Disiplin Amiri mi, Disiplin Kurulu mu? Memura Hangi Ceza Hangi Merci Tarafından Verilir

Bir memura disiplin cezası verildiğinde ilk incelenmesi gereken konulardan biri, cezayı kimin verdiğidir. Çünkü disiplin hukukunda yetki, cezanın geçerliliğinin en temel unsurlarından biridir. Aynı fiil için bile ceza türüne göre farklı merciler yetkilidir: bazı cezaları amir doğrudan verir, bazıları için kurul kararı şarttır, bazıları için ise yüksek disiplin kurulu devreye girer. Bu yazıda 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 124, 126 ve 134. maddelerine göre disiplin makamlarının yetki dağılımını ve yetki hatasının sonuçlarını anlatıyoruz.

Yetkinin İdare Hukukundaki Önemi

İdari işlemin beş unsurundan biri yetkidir. Yetkisiz makam tarafından tesis edilen işlem, sakatlıkla malul olur ve iptal sebebidir. Disiplin cezaları da idari işlem niteliği taşıdığı için cezayı verenin kanun ve yönetmelikte yetkili gösterilen makam olması zorunludur. Ayrıca yetki devredilemez ya da genişletilemez; kanunun öngördüğü merciin yerine başka bir makamın karar vermesi cezayı geçersiz kılar. Bu nedenle memurlar, ceza aldıklarında cezayı veren kişinin sıfatını, atanma ve görevlendirme belgelerini ve ilgili yönetmelik hükmünü incelemelidir.

Disiplin Amirlerinin Belirlenmesi

124. maddeye göre disiplin amirleri, kurumların kuruluş ve görev özellikleri dikkate alınarak Devlet Personel Başkanlığının görüşüne dayanılarak özel yönetmeliklerinde tayin ve tespit edilecek amirlerdir. Yani kanun kimin disiplin amiri olacağını tek tek saymaz; bunu kurum bazlı yönetmeliklere bırakır. Bu nedenle bir bakanlıkta disiplin amiri şube müdürü olabilirken başka bir kurumda daire başkanı olabilir. Memurun bağlı olduğu kurumun disiplin yönetmeliği, cezayı veren amirin yetkisinin dayanağını gösterir. Yönetmelikte belirtilmeyen bir kişinin verdiği ceza yetki yönünden sakat olur.

Amirin Verebileceği Cezalar

126. maddeye göre uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezaları disiplin amirleri tarafından verilir. Bu üç ceza için kurul kararı aranmaz. Amir, soruşturmanın tamamlandığı günden itibaren on beş gün içinde kararını vermek zorundadır (m. 128). Amirin yetkisi, kanunda belirtilen bu üç cezayla sınırlıdır; kademe ilerlemesinin durdurulması veya memurluktan çıkarma cezasını amir doğrudan veremez. Amir, fiilin daha ağır bir cezayı gerektirdiği kanaatindeyse dosyayı ilgili kurula göndermek zorundadır. Kendi yetkisini aşarak ağır cezaya hükmeden amir kararı iptal edilir.

Kademe Ilerlemesinin Durdurulması İçin Kurul

Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, memurun bağlı olduğu kurumdaki disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra atamaya yetkili amirler tarafından verilir. İl disiplin kurullarının kararlarına dayanan hallerde bu cezayı valiler verir. Bu iki aşamalı yapı, cezanın yalnızca amirin değerlendirmesine bırakılmasını önler. Disiplin kurulu dosyayı aldığı tarihten itibaren otuz gün içinde kararını bildirir; dosya kurula on beş gün içinde gönderilir (m. 128). Kurulun kararı olmadan atamaya yetkili amirin bu cezayı vermesi mümkün değildir. Bu konuda cezanın sonuçları için kademe ilerlemesinin durdurulması cezası yazısına bakabilirsiniz.

Memurluktan Çıkarma İçin Yüksek Disiplin Kurulu

Devlet memurluğundan çıkarma cezası, amirlerin bu yoldaki isteği üzerine memurun bağlı bulunduğu kurumun yüksek disiplin kurulu kararı ile verilir. Bu ceza için dosya, yüksek disiplin kuruluna tevdi edildikten sonra en geç altı ay içinde karara bağlanır. Yüksek disiplin kurulu, gerekli gördüğü hallerde özlük dosyasını inceleyebilir, yeminli tanık ve bilirkişi dinleyebilir, keşif yapabilir. Ceza ayrıca Devlet Personel Başkanlığına bildirilir (m. 132). Bu ceza için ayrıntı devlet memurluğundan çıkarma cezası yazısında anlatılmıştır.

Kurulların Karar Verme Sınırı

Disiplin kurulu ve yüksek disiplin kurulunun ayrı bir ceza tayinine yetkisi yoktur; cezayı kabul veya reddeder. Bu, kurulun önerilen cezayı daha hafif bir cezaya çevirememesi anlamına gelir. Kurul cezayı reddederse, atamaya yetkili amirler on beş gün içinde başka bir disiplin cezası vermekte serbesttir. Bu yeni ceza, kurulun ret gerekçesi ve kanunun ceza dereceleri dikkate alınarak verilmelidir. Süre dolduktan sonra verilen ceza süre yönünden sakat olur; ayrıca zamanaşımı sürelerinin de işlemeye devam ettiği unutulmamalıdır.

Kurulların Oluşumu ve Çalışması

134. maddeye göre disiplin ve soruşturma işlerinde kanunlarla verilen görevleri yapmak üzere kurum merkezinde bir yüksek disiplin kurulu, her ilde, bölge esasına göre çalışan kuruluşlarda bölge merkezinde ve kurum merkezinde ayrıca Millî Eğitim müdürlüklerinde birer disiplin kurulu bulunur. Kurulların kuruluşu, üyelerinin görev süresi, görüşme ve karar usulü, hangi memurlar hakkında karar verebilecekleri ve disiplin amirlerinin tayin ve tespitinde uygulanacak esaslar ile bunların yetki ve sorumlulukları Cumhurbaşkanınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. Bu nedenle kurulun toplantı ve karar yeter sayısı gibi hususlar için yönetmelik hükümlerine bakmak gerekir.

Özel Kanunlardaki Farklı Düzenlemeler

126. maddenin son fıkrası, özel kanunların disiplin cezası vermeye yetkili amir ve kurullarla ilgili hükümlerinin saklı olduğunu belirtir. Yani bazı kurumlar için kendi kanunlarında farklı disiplin makamları ve süreçler öngörülmüş olabilir. Örneğin yükseköğretim kurumları, emniyet teşkilatı veya öğretmenler için özel disiplin düzenlemeleri uygulanabilir. Bu durumda önce memurun hangi kanuna tabi olduğu belirlenmeli, sonra yetkili makam bu kanuna göre değerlendirilmelidir. 657 sayılı Kanun hükümleri, özel düzenleme bulunmayan hallerde tamamlayıcı olarak uygulanır.

Yetki Sakatlığının Sonuçları ve Yargı Denetimi

Yetkisiz makamın verdiği ceza idari yargıda iptal edilir. İptal kararı sonrasında idare, yetkili makam eliyle yeniden ceza verebilir mi sorusu, zamanaşımı sürelerine bağlıdır. 127. madde uyarınca ceza iptal edilirse kararın idareye ulaştığı tarihten itibaren kalan zamanaşımı süresi içinde, süre dolmuşsa veya altı aydan az kalmışsa en geç altı ay içinde yeniden ceza tesis edilebilir. Bu nedenle yalnızca yetki sakatlığına dayanan iptal, memuru kesin olarak cezadan kurtarmayabilir; ancak yeniden yapılacak işlem, süre ve usul denetimine tabidir.

Memurun Kontrol Listesi

Ceza kararı tebliğ edildiğinde şu noktalar kontrol edilmelidir: cezayı veren amirin sıfatı ve yetkisi; cezanın türü ile verme yetkisinin uyumu; kurul kararı gereken cezalarda kurul kararının bulunup bulunmadığı; savunma alınıp alınmadığı; sürelere uyulup uyulmadığı; kararın gerekçesi ve dayanak hükmü. Bu kontroller itiraz dilekçesinin ve dava dilekçesinin temelini oluşturur. Ayrıca itiraz süresi tebliğden itibaren yedi gündür; bu süreyi kaçırmamak için tebliğ tarihi kayda geçirilmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Cezayı veren amirin yetkisini kontrol etmeden itiraz etmek,
• Kurul kararı gereken cezada kurul kararının varlığını sorgulamamak,
• Kurulun ceza değiştirebileceğini sanmak,
• Özel kanun hükümlerini gözden kaçırmak,
• Yetki iptalinden sonra yeniden ceza verilebileceğini unutmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir kurumda şube müdürü, memura kademe ilerlemesinin durdurulması cezası verir. Memur, cezanın disiplin kurulu kararı olmadan verildiğini fark eder ve yedi gün içinde itiraz eder. İtirazda cezanın yetkisiz amir tarafından verildiği ve kurul kararı alınmadığı belirtilir. İdare cezayı geri çeker, dosyayı kurula gönderir ve kurul yeniden değerlendirir. Yetki hatası, memurun cezadan tamamen kurtulmasını sağlamaz; ancak usul hatasını düzelttirir.

Sonuç

Disiplin cezalarında yetki dağılımı kesin çizgilerle belirlenmiştir: uyarma, kınama ve aylıktan kesmede disiplin amiri, kademe durdurmada disiplin kurulu ve atamaya yetkili amir, memurluktan çıkarmada yüksek disiplin kurulu yetkilidir. Yetkisiz makamın verdiği ceza iptal edilebilir. Bir disiplin cezası aldıysanız yetki dayanağını ve süreyi hemen incelemeniz gerekir. İdare hukuku alanındaki hizmetlerimiz için iletişim sayfamızdan telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.