Boşanma Kararı Kesinleşmeden Yeniden Evlenmek İçin Nikah Başvurusu Yapılabilir mi?

Boşanma kararı çıktı, yeni bir hayat kurmak istiyorsunuz ve nikah için beklemek zorunda olup olmadığınızı soruyorsunuz. Kanunun cevabı net: karar kesinleşmeden evlilik sona ermiş sayılmaz ve evlenme başvurusunda önceki evliliğin sona erdiğini gösteren belge aranır. Kesinleşme olmadan bu belge alınamayacağı için yeni nikah da kıyılamaz.

İşin ikinci yüzü daha ağır. Bir kişi evliyken yeniden evlenirse, ikinci evlilik mutlak butlanla batıl olur ve kişi cezai sorumlulukla karşılaşabilir. Bu nedenle beklemek, bürokratik bir engelden çok hukuki bir güvencedir. Aşağıda başvurunun nasıl işlediğini, riskleri ve beklerken nelere dikkat etmeniz gerektiğini anlatıyoruz.

Önceki Evliliğin Sona Erdiğini Kim, Nasıl İspat Eder?

Medeni Kanun’un 130. maddesi açık bir kural koyar: yeniden evlenmek isteyen kimse, önceki evliliğinin sona ermiş olduğunu ispat etmek zorundadır. Yük, evlenmek isteyen kişidedir. Memur kendiliğinden araştırmaz, kişiden belge ister.

Bu belge boşanma hâlinde, kesinleşmiş boşanma kararına dayalı olarak nüfus kaydına işlenen bilgidir. Medeni Kanun’un 136. maddesi, evlenecek her bir tarafın nüfus cüzdanı ve nüfus kayıt örneğini, önceki evliliği sona ermişse buna ilişkin belgeyi, küçük ya da kısıtlıysa yasal temsilcinin izin belgesini ve evlenmeye engel hastalığı bulunmadığını gösteren sağlık raporunu evlendirme memurluğuna vermesini şart koşar. Önceki evliliği sona ermiş kimse için kritik olan, buna ilişkin belgedir.

Karar Verilmesi ile Kesinleşmesi Arasındaki Fark

Mahkemenin boşanmaya karar vermesi, evliliği o gün sona erdirmez. Karar, tebliğ edilir ve kanun yolu süresi başlar. İstinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır; bu süre ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar (HMK m. 345). İstinaf sonrasında temyiz de söz konusu olabilir ve bunun süresi de iki haftadır (HMK m. 361). Bu süreler içinde başvuru yapılmazsa karar kesinleşir; yapılırsa süreç uzar.

Dolayısıyla “kararı aldım, evlenebilirim” düşüncesi hatalıdır. Nüfus kaydında evlilik “devam ediyor” görünürken ikinci evlenmeyi yapmak mümkün değildir. Kararın ne zaman kesinleştiğini boşanma kararı ne zaman kesinleşir yazısında ayrıntılı anlattık. Anlaşmalı boşanmada süreç farklı seyredebilir; bunun için anlaşmalı boşanma tek celsede biter mi yazısı yararlıdır.

Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 27. maddesi, boşanma kararlarında tarafların kimlik bilgilerinin, çocukların ve kadının evlenmeden önceki soyadının bulunmasını zorunlu kılar. Karar kesinleştikten sonra bu bilgilere dayanılarak nüfus kaydı işlenir; sürecin ayrıntısı için boşanma kararının nüfus kaydına işlenmesi yazısına bakabilirsiniz.

Nikah Başvurusu Yapılırsa Ne Olur?

Evlenecekler, içlerinden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna birlikte başvurur (TMK m. 134). Memur başvuruyu ve eklerini inceler. Bir noksanlık görürse bunu tamamlar ya da tamamlattırır. Başvurunun usulüne uygun yapılmadığı veya evleneceklerden birinin evlenmeye ehil olmadığı ya da yasal bir engel bulunduğu anlaşılırsa, başvuru reddedilir ve durum evleneceklere yazıyla hemen bildirilir (TMK m. 137).

Önceki evliliğin sona erdiğine ilişkin belge verilemiyorsa, bu bir eksiklik ya da yasal engel olarak değerlendirilir. Pratikte sonuç ya belgenin tamamlanması beklenir ya da başvuru reddedilir. Ret kararı verilirse evleneceklerden her biri bu karara karşı mahkemeye başvurabilir; itiraz kural olarak evrak üzerinde incelenir ve kesin karara bağlanır. Ret, eşlerden birinin evli olması gibi bir mutlak butlan sebebine dayanıyorsa itiraz, basit yargılama usulüyle görülen bir dava olarak incelenir (TMK m. 138). Yani ret kararına karşı yol vardır, ancak kesinleşmemiş bir boşanma kararı bu yolla “aşılamaz”: mahkeme de önceki evliliğin sona erdiğini belgeleyen koşulu aramak zorundadır.

Koşullar tamamlanırsa memur, evlenme gün ve saatini bildirir veya isterlerse evlenme izni belgesini verir. Bu belge, verildiği tarihten başlayarak altı ay içinde herhangi bir evlendirme memuru önünde evlenme hakkı sağlar (TMK m. 139). Belgelerin verilmesinden başlayarak altı ayın geçmesi hâlinde ise evlendirme memuru evlenme törenini yapamaz (TMK m. 140). Bu, kesinleşmeyi beklerken erken hazırlanan belgelerin süresi dolabileceği anlamına gelir.

Evliyken Yeniden Evlenmenin Hukuki Sonuçları

Kanun, bu konuda iki ayrı yaptırım öngörür. Birincisi medeni hukuk alanındadır. Medeni Kanun’un 145. maddesi, eşlerden birinin evlenme sırasında evli bulunmasını mutlak butlan sebebi sayar. Mutlak butlan davası Cumhuriyet savcısı tarafından kendiliğinden açılır, ayrıca ilgisi olan herkes de bu davayı açabilir (TMK m. 146). İkinci evlenmenin batıl olması, o evliliğin baştan geçersiz sayılması demektir.

Bir istisna vardır. Evliyken yeniden evlenen kişinin önceki evliliği mutlak butlan kararı verilmeden önce sona ermişse ve ikinci evlenmede diğer eş iyiniyetli ise, bu evlenmenin butlanına karar verilemez (TMK m. 147). Yani sonradan kesinleşen boşanma, diğer eş iyiniyetliyse ikinci evliliği kurtarabilir. Bu istisna bir hak değil; yalnızca iyiniyetli eşi koruyan bir kuraldır ve şartları dosyadan dosyaya değişir.

İkincisi ceza hukuku alanındadır. Türk Ceza Kanunu’nun 230. maddesine göre evli olmasına rağmen başkasıyla evlenme işlemi yaptıran kişi altı aydan iki yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Kendisi evli olmamakla birlikte evli olduğunu bildiği bir kimseyle evlilik işlemi yaptıran kişi de aynı hükme tabidir. Bu suçlarda zamanaşımı, evlenmenin iptali kararının kesinleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Dolayısıyla “nasıl olsa boşanma kesinleşir” diye düşünerek ikinci nikahı öne çekmek hem yeni evliliği hem de kişinin ceza riskini tehlikeye atar.

Kadınlar İçin Bekleme Süresi

Medeni Kanun’un 132. maddesi, evlilik sona ermişse kadının, evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe evlenemeyeceğini söyler. Doğurmakla süre biter. Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması veya evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemeleri hâllerinde mahkeme bu süreyi kaldırır.

Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 26. maddesi bekleme süresinin, mahkeme kararının kesinleştiği tarihten itibaren hüküm ifade edeceğini belirtir. Yani kesinleşme tarihi iki ayrı konuda belirleyicidir: önceki evliliğin sona erdiğinin ispatı ve bekleme süresinin başlangıcı. Konunun ayrıntıları için boşanan kadın ne zaman evlenebilir yazısına bakabilirsiniz.

Kesinleşmeyi Beklerken Nasıl Hazırlanmalı?

Beklemek, hazırlık yapmamak demek değildir. Kesinleşme tarihi belli olunca zaman kazanmak için bazı işleri önceden düzenleyebilirsiniz. Nikah için gereken belgelerin kimler tarafından verileceğini evlendirme memurluğundan öğrenmek, sağlık raporu için randevu planlamak ve tanıkları belirlemek bunlar arasındadır. Törende ayırt etme gücüne sahip ergin iki tanık bulunması gerektiği için (TMK m. 141), tanıkların takvimini önceden düşünmek işinizi kolaylaştırır.

Öte yandan belgelerin süresine dikkat etmelisiniz. Belgelerin verilmesinden başlayarak altı ay geçerse tören yapılamayacağı için, belgeleri çok erken almak ters tepebilir. Belgeleri erkenden toplamak yerine, kesinleşme tarihi netleştikten sonra başvurmak daha güvenlidir.

Kadınlar bakımından bekleme süresinin kaldırılması gerekiyorsa, bu talep mahkemeden yapılır. Eski eşle yeniden evlenme ya da gebe olmadığının anlaşılması hâllerinde mahkeme süreyi kaldırır; ancak talebin hangi dilekçeyle, hangi mahkemeye yapılacağı dosyanın durumuna bağlıdır. Bu nedenle kesinleşmeden önce bile hukuki danışmanlık almak planınızı netleştirir.

Varsayımsal Bir Örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Caner’in boşanma davası ilk derece mahkemesinde sonuçlandı. Karar tebliğ edildi ancak eşi istinaf yoluna başvurdu. Caner, yeni birlikteliği için nikah tarihi almak ve evlendirme memurluğuna başvurmak istiyor. Memur, önceki evliliğin sona erdiğine ilişkin belgeyi istedi; Caner’in elinde yalnızca ilk derece kararı vardı.

Bu durumda Caner’in evliliği hukuken sürüyor. Memur başvuruyu tamamlatmak ya da reddetmek zorunda kalır. Caner ikinci nikahı bir şekilde yaptırsa bile, ikinci evlilik mutlak butlan riskiyle karşı karşıya kalır ve Caner için TCK 230 kapsamında cezai sorumluluk gündeme gelebilir. Doğru yol, istinaf sürecinin sonuçlanmasını ve kararın kesinleşmesini beklemektir. Bu örnek bir sonuç tahmini değildir; hangi etkenlerin devreye girdiğini gösterir.

Sık Yapılan Hatalar

İlk hata, karar tarihini kesinleşme tarihiyle karıştırmaktır. İkinci hata, dini nikahı “nasıl olsa resmî değil” diyerek öne almak. Aile cüzdanı gösterilmeden evlenmenin dinî töreni yapılamaz ve evlenmenin geçerli olması dinî törenin yapılmasına bağlı değildir (TMK m. 143); dinî tören resmî evlenmenin yerine geçmez. Konuyu dinî nikah ve hukuki sonuçları yazısında ele aldık.

Üçüncü hata, belgeleri erkenden toplayıp süresi dolmasına izin vermektir. Dördüncü hata, yurt dışında nikah yapıp dönmeyi bir çözüm sanmaktır; yurt dışında yapılan evliliğin Türkiye’de nasıl değerlendirileceği ayrı bir inceleme gerektirir, bu nedenle yurt dışında evlenmeden önce durumu bir avukata sormak gerekir. Beşinci hata, karar kesinleşince nüfus kaydının güncel olup olmadığını kontrol etmemektir. Kesinleşme gerçekleşmiş olsa bile kayıt işlenmeden evlendirme memuru önceki evliliğin sona erdiğini nüfus kaydında göremeyebilir; bu nedenle nüfus kayıt örneğinde evliliğin sona erdiğinin görünmesini beklemek gerekir. Altıncı hata, tanıkların ve tarihin planlamasını son güne bırakmaktır; belgelerin süresi dolmadan törenin yapılabilmesi için takvimi baştan düşünmek yerinde olur.

Bu Süreçte Dosyanız İçin Neye Bakmalısınız?

Önce kararın kesinleşip kesinleşmediğini, kesinleşme tarihini ve nüfus kaydının güncellenip güncellenmediğini öğrenin. Kadınsanız bekleme süresinin başlayıp başlamadığına bakın. Aynı kişiyle yeniden evlenmek istiyorsanız durum farklıdır; bunun için boşandıktan sonra aynı kişiyle yeniden evlenmek yazısı yol gösterir. Kesinleşmeden sonra yapılacakların toplu listesi boşanma kararı kesinleştikten sonra yapılacaklar sayfasındadır.

Dosyanızın durumu, istinaf sürecine ve kararın içeriğine göre değişir. Yeni bir evlilik planlıyorsanız ve karar henüz kesinleşmediyse, durumunuzu telefonla arayarak veya WhatsApp’tan yazarak anlatabilirsiniz; hangi adımın ne zaman atılabileceğini birlikte netleştiririz. İletişim sayfasından ulaşabilir, genel bilgi için aile hukuku sayfasına göz atabilirsiniz.