlık yapması gerekir; duruşmadan bir gün önce yapılan başvuru karşılık bulmayabilir.

İkinci hata, karar verildi sanıp duruşma gününü kontrol etmemektir. Talebin kabul edilip edilmediğini duruşma tutanağından ya da mahkeme kaleminden öğrenebilirsiniz. Karar çıkmadıysa yola çıkmak ya da vekil hazırlamak gerekir.

Üçüncüsü, bağlantı kuramazsanız duruşmanın başka güne kalacağını varsaymaktır. Usulüne uygun davet edildiğiniz hâlde geçerli bir özrünüz olmadan duruşmaya katılamazsanız, HMK m. 147/2 uyarınca davetiyede yazan sonuçlar doğar: yokluğunuzda duruşmaya devam edilebilir ve yapılan işlemlere itiraz edemezsiniz. İki taraf da gelmezse dosya işlemden kaldırılır; yenileme için üç aylık süre vardır (HMK m. 150). Bu sonuçların ayrıntısı duruşmaya gelmezsem ne olur ve mazeret bildirme yazılarında anlatılıyor.

Dördüncü hata, imza ve belge konusunu es geçmektir. 7589 sayılı Kanunla HMK m. 149’a SEGBİS’te yapılan işlemlerde el imzasına ilişkin bir fıkra eklenmiştir ve bu düzenleme 31 Ekim 2026’da yürürlüğe girecektir. Uygulamanın tam şeklini mahkemeden öğrenmek, sürpriz yaşamamanızı sağlar.

SEGBİS kararı sonrası nelere hazırlanmalısınız?

Bağlantı gününden önce mahkeme kaleminden bilgi almak sürprizleri azaltır. Dosyadaki belgeleri önünüzde hazır bulundurmak yararlıdır, ancak hâkimin sorularına kendi bilginizle cevap vermeniz beklenir. Duruşma boyunca ses ve görüntü kaydı almaya çalışmayın; kayıt konusu duruşma salonunda ses ve görüntü kaydı yazısında anlatılıyor. Bağlantı koparsa vekilinizi ya da mahkeme kalemini hemen arayıp durumu tutanağa geçirtmeye çalışın.

Bağlanmak, duruşmaya katılmakla aynı sonucu doğurur mu?

Kanun metni dikkatle okunduğunda bağlantının yalnızca izlemekten ibaret olmadığı görülür. HMK m. 149/1, talep eden tarafın bulunduğu yerden duruşmaya katılmasına ve usul işlemleri yapabilmesine karar verilebileceğini söyler. Yani bağlanan taraf beyanda bulunabilir, itirazını ileri sürebilir, hâkimin sorularını cevaplayabilir.

Bu imkân sorumluluğu da getirir. Bağlanan taraf da duruşma düzenine uymak zorundadır; hâkim duruşmanın düzenini bozan kimseyi bundan men eder (HMK m. 151). Ayrıca duruşmalar arasındaki süreye ilişkin yeni bir sınır vardır: 7589 sayılı Kanunla HMK m. 147’ye eklenen fıkra, duruşmalar arasındaki sürenin üç aydan uzun olamayacağını, bilirkişi incelemesinin uzaması gibi zorunlu hâllerde ise hâkimin gerekçesini belirterek daha uzun süre belirleyebileceğini söyler. Takvim, bağlantı yoluyla yapılan duruşmalar için de işler. Duruşma günleri neden uzak veriliyor sorusuna da ayrıca bakabilirsiniz.

Kendi dosyanız için bağlantı yoluna nasıl karar verirsiniz?

Başka şehirde veya yurt dışında yaşıyor olmanız, SEGBİS talebinin kabul edileceği anlamına gelmez; kabul edilirse de her işlem bağlantıyla yapılamayabilir. Dosyanızın yetki durumu, davanın türü (anlaşmalı ya da çekişmeli), çocukla ilgili konuların varlığı ve duruşmanın aşaması, hangi yolun uygun olduğunu belirler. Bu ayrıntılar kişiden kişiye değiştiği için, kendi durumunuzu bürodan telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak anlatabilirsiniz. İletişim bilgileri için iletişim sayfasına, genel çerçeve için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz. Süreç ve çekişmeli boşanmanın aşamaları hakkında önceden fikir edinmek de yararlıdır.