Boşanma Davasında Gösterilen Tanık Duruşmaya Gelmezse Ne Olur?

Tanığınız duruşmaya gelmezse dava sona ermez; mahkeme önce tanığın usulüne uygun çağrılıp çağrılmadığına bakar. Davetiye düzgün tebliğ edilmişse ve mazeret bildirilmemişse tanık zorla getirtilir, ayrıca giderlere ve disiplin para cezasına mahkûm edilir. Sorun adres eksikliğinden doğmuşsa tarafa kesin süre verilir; o süre de kaçırılırsa tanığın dinlenmesinden vazgeçilmiş sayılır.

Boşanma davalarında tanık, kusuru ve boşanma sebebini ispatta sıkça başvurulan delillerden biridir. Bu yüzden gelmeyen bir tanık, hem yargılamayı uzatabilir hem de savunma planını bozabilir. Aşağıda kanunun bu durumda ne öngördüğünü adım adım anlatıyoruz. Tanık delilinin genel kuralları için boşanma davasında tanık delili yazımıza da bakabilirsiniz.

Tanık listesi ve adres neden bu kadar önemli?

Tanık göstermek isteyen taraf, dinlettirmek istediği olguyu ve tanıkların adı, soyadı ile tebliğe elverişli adreslerini içeren bir liste sunar. Kanun burada iki sert kural koyar: listede yer almayan kimse tanık olarak dinlenemez ve ikinci bir liste verilemez. Yani “unuttum, sonra eklerim” demek mümkün olmaz.

Listede adres yoksa ya da gösterilen adreste tanık bulunamamışsa, mahkeme tarafa adres göstermesi için işin niteliğine uygun bir kesin süre verir. Süre içinde adres gösterilmez veya gösterilen yeni adres de yanlış çıkarsa, bu tanığın dinlenmesinden vazgeçilmiş sayılır. Bu, “davetiye tanığa ulaşmadı” durumunun kanundaki karşılığıdır. Kesin süre geçtikten sonra eksiği gidermek yoluna güvenilmemelidir; kanun, o tanığın dinlenmesinden vazgeçilmiş sayılacağını açıkça söyler.

Tanık listesine adres yazarken tapu adresi ile fiilen oturulan adres farklıysa, davetiyenin ulaşacağı yeri yazın. Tanığın telefonuyla önceden konuşup duruşma gününü bildirmek de uygulamada gelmeme riskini azaltır; ancak bu konuşma resmî davetin yerine geçmez.

Davetiye nasıl gönderilir, ne zaman tebliğ edilmelidir?

Tanık, davetiyeyle çağrılır. Davetiyenin duruşma gününden en az bir hafta önce tebliğ edilmiş olması gerekir; acele hâllerde tanığın daha önce gelmesine karar verilebilir. Davetiyede tanığın adı ve açık adresi, tarafların adı soyadı, tanıklık yapacağı konu, hazır bulunacağı yer, gün ve saat yer alır. Bunlara ek olarak gelmemenin veya gelip tanıklıktan ya da yemin etmekten çekinmenin hukuki ve cezai sonuçları ile Adalet Bakanlığınca hazırlanan tarife gereği ücret ödeneceği de yazılır.

Davetiyenin bir haftalık sürenin altında kalması önemlidir. Tanığa duruşmadan üç gün önce tebliğ edilmiş bir davetiye varsa, çağrı kanunun aradığı süreye uygun sayılmayabilir ve gelmemesine bağlanan yaptırımlar uygulanmayabilir. Duruşma günü yaklaşırken UYAP’tan tebligat durumunu kontrol etmek, vekili olan kişi için olağan bir işlemdir.

Kanun ayrıca tanığın telefon, faks ya da elektronik posta gibi araçlarla davet edilebileceğini söyler. Bu yolla yapılan davette ise gelmemeye bağlanan sonuçlar uygulanmaz. Başka bir deyişle, telefonla aranan tanık gelmese bile zorla getirtme ve disiplin cezası yoluna gidilemez.

Tanık kendisi gelirse davetiye gerekmez

Davetiye gönderilmeden taraflarca hazır bulundurulan tanık da dinlenir. Üstelik tanık listesi için kesin süre verilmiş ve dinleme günü belirlenmişse, liste verilmemiş olsa bile, taraf tanığı o duruşmada hazır bulundurursa tanıklar dinlenir. Bu kural, adres bulmakta zorlanan ya da tanığına güvenen kişiler için esnek bir yoldur. Bu seçeneği kullanırken tanığın gün ve saatte kapıda olması gerektiğini unutmayın; tanık çıkmazsa mahkemenin elinde zorla getirtilecek bir davetiye de olmayacaktır.

Usulüne uygun çağrılan tanık gelmezse mahkeme ne yapar?

Kanunda gösterilen hükümler saklı kalmak üzere, tanıklık için çağrılan herkes gelmek zorundadır. Usulüne uygun olarak çağrıldığı hâlde mazeret bildirmeksizin gelmeyen tanık için üç şey olur:

• Tanık zorla getirtilir.
• Gelmemesinin sebep olduğu giderler tanığa yükletilir.
• Disiplin para cezasına hükmedilir.

Zorla getirtilen tanık, evvelce gelmemesini haklı gösterecek sebepleri sonradan bildirirse, aleyhine hükmedilen giderler ve disiplin para cezası kaldırılır. Disiplin para cezasının üst sınırı kanun maddesinde yazılıdır; tutar değişebileceği için burada rakam vermiyoruz. Dosyanızda hükmedilen tutarı duruşma tutanağından görebilirsiniz.

Hasta ya da engelli olduğu için gelemeyen tanık için mahkeme ayrıca bulunduğu yerde dinleme yolunu da açık tutar. Mahkemenin yargı çevresi dışında bulunan tanık, bulunduğu yer mahkemesinde istinabe yoluyla dinlenebilir. Mahkeme, tanığın ses ve görüntü aktarımıyla bulunduğu yerden dinlenmesine de karar verebilir (HMK m. 149/2); ayrıntısı için SEGBİS ile duruşmaya katılım yazısına bakabilirsiniz.

Gelmek zorunda olmayan tanık: önceden bildirilen çekinme

Her gelmeme, yaptırıma yol açmaz. Kanunda sayılan yakınlık ilişkilerinden biri nedeniyle (örneğin tarafın eşi, evlilik bağı sona ermiş olsa bile; nişanlısı; üstsoy ve altsoyu; üçüncü derece dâhil kan hısımları) tanıklıktan çekinmek isteyen kişi, çekinme sebebini ve bunu gösteren delili dinleneceği günden önce yazılı olarak ya da duruşmada sözlü olarak bildirmek zorundadır. Sebebini ve dayanağını önceden bildirmiş tanık, belirlenen günde mahkemeye gelmek zorunda değildir. Çekinmenin haklı olup olmadığına mahkeme, duruşmadaki tarafları dinledikten sonra karar verir. Yani gelmeyen kişinin gerçekten mazeretsiz mi yoksa çekinme hakkını kullanan bir tanık mı olduğu, dosyadaki bildirime bakılarak anlaşılır.

Gelip de konuşmayan tanık: cezalar

Tanığın duruşmaya gelmesi ile tanıklık yapması farklı şeylerdir. Gelen tanık kanuni bir sebep göstermeden tanıklıktan çekinirse, yemin etmezse ya da gösterdiği sebep kabul edilmediği hâlde direnirse disiplin para cezası ve giderler tanığa yüklenir, yargılama yeniden dinlenmek üzere başka güne bırakılır. Sorulara cevap vermemekte veya yemin etmemekte direnirse iki haftayı geçmeyen disiplin hapsi de verilebilir. Akraba tanıklar için çekinme hakkı ayrı bir konudur ve tanığın yemini ve yalan tanıklık yazısında anlatılmıştır.

Tanığın gelmemesi yargılamayı nasıl etkiler?

Gelmeyen tanık için mahkeme genellikle yeni bir gün belirler; böylece dosya bir sonraki duruşmaya kalır. Duruşma aralıkları mahkemenin iş yüküne göre değiştiğinden, bir tanığın gelmemesi dosyayı haftalarca öteleyebilir. Yargılamanın ne kadar uzayacağına dair sabit bir süre söylemek doğru olmaz.

Mahkeme ayrıca gösterilen tanıklardan bir kısmının dinlenmesiyle ispat edilmek istenen husus hakkında yeter derecede bilgi edinirse, geri kalanların dinlenmemesine karar verebilir. Bu nedenle, aynı olguyu anlatacak dört tanık göstermek yerine her biri ayrı bir olguyu bilen tanıkları listelemek mantıklıdır. Tek tanığın yeterli olup olmadığı sorusu da aynı çerçevede değerlendirilir.

Gelmeyen tanık için hangi talepte bulunulabilir?

Tanığın gelmediğini gören taraf, duruşmada ya da sonraki dilekçesinde mahkemeden somut bir adım isteyebilir. Davetiye usulüne uygun tebliğ edilmişse ve mazeret yoksa zorla getirtme talep edilir. Tebligat tanığa ulaşmamışsa yeni adres göstermek için süre istenir; mahkeme kesin süre verirse bu sürenin son gününü beklemeden adresi bildirmek gerekir. Tanık hasta ya da engelli olduğunu belgeliyorsa bulunduğu yerde dinlenmesi istenebilir. Tanık başka bir ilde yaşıyorsa bulunduğu yer mahkemesince dinlenmesi veya ses ve görüntü nakli yoluyla dinlenmesi de gündeme getirilebilir.

Hangi talebin kabul edileceği mahkemenin takdirindedir. Talebi ne kadar somut ve belgeli sunarsanız, mahkemenin yeni gün belirlemesi o kadar kolaylaşır. Talepte bulunmamak, o tanıktan yararlanamama riskini doğurur.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Davacı, eşinin kendisine hakaret ettiğini ve para harcamalarını gizlediğini ileri sürüyor. Listesinde üç tanık gösteriyor. İlk duruşmada ikisinin davetiyesi tebliğ edilmiş, üçüncünün adresi eksik çıkmış. Mahkeme, üçüncü tanık için kesin süre veriyor; taraf süre içinde adresi gösteriyor. Tebliğ edilmiş iki tanıktan biri duruşmada yok ve mazeret de bildirmemiş.

Hâkim, bu tanık için zorla getirme kararı veriyor, giderler ve disiplin cezası da tanığa yüklenecek şekilde yeni bir gün tayin ediyor. Gelmeyen tanık sonradan hastaneye yattığına dair belge sunuyor; kanuna göre haklı sebep sonradan bildirilirse giderler ve ceza kaldırılır. Bu örnekte kritik olan, davacının listeyi, adresi ve süreleri düzgün yönetmiş olmasıdır.

Sık yapılan hatalar

• Tanık listesini son güne bırakıp adresi eksik vermek. İkinci liste verilemez.
• Davetiyenin ulaştığını varsaymak; tebligat durumunu kontrol etmemek.
• Tanığa duruşmanın gün ve saatini bildirmemek. Tebligat gelmese bile tanığın tarihi bilmesi işi kolaylaştırır.
• Tanığın mazeretini belgesiz bırakmak. Rapor, uçak bileti, sağlık belgesi gibi belgeler olmadan mazeret kabul edilmeyebilir.
• Avans konusunu gözden kaçırmak. Genel kuralda delil için belirlenen avans kesin süre içinde yatırılmazsa o delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır (HMK m. 324/2); tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği dava ve işler hakkındaki hükümler ise saklıdır (HMK m. 324/3). Boşanma davasında avansın sonucunu mahkemenin verdiği süre ve kararla birlikte değerlendirmek gerekir, bu yüzden süreyi dosyada takip edin; ayrıntı için delil giderleri avansı yazısına bakın.

Duruşmaya gelmeyen tanık için ne yapmalısınız?

Her dosyada tanığın neyi bildiği, adresi, mazereti ve davetiyenin tebliğ durumu farklıdır. Gelmeyen tanık için hangi talepte bulunacağınız, dosyanın aşamasına ve ikame ettiğiniz delillere göre değişir. Durumunuzu telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak anlatabilirsiniz; iletişim sayfasındaki bilgilerle bize ulaşabilir, aile hukuku hizmetlerimizi inceleyebilirsiniz. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; sonuç konusunda bir vaat içermez.