Boşanmada Nafaka İçin Teminat veya Güvence İstenebilir mi?

Nafaka kararı almak başka, o nafakanın ödeneceğinden emin olmak başkadır. Bu yüzden “ödenmezse ne olacak, önceden güvence istenebilir mi?” sorusu sık sorulur. Cevap, nafakanın türüne göre değişir. Çocuk nafakasında kanun açık bir güvence imkânı tanır (TMK m. 334). Eşler arasındaki yoksulluk nafakasında ise TMK m. 176’da güvenceye ilişkin ayrı bir fıkra yoktur; bu madde beş fıkradan oluşur ve güvence konusunu düzenlemez. Aşağıda iki durumu ayrı ayrı, hangi koşulda ne beklenebileceğiyle birlikte anlatıyorum.

Çocuk nafakasında güvence: TMK m. 334

TMK m. 334’e göre ana ve baba nafaka yükümlülüklerini sürekli olarak ve ısrarla yerine getirmezlerse ya da kaçma hazırlığı içinde bulundukları, mallarını gelişigüzel harcadıkları veya heba ettikleri kabul edilebilirse hâkim, gelecekteki nafaka yükümlülüklerine ilişkin olarak uygun bir güvencenin sağlanmasına veya gerektiğinde diğer önlemlerin alınmasına karar verebilir.

Maddeyi dikkatle okuyalım:

• Üç ayrı şart vardır ve biri yeterlidir. Nafakayı sürekli ve ısrarla ödememek, kaçma hazırlığı içinde olmak ya da mallarını gelişigüzel harcamak veya heba etmek. Bunlardan birinin kabul edilebilir olması hâkim için yeterli bir gerekçe oluşturur.
• “Kabul edilebilirse” ifadesi hâkime bir olasılık değerlendirmesi yapma alanı verir.
• Güvence geleceğe ilişkindir. Geçmişte ödenmeyen nafakaların tahsili icra yoluyla yapılır; güvence ise ileride ödenecek nafaka için alınır.
• “Gerektiğinde diğer önlemler” ifadesi, hâkime güvence dışında da tedbir alma imkânı verir; ancak bunların neler olduğunu kanun tek tek saymaz.

Bu hüküm, çocuğun bakım ve eğitim giderlerini korumak amacıyla düzenlenmiştir. Küçüğe fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir (TMK m. 329); kanun güvence istemini kimin yapacağını ayrıca yazmaz; dosyanızda kimin başvuracağını ayrıca değerlendirmek gerekir. Çocuk nafakasının nasıl belirlendiğini iştirak nafakası nedir yazısında bulabilirsiniz.

Güvence hangi biçimde verilir?

Kanun “uygun bir güvence” der ve biçimi tek tek saymaz. Bu nedenle güvencenin cinsi, tutarı ve süresi hâkimin takdirindedir. Dava dilekçesinde ya da ayrı bir dilekçede, güvence olarak ne istediğinizi gerekçesiyle yazmanız beklenir. Örneğin borçlunun malvarlığı kaçırmaya başladığına dair bir iddianız varsa tapu ve araç kayıtları, banka hareketleri ya da devir işlemlerine ilişkin belgeler delil olarak sunulabilir.

Güvencenin hangi mal veya parayla sağlanacağı kanunda belirtilmediğinden hâkim, her somut olayda ölçüyü kendi değerlendirmesiyle belirler. Bu nedenle “şu kadar teminat çıkar” gibi bir tutar tahmini kanuna dayanmaz.

Eşler arasındaki yoksulluk nafakasında durum

Yoksulluk nafakasında TMK m. 176 ödeme biçimini düzenler: maddi tazminat ve yoksulluk nafakası toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde ödenebilir, manevi tazminat irat biçiminde ödenemez, yeniden evlenme ve ölümde nafaka kendiliğinden kalkar, mali durum değişirse artırım veya azaltım yapılabilir ve hâkim istem halinde gelecek yıllarda ödenecek miktarı karara bağlayabilir. Güvence bu sayılanlar arasında yoktur.

Bu, ödeme garantisi arayan alacaklının eli boş olduğu anlamına gelmez. Şu yollar vardır:

1. Toptan ödeme. Bedel peşin ödenirse aylık ödenmeme riski doğmaz. Avantaj ve risklerini toptan nafaka ödemesi yazısında anlattık.
2. İlamlı icra takibi. Nafaka ilamı icra dairesine verilince icra emri çıkarılır ve borçluya yedi gün içinde ödemesi, aksi halde cebri icra yapılacağı ihtar edilir (İİK m. 32). Borçlunun malları haczedilebilir. Yol haritası için nafaka tahsili yazısına bakabilirsiniz.
3. Tazyik hapsi. İİK m. 344’e göre nafakaya ilişkin kararın gereğini yerine getirmeyen borçlu, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine mahkûm edilebilir; ödeme yapılırsa borçlu tahliye edilir. Şikâyet, ödememenin öğrenilmesinden itibaren üç ay ve her hâlde ödeme gününden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır (İİK m. 347).
4. İhtiyati haciz ve genel tedbir hükümleri. Nafaka bir para alacağıdır ve para alacakları için asıl geçici koruma aracı ihtiyati hacizdir. Vadesi gelmemiş borç için de borçlu taahhütlerinden kurtulmak amacıyla mallarını gizlemeye, kaçırmaya ya da kendisi kaçmaya hazırlanıyorsa ihtiyati haciz istenebilir (İİK m. 257/2). Dava veya takipten önce ihtiyati haciz yaptıran alacaklı, haczin uygulanmasından itibaren yedi gün içinde takip talebinde bulunmak ya da dava açmak zorundadır (İİK m. 264). HMK m. 389’daki ihtiyati tedbir ise para alacağı dışındaki uyuşmazlık konuları için düşünülür. Bu yolların gelecek nafaka ayları bakımından kullanılıp kullanılamayacağı dosyadaki delillere göre değerlendirilir; kesin bir sonuç söylemek doğru olmaz.
5. Boşanma davası sırasında geçici önlemler. Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince eşlerin barınmasına, geçimine, mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır (TMK m. 169). Ödeme ve malvarlığı konusundaki endişelerinizi bu aşamada hâkime iletebilirsiniz; boşanma davasında geçici önlemler yazısı ayrıntıyı verir.

Güvence kararı ne zaman istenebilir?

Kanun, güvence isteminin hangi aşamada yapılacağını ayrıca belirtmez. Önemli olan, TMK m. 334’teki şartlardan birinin gerçekten oluştuğunun hâkime gösterilmesidir. Talebin hangi dava türünde ve hangi aşamada ileri sürüleceği dosyanın durumuna göre değerlendirilir.

Hâkimin bakacağı noktalar özetle şunlardır: ödeme geçmişi düzenli mi, ödememe ısrarlı ve sürekli mi, borçlunun malvarlığında olağan dışı bir azalma var mı, yurt dışına çıkış veya yer değiştirme hazırlığı olduğuna dair belirti var mı. Her biri tek başına yeterli olabilir; ancak somut delil gerektirir.

Güvence kararı alındıktan sonra ne olur?

Güvence kararı verilirse borçluya, güvenceyi hâkimin belirlediği biçimde sağlama yükümlülüğü yüklenir. Güvence sağlanmazsa neler olacağı kararın içeriğine ve hâkimin belirlediği ek önlemlere göre değişir; bunu kanun ayrıca ayrıntılandırmaz. Güvence sağlansa bile nafaka ödenmezse icra yolu açıktır. Güvence ödeme borcunu ortadan kaldırmaz, yalnızca ödemenin yerine getirilmemesi riskine karşı koruma sağlar.

Borçlu tarafın bakış açısından da bu kararın bilinmesi önemlidir. Düzenli ödeme yapan, malvarlığını olağan biçimde yöneten bir borçlu için güvence kararı çıkması beklenmez; ancak ödemelerin aksadığı ya da büyük devirlerin yapıldığı dönemlerde, bu tür bir talebe karşı hazırlıklı olmak gerekir. Ödeme dekontlarını saklamak ve mal devirlerinin makul gerekçesini belgelemek bu açıdan işe yarar.

Güvence istemi için hangi belgeler işe yarar?

Hâkimin “kabul edebilmesi” için, iddianızı somutlaştıran belgelere ihtiyacınız vardır:

• Önceki nafaka dönemlerine ait ödeme kayıtları ve ödenmeyen aylar,
• İcra dosyası ve varsa tazyik hapsi şikâyeti,
• Borçlunun yurt dışına çıkış hazırlığına dair yazışmalar, bilet veya vize bilgileri,
• Malvarlığının devredilmesini gösteren tapu ve araç kayıtları,
• Borçlunun malvarlığını hızla azalttığını gösteren banka hareketleri ya da ilanlar.

Belgelerin hukuka uygun yoldan elde edilmesi önemlidir; başkasının yazışmalarını izinsiz ele geçirmek sizi ayrı bir sorumluluğa sokabilir.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Çocuğun velayeti annede, baba iştirak nafakasını son aylarda ödemiyor ve yakın zamanda ev ile aracını devrettiği öğreniliyor. Annenin elinde ödenmeyen aylara dair icra dosyası, tapu devrini gösteren kayıt ve babanın yurt dışında iş aradığını gösteren yazışmalar var. Bu tabloda anne, TMK m. 334’e dayanarak hâkimden gelecekteki nafaka yükümlülükleri için güvence sağlanmasını isteyebilir. Hâkim, devrin gerçekten malvarlığını heba etme niteliği taşıyıp taşımadığını, ödemelerin sürekli ve ısrarla aksayıp aksamadığını değerlendirir. Güvence verilip verilmeyeceği, hangi biçimde ve ne ölçüde verileceği dosyadaki delillere göre belirlenir; sonuç baştan vaat edilemez.

Güvence mi, icra mı?

İki yol birbirinin alternatifi değildir, farklı zamanlara hizmet eder. Güvence gelecekteki nafakayı korur; icra ise gecikmiş veya ödenmemiş nafakayı tahsil eder. Nafaka borçlusunun mal varlığını araştırmak için nafaka borçlusunun malvarlığı nasıl araştırılır yazısı, ödenmeyen nafaka için ödenmeyen nafaka ve tazyik hapsi yazısı faydalıdır. Ayrıca İİK m. 36’da yer alan, hükmü istinaf veya temyiz yoluna götüren borçluya icranın geri bırakılması için süre verilmesine ilişkin düzenleme nafaka hükümleri için uygulanmaz; bu istisna alacaklı lehine işler.

Borçlu açısından güvence talebine nasıl yaklaşılır?

Güvence talebiyle karşılaşan borçlu için ilk adım, TMK m. 334’teki şartların gerçekten oluşup oluşmadığını değerlendirmektir. Ödemeler düzenliyse, bunu dekontlarla göstermek talebin dayanağını zayıflatır. Mal devri veya satışı eleştiriliyorsa, devrin makul bir sebebe dayandığını ve bedelin gerçek olduğunu belgelemek gerekir. Kaçma hazırlığı iddiası varsa yurt dışı planlarının nafaka yükümlülüğüyle ilişkisi olmadığını açıklamak gerekir. Hâkim kararını tarafların anlatımlarına ve sunulan belgelere göre verir; bu nedenle savunmayı belgeyle desteklemek önem taşır.

Güvence verilmesi gerektiğine karar verilirse, borçlunun mali gücünü aşmayan bir güvence biçimi önermesi mümkündür. Kanun biçim sınırlaması getirmediğinden, borçlunun önerisi hâkimin değerlendirmesine açıktır.

Sık yapılan hatalar

• Güvence istemini delilsiz yapmak. “Ödemeyecek” beyanı tek başına yeterli olmayabilir; ısrarlı ödememe veya malvarlığını heba etme belgelenmelidir.
• Eş nafakası için TMK m. 334’e dayanmak. Madde ana ve babanın nafaka yükümlülüklerini düzenler; eş nafakası için doğrudan uygulanacağını varsaymak yanlış olur.
• Geçmiş borcu güvenceyle karıştırmak. Güvence geleceğe dönüktür; geçmiş borç için icra gerekir.
• Hâkimin takdirini gözden kaçırmak. Güvence kararı hâkimin takdirine bağlıdır; talebin dayanaklarını baştan belgelerle kurmak gerekir.
• Tazyik hapsini bir güvence aracı sanmak. İİK m. 344 ödemeyi sağlamak için uygulanan bir zorlama yoludur, güvence yerine geçmez.

Kendi durumunuzda nereden başlamalısınız?

Nafakanın ödeneceğinden endişe ediyorsanız ilk adım, endişenizi somut olgulara çevirmektir: hangi ayların ödenmediği, hangi malın ne zaman devredildiği, borçlunun nereye gitmeyi planladığı. Bu bilgiler hangi yolun, güvence mi icra mı yoksa her ikisinin birden mi uygun olacağını belirler. Durumunuzu telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak anlatabilirsiniz. İletişim sayfasından bize ulaşabilir, aile hukuku sayfasında büronun çalışma alanını inceleyebilirsiniz.