Boşanmada Şirket Payları ve İşyeri Nasıl Paylaşılır?

Eşlerden birinin şirket sahibi veya ortağı olduğu evliliklerde boşanma, mal paylaşımını en karmaşık hâle getiren durumlardan biridir. Şirketin değeri nasıl belirlenecek, evlilikten önce kurulan şirketin sonradan büyümesi paylaşıma girecek mi, şirket hisseleri diğer eşe devredilecek mi gibi sorular çoğu zaman uzun süren bilirkişi incelemeleri gerektirir. Bu yazıda boşanmada şirket payları ve işyerlerinin nasıl değerlendirildiğini açıklıyoruz.

Temel Ayrım: Şirket Malvarlığı ve Ortaklık Payı

Anonim ve limited şirketler gibi sermaye şirketleri kendi tüzel kişiliğine sahiptir. Bu nedenle:

• Şirketin binası, araçları, stokları ve banka hesapları şirketin malıdır; eşlerin edinilmiş malları arasında doğrudan yer almaz.
• Eşin şirketteki hisseleri veya payları ise eşin malvarlığına dahildir ve mal paylaşımında değerlendirilir.

Şahıs işletmelerinde ise durum farklıdır. Şahıs işletmesinin ayrı bir tüzel kişiliği yoktur; işletme malvarlığı doğrudan işletme sahibinin malvarlığıdır.

Payların Niteliği

Evlilik süresince kurulan veya satın alınan şirket

Evlilik süresince eşlerden birinin kazancıyla kurulan şirketteki paylar veya satın alınan hisseler edinilmiş maldır. Payların değeri, mal paylaşımında artık değer hesabına girer.

Evlilikten önce sahip olunan şirket

Evlilikten önce sahip olunan şirket payları kişisel maldır. Ancak şu hususlar ayrıca değerlendirilir:

• Kâr payları: TMK m. 219 uyarınca kişisel malların gelirleri edinilmiş maldır. Evlilik süresince dağıtılan kâr payları ve bunlarla edinilen mallar paylaşıma girebilir.
• Sermaye artırımları: Evlilik süresince edinilmiş mallarla yapılan sermaye artırımları, artırılan kısım oranında edinilmiş mal niteliği taşıyabilir.
• Diğer eşin katkısı: Diğer eş şirkete sermaye veya karşılıksız emek katkısında bulunmuşsa değer artış payı gündeme gelebilir.

Değer artış payı hakkında değer artış payı alacağı yazımıza bakabilirsiniz.

Miras veya bağışla edinilen paylar

Aile şirketinden miras veya bağış yoluyla edinilen paylar kişisel maldır. Bu paylardan evlilik süresince elde edilen kâr payları ise edinilmiş mal niteliğindedir.

Mesleki Mallar ve Mal Rejimi Sözleşmesi

TMK m. 221’e göre eşler, mal rejimi sözleşmesiyle bir meslek veya işletmenin faaliyetine ayrılmış edinilmiş mallarını kişisel mal olarak kabul edebilir. Bu imkân, özellikle aile şirketi ortakları, serbest meslek sahipleri ve girişimciler için önemlidir. Böyle bir sözleşme yapılmışsa işletme malları paylaşım dışında kalır. Mal rejimi sözleşmesi hakkında mal rejimi sözleşmesi yazımıza bakabilirsiniz.

Şirket Değerlemesi

Şirket paylarının değeri, TMK m. 235 uyarınca tasfiye tarihindeki sürüm değerine göre belirlenir. Bu değerleme genellikle teknik bir bilirkişi incelemesi gerektirir. Uygulamada kullanılan yöntemler şunlardır:

• Defter değeri yöntemi: Şirketin öz varlığının (varlıklar eksi borçlar) payla orantılı kısmı.
• Piyasa değeri yöntemi: Borsada işlem gören şirketlerde hisse fiyatı veya benzer işlemlerde oluşan değer.
• Gelir yaklaşımı: Şirketin gelecekteki kazanç kapasitesine dayanan değerleme.

Değerlemede şirketin ticari defterleri, finansal tabloları, vergi beyannameleri ve banka kayıtları incelenir. Bilirkişi genellikle mali müşavir veya şirket değerleme konusunda uzman bir kişi olur. Değerleme yönteminin seçimi sonuç üzerinde büyük fark yaratabileceğinden, bilirkişi raporuna ayrıntılı itiraz yapılması önemlidir.

Katılma Alacağı Para Alacağıdır

Katılma alacağı kural olarak para alacağıdır. Bu nedenle mahkeme şirket hisselerini diğer eşe devretmez; payların değeri üzerinden hesaplanan alacağın ödenmesine karar verir. Eşler anlaşarak pay devri yoluna gidebilir; ancak bu durumda şirket sözleşmesindeki devir kısıtlamaları ve diğer ortakların önalım hakları gibi Türk Ticaret Kanunu kuralları dikkate alınmalıdır.

TMK m. 239 uyarınca katılma alacağının hemen ödenmesi borçlu eş için ciddi güçlükler doğuracaksa, borçlu eş kendisine ödeme süresi verilmesini isteyebilir. Şirket paylarının satılmasını gerektirecek bir ödeme yükümlülüğünde bu imkân önem taşır.

Şirket Payları Üzerinden Mal Kaçırma

Boşanma sürecinde şirket payları yoluyla mal kaçırma girişimleri sıkça görülür:

• Hisselerin ortaklara veya yakınlara düşük bedelle devredilmesi,
• Şirkete gerçekte olmayan borçlar yüklenerek değerin düşük gösterilmesi,
• Kârların dağıtılmayıp şirkette tutulması veya yakınların şirketlerine aktarılması,
• Şirket malvarlığının başka şirketlere devredilmesi.

Bu durumlarda TMK m. 229’daki eklenecek değerler kuralı ve ihtiyati tedbir yolları değerlendirilmelidir. Bu konuda mal kaçırma ve eklenecek değerler yazımıza bakabilirsiniz.

Serbest Meslek Sahipleri

Hekim, avukat, mimar, mühendis, mali müşavir gibi serbest meslek sahiplerinin muayenehane, büro veya ofisleri de mal paylaşımında değerlendirilir. Bu tür işletmelerde:

• Ofis veya muayenehane taşınmazı evlilikte alınmışsa edinilmiş maldır,
• Mesleki cihaz, ekipman ve demirbaşlar kaynağına göre değerlendirilir,
• Serbest meslek kazancıyla biriktirilen paralar edinilmiş maldır,
• Mesleki itibar ve müşteri portföyü gibi kişiye bağlı değerlerin hesaba katılması tartışmalıdır ve somut olaya göre değerlendirilir.

Serbest meslek sahiplerinin kazançlarının kayıt dışı kısımları varsa, gerçek gelirin tespiti için yaşam standardı ve harcamalar da incelenebilir.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz:

Erkek eş, evlenmeden iki yıl önce kurduğu limited şirketin tek ortağıdır. Evlilik süresince şirket büyümüş, eşlerin birikimleriyle iki kez sermaye artırımı yapılmış ve şirket kârlarıyla eşler adına bir ev alınmıştır. Boşanma davasında bilirkişi; kuruluş sermayesine karşılık gelen payların kişisel mal, evlilik süresinde edinilmiş mallarla yapılan sermaye artırımlarına karşılık gelen payların edinilmiş mal olduğunu tespit etmiştir. Şirket kârlarıyla alınan ev de edinilmiş mal kabul edilmiştir. Kadın eş, edinilmiş mal niteliğindeki payların değeri ve evin değeri üzerinden katılma alacağı talep edebilir.

Bilgi ve Belge Toplama

Şirkete ilişkin bilgilere ulaşmak için mahkemeden şu talepler yapılabilir:

• Ticaret sicil müdürlüğünden şirket kayıtları ve pay yapısı,
• Vergi dairesinden beyannameler,
• Şirketten ticari defterler ve finansal tablolar,
• Bankalardan şirket hesap hareketleri,
• Sosyal Güvenlik Kurumundan çalışan ve prim kayıtları.

Sonuç

Boşanmada şirket ve işyerleri, şirket malvarlığı ile eşin ortaklık payı ayrımı gözetilerek değerlendirilir. Payların edinme tarihi ve kaynağı, kâr payları, sermaye artırımları ve değerleme yöntemi paylaşım sonucunu belirler. Aile hukuku alanında şirket ve işyeri içeren mal paylaşımı dosyanızı değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.