Boşanma Davasında Avukat Islah Yapabilir mi? Özel Yetki Meselesi

Avukatınızla vekâletname imzalarken büyük ihtimalle birkaç satırı hızlıca geçtiniz. Oysa o kâğıtta, davanın ilerleyen aşamalarında kimin hangi işlemi yapabileceği yazıyor. Islah, bu konuda en çok merak edilen işlemlerden biridir: Avukat, tahkikat sürerken dilekçenizdeki bir eksiği sizi aramadan düzeltebilir mi? Cevap, kanunun “özel yetki” listesinde saklı. Açıkça yetki verilmemişse vekil davanın tamamını ıslah edemez (HMK m. 74); kısmen ıslah ise bu listede sayılmadığı için genel vekâlet yetkisinin içinde kalır.

Vekilin genel yetkisi nereye kadar?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu, dava ehliyeti bulunan herkesin davasını kendisinin ya da tayin ettiği vekilin açabileceğini ve takip edebileceğini söyler (HMK m. 71). Davaya vekâlet, kanunda özel yetki verilmesini gerektiren hususlar saklı kalmak üzere, hüküm kesinleşinceye kadar vekilin davanın takibi için gereken bütün işlemleri yapmasına, hükmün yerine getirilmesine, yargılama giderlerinin tahsili ile buna ilişkin makbuz vermesine ve bu işlemlerin tamamının kendisine karşı da yapılabilmesine ilişkin yetkiyi kapsar (HMK m. 73/1). Yani duruşmaya katılmak, delil bildirmek, tanık listesi sunmak, bilirkişi raporuna itiraz etmek gibi sıradan yargılama işlemleri için ayrıca bir yetki ibaresine gerek yoktur.

Bu genel yetkiyi kısıtlamaya yönelik işlemler karşı taraf yönünden geçersizdir (HMK m. 73/2). Yani vekâletnameye “şunu yapamaz” yazarsanız, bu kısıtlama size ve avukatınıza karşı bağlayıcı olabilir ama karşı tarafa karşı ileri sürülemez. Bu ayrıntı, vekille müvekkil arasındaki ilişkinin vekâletnamedeki yazıya ne kadar bağlı olduğunu gösterir.

Özel yetki gerektiren işlemler

Kanun, açıkça yetki verilmemişse vekilin yapamayacağı işlemleri tek tek sayar. Burada sayılanlardan boşanma davasını doğrudan ilgilendirenler şunlardır:

• sulh olmak ve davayı kabul etmek,
• davanın tamamını ıslah etmek,
• yemin teklif etmek, yemini kabul, iade veya reddetmek,
• hâkimi reddetmek,
• davadan veya kanun yollarından feragat etmek,
• karşı tarafı ibra etmek,
• alternatif uyuşmazlık çözüm yollarına başvurmak,
• hangileri hakkında yetki verildiği açıklanmadıkça kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarla ilgili davaları açmak ve takip etmek (HMK m. 74).

Buradaki liste boşanma bağlamında özel bir anlam kazanır. Çünkü eşlerden birinin diğerinin boşanma davasını kabul etmesi, evlilik en az bir yıl sürmüşse evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılması sonucunu doğurur; ancak bu durumda hâkimin tarafları bizzat dinlemesi şarttır (TMK m. 166/3). Davayı kabul gibi hayati bir işlem, açık yetki olmadan vekile bırakılmamalıdır. Anlaşmalı boşanmada vekille duruşmaya girmenin sınırları için anlaşmalı boşanmada vekil ile duruşmaya girmek yazısını okuyabilirsiniz.

“Davanın tamamını ıslah” ne demek?

Kanun metni dikkatlice okunursa vurgu “davanın tamamı” üzerindedir. Islah kısmen de yapılabilir (HMK m. 176/1); kısmen ıslahın nasıl işlediği ise HMK m. 181’de düzenlenmiştir. Kanunun özel yetki listesinde yalnızca davanın tamamının ıslahı yazılıdır. Kanun metnine göre kısmen ıslah bu listede yer almaz, yani vekilin genel yetkisi içinde kalır; yine de somut vekâletnamenin içeriği ve mahkemenin yaklaşımı dosyadan dosyaya değişebilir. Bu nedenle ıslahı gündeme getirmeden önce vekâletnamede “ıslah” kelimesinin açıkça geçip geçmediğine bakmak en güvenli adımdır.

Islahın zaman sınırını bilmek de yetkiyle birlikte düşünülmelidir. Islah, tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir (HMK m. 177/1). Yetki eksikliği ancak bu sınırın yaklaştığı bir anda fark edilirse, vekâletname yenileme veya müvekkilin duruşmaya gelmesi gibi çözümler için zaman daralabilir. Süre konusunu boşanma davasında ıslah süresi yazısında ayrıntılı anlattık.

Vekâletname dava şartıdır

Vekil aracılığıyla takip edilen davalarda, vekilin davaya vekâlet ehliyetine sahip olması ve usulüne uygun düzenlenmiş bir vekâletnamesinin bulunması dava şartları arasındadır (HMK m. 114/1-f). Avukat, açtığı veya takip ettiği dava ve işlerde noter tarafından onaylanan ya da düzenlenen vekâletname aslını veya avukat tarafından onaylanmış aslına uygun örneğini dava dosyasına koymak zorundadır (HMK m. 76). Vekâletnamesinin aslını veya onaylı örneğini vermeyen avukat dava açamaz ve yargılamayla ilgili hiçbir işlem yapamaz; gecikmesinde zarar doğabilecek hâllerde mahkeme, kesin süre vererek bu işlemlerin yapılmasına izin verebilir (HMK m. 77/1).

Bu nedenle ıslah yetkisi gibi özel bir yetkinin vekâletnameye yazılması, davanın sonradan sorunsuz yürümesi için dava açılırken düşünülmesi gereken bir ayrıntıdır. Vekâletname ve ücret konularının genel çerçevesi için boşanma sürecinde avukatla çalışmak yazısına bakabilirsiniz.

Vekâletnameyi yazdırırken neleri sormalısınız?

Vekâletname hazırlanırken avukata şu soruları yöneltmek, sonradan sürpriz yaşamanızı önler: Hangi özel yetkiler yazılacak? Davanın tamamını ıslah yetkisi bu listede mi? Sulh, feragat ve davayı kabul gibi dönüşü olmayan işlemler için vekâletnamede ayrı bir ibare var mı? Bu yetkilerden hangilerini vermek istemediğinizi söylemek de sizin hakkınızdır. Yetkiyi sınırlı vermeniz, avukatın size danışmadan yapacağı işlemlerin çerçevesini çizer; sınırlama karşı taraf yönünden geçersiz olsa da (HMK m. 73/2), avukatla aranızdaki ilişkiyi belirler.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Bir eş, vekâletnameyi sadece “davayı takip etmek ve duruşmalara katılmak” yetkisiyle düzenlemiş. Davanın tahkikat aşamasında dava dilekçesindeki sebepleri ve talepleri bütünüyle yeniden kurmak gerekiyor; avukat bu yüzden davanın tamamını ıslah etmek istiyor. Yalnız nafaka miktarını düzeltmek gibi kısmi bir ıslah söz konusu olsaydı, bu işlem kanundaki özel yetki listesine girmezdi. Vekâletnamede ıslah yetkisi yazmadığından eşin ya yeni bir vekâletname vermesi ya da duruşmaya gelerek ıslahı kendisinin yapması gerekecektir. Yetki eksikliği fark edilmezse ıslah dilekçesi sorun yaratabilir; fark edilirse zaman kaybına yol açabilir.

Aynı eş vekâletnameyi daha geniş yazdırmış olsaydı, bu sorun yaşanmazdı. Ancak geniş yetki, avukatla müvekkil arasındaki güven ilişkisine dayandığı için ne kadar yetki verileceği de bilinçli bir karar olmalıdır.

Avukat değiştirirken yetki ne olur?

Dava sırasında avukat değiştirirseniz yeni avukat için yeni bir vekâletname düzenlenir ve eski vekâletnamedeki yetkiler yeni belgeyle birlikte yeniden belirlenir. Bu, özel yetkileri yeniden gözden geçirmek için iyi bir fırsattır. Süreç ayrıntıları için boşanma davasında avukat değiştirmek yazısına bakabilirsiniz. Yeni vekâletnamede ıslah yetkisi yazılı değilse, tahkikatın sona ermesine yaklaşırken ek yetki almak zaman baskısı yaratabilir; bu yüzden yetkileri baştan düşünmek en rahat yoldur.

Sık yapılan hatalar

• Vekâletnameyi okumadan imzalamak: Hangi işlemlerin özel yetki gerektirdiğini bilmek, ileride şaşırmamanızı sağlar.
• Şablon vekâletname kullanmak: Boşanma davasının kendine özgü işlemleri (kabul, sulh, kanun yolundan feragat gibi) şablonda bulunmayabilir.
• Yetki vermekle sorumluluğu devretmek: Yetki, işlemi sizin adınıza yapma imkânıdır; kararın içeriğini avukatla birlikte vermeniz gerekir.
• Yetkiyi sonradan unutmak: Dava uzadıkça hangi yetkiyi verdiğinizi hatırlamak zorlaşır; vekâletname örneğini saklayın.
• Yetki eksikliğini son an fark etmek: Islah gibi süreye bağlı işlemlerde yetkiyi önceden kontrol edin.

Yetki eksikse ne yapılır?

Islah gerektiğini fark ettiniz ama vekâletnamede bu yetki yok. Önünüzde iki yol var. Birincisi, ıslah yetkisini de kapsayan yeni ya da ek bir vekâletname düzenlemek. Bunun için noterde işlem yapmanız gerekir ve avukatın bu belgeyi dosyaya sunması gerekir (HMK m. 76). İkincisi, ıslahı duruşmada kendiniz yapmak. Kanun, taraflardan her birinin yaptığı usul işlemlerini ıslah edebileceğini söyler (HMK m. 176/1); ıslah sözlü olarak da yapılabilir ve tutanağa geçer (HMK m. 177/3). Müvekkilin duruşmada bizzat bulunması, yetki sorununu bir anda çözen en doğrudan yoldur.

Vekâletname eksikliği başka bir sorun da doğurabilir. Vekâletnamesinin aslını veya onaylı örneğini vermeyen avukat dava açamaz ve yargılamayla ilgili hiçbir işlem yapamaz; gecikmesinde zarar doğabilecek hâllerde mahkeme, kesin süre vererek avukatın usul işlemlerini yapmasına izin verebilir. Bu süre içinde vekâletname verilmez veya asıl taraf yapılan işlemleri kabul ettiğini dilekçeyle mahkemeye bildirmezse, işlemler yapılmamış sayılır (HMK m. 77/1). Yetki eksikliği ile vekâletnamenin hiç ibraz edilmemesi ayrı sorunlardır; ikisi de ıslah gibi zamana bağlı bir işlemi etkileyebilir.

Boşanma davasına özgü bir ayrıntı: yemin ve ikrar

Özel yetki listesinde yemin teklif etmek, yemini kabul, iade veya reddetmek de yazılıdır. Boşanma davasında bu yetkinin ağırlığı farklıdır; çünkü Medeni Kanun boşanma yargılamasında bazı kuralları ayrıca düzenler: Hâkim, boşanma veya ayrılık davasının dayandığı olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz. Bu olgular hakkında gerek re’sen gerek istem üzerine taraflara yemin öneremez ve tarafların bu konudaki her türlü ikrarları hâkimi bağlamaz (TMK m. 184). Yani boşanmanın dayandığı olgular için yemin yolu bu davada kapalıdır; ancak nafaka, tazminat gibi mali taleplerde yemin gündeme gelebilir. Bu ayrım, vekâletnamede hangi yetkilerin gerçekten gerekli olduğunu düşünürken önemlidir.

Bir başka özel yetki, davadan veya kanun yollarından feragattir. Anlaşmalı boşanma kararı verildikten sonra istinaf hakkından vazgeçmek, vekilin açık yetkisi olmadan yapabileceği bir işlem değildir. Bu konuda ayrıntı için anlaşmalı boşanma kararında istinaftan feragat yazısına bakabilirsiniz. İstinaf süresi ise ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar ve iki haftadır (HMK m. 345); bu kısa süre içinde yetki sorununu çözmek gerekir.

Kendi vekâletnamenizi birlikte gözden geçirelim

Hangi yetkilerin gerekli olduğu davanın niteliğine, taleplerinize ve sürecin hangi aşamasında olduğunuza göre değişir. Eldeki vekâletnamenin ıslah ve diğer özel yetkileri kapsayıp kapsamadığını öğrenmek ya da yeni bir vekâletname hazırlatmak için büroyu arayabilir veya WhatsApp’tan yazarak durumunuzu anlatabilirsiniz. Aile hukuku alanındaki çalışmalarımız hakkında bilgi almak ve randevu için iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.