Evlat Edinen ve Koruyucu Aile Olan İşçinin İzin Hakları: Sekiz Hafta ve On Gün

Aile kurma yolları çeşitlidir: doğum, evlat edinme, koruyucu aile olma. Türk iş hukuku, uzun yıllar yalnızca doğum yapan kadın işçiyi analık izniyle koruyordu. Zamanla evlat edinen işçilerin ve babaların da haklarını düzenleyen hükümler eklendi. Bu yazıda İş Kanunu m. 74’ün evlat edinen işçi, koruyucu aile olan işçi ve annenin ölümü halinde baba bakımından getirdiği hakları anlatıyoruz. Yazıdaki bilgiler, mevzuat metnindeki güncel düzenlemeyi esas almaktadır.

Analık Hali İzninin Temel Kuralı

4857 sayılı İş Kanunu m. 74’e göre kadın işçilerin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra on altı hafta olmak üzere toplam yirmi dört haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır. Çoğul gebelik halinde doğumdan önce çalıştırılmayacak sekiz haftalık süreye iki hafta eklenir. Kanun metninde yer alan bu süreler, 2026 tarihli 7578 sayılı Kanunla değiştirilmiş güncel süreleri yansıtır: doğum sonrası süre on altı hafta, toplam süre yirmi dört haftadır. Doğum izni konusunda genel bilgi için doğum izni ve analık hali yazısına bakabilirsiniz. Bu makale doğum dışındaki durumlara, yani evlat edinme, koruyucu aile ve annenin ölümü hâllerine odaklanır.

Evlat Edinen İşçiye Sekiz Hafta İzin

Kanun, üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine veya evlat edinene, çocuğun aileye fiilen teslim edildiği tarihten itibaren sekiz hafta analık hâli izni kullandırılacağını belirtir. Buradaki dikkat çeken nokta iznin çocuğun aileye fiilen teslim edildiği tarihten başlamasıdır; yani evlat edinme kararının tarihi değil, fiili teslim tarihi esas alınır. Ayrıca izin, “eşlerden birine” verilir; yani anne veya baba fark etmeksizin iki eşten yalnızca biri bu izni kullanabilir. Evlat edinen tek kişi de bu izni kullanabilir. Çocuğun üç yaşını doldurmamış olması şartı aranır; daha büyük çocukların evlat edinilmesinde bu özel izin hükmü uygulanmaz. Bu şartın somut olayda çocuğun doğum tarihine göre kontrol edilmesi gerekir.

Koruyucu Aile Olan İşçiye On Gün İzin

Bir veya daha fazla çocuğa eşiyle birlikte veya münferit olarak koruyucu aile olan işçiye, çocuğun teslim edildiği tarihten sonra isteği üzerine on gün ücret ödenmeyen izin verilir. Bu hak, 22 Nisan 2026 tarihli 7578 sayılı Kanunla eklenen bir düzenlemedir. Koruyucu aile, çocuğun kendi ailesinde bakımı mümkün olmadığında çocuğu geçici olarak evine kabul eden ailedir. Kanun bu ailelere çocuğun uyum sürecinin başlangıcında on günlük bir izin hakkı tanır. İznin ücretli olmadığı unutulmamalıdır: bu süre için işveren ücret ödemek zorunda değildir. İşçi izni istekte bulunarak kullanır ve işveren talebi geri çeviremez. İzin talebinde çocuğun teslim edildiğini gösteren belgeler (koruyucu aile kararı, teslim tutanağı) sunulmalıdır.

Annenin Ölümü Halinde Babaya İzin

Kanun, doğumda veya doğum sonrasında annenin ölümü hâlinde, doğum sonrası kullanılamayan sürelerin babaya kullandırılacağını hükme bağlar. Bu düzenleme, yeni doğan bebeğin bakımının anne olmadığı durumda baba tarafından üstlenilmesini kolaylaştırır. Örneğin anne doğumdan iki hafta sonra vefat etmişse, geri kalan doğum sonrası izin süresi baba tarafından kullanılır. Bu hak, babanın çalışan bir işçi olması ve ilgili belgeleri (ölüm belgesi, doğum belgesi) işverene sunması ile kullanılabilir. İznin başlangıcı ve süresi anne için öngörülen izin süresine göre hesaplanır.

Ücret Ödenmeyen Yarı Çalışma ve Uzun İzin Hakları

Kanun, doğum sonrası analık hâli izninin bitiminden itibaren çocuğun bakımı ve yetiştirilmesi amacıyla ve çocuğun hayatta olması kaydıyla kadın işçi ile üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçilere istekleri hâlinde birinci doğumda altmış gün, ikinci doğumda yüz yirmi gün, sonraki doğumlarda ise yüz seksen gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücret ödenmeyen izin verilmesini öngörür. Çoğul doğum hâlinde bu sürelere otuzar gün eklenir; çocuğun engelli doğması halinde süre üç yüz altmış gün olarak uygulanır. Bu izin süresince süt iznine ilişkin hükümler uygulanmaz. Bu düzenleme, üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen erkek işçiye de aynı hakkı tanıması bakımından önem taşır. Yarı zamanlı çalışma ve süt izni için süt izni ve yarı zamanlı çalışma yazısına bakabilirsiniz.

Altı Aya Kadar Ücret Ödenmeyen İzin

Kanun ayrıca isteği halinde kadın işçiye, yirmi dört haftalık sürenin tamamlanmasından veya çoğul gebelik halinde yirmi altı haftalık süreden sonra altı aya kadar ücret ödenmeyen izin verilmesini öngörür. Bu izin, üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinme hâlinde eşlerden birine veya evlat edinene de verilir. Bu süre, yıllık ücretli izin hakkının hesabında dikkate alınmaz. Yani ücret ödenmeyen izin süresi işçinin yıllık izin hakkı için çalışılmış gün sayılmaz. İşçi bu izni kullanırken iş sözleşmesi askıda kalır ve işveren işçiyi bu nedenle işten çıkaramaz. İşçinin izin süresince sigorta primi ve diğer haklar konusunda ayrıca sosyal güvenlik mevzuatına bakması gerekir.

Analık Halinde Fesih Yasağı ve İş Güvencesi

Analık izni ve ilgili izinleri kullanan işçilerin iş sözleşmeleri, bu nedenle feshedilemez. Gebelik ve analık nedeniyle işten çıkarmanın hukuka aykırı olduğu ve işçiye özel tazminat hakları doğurduğu hususu ayrı bir konudur. Bu konuda gebe ve emziren işçi güvencesi ve gebelik nedeniyle işten çıkarma yasağı yazılarına bakabilirsiniz. İzin süresi bitiminde işçinin işine dönme hakkı vardır; işveren işçiyi eski işine veya eşdeğer bir işe başlatmalıdır.

Kanun Kapsamı ve Uygulama Alanı

Kanun m. 74’ün son fıkrası, bu madde hükümlerinin iş sözleşmesi ile çalışan ve bu Kanunun kapsamında olan veya olmayan her türlü işçi için uygulanacağını belirtir. Yani analık ve evlat edinme izinleri yalnızca İş Kanunu kapsamındaki işyerlerinde değil, kanunun kapsamı dışında kalan işçiler için de geçerlidir. Bu geniş kapsam, örneğin İş Kanunu m. 4’te sayılan bazı istisnai işlerde çalışan işçilerin de bu haklardan yararlanmasını sağlar. Ancak kamu görevlileri ve diğer özel mevzuata tabi çalışanlar için ayrı düzenlemeler de mevcuttur.

İşverene Başvuru Usulü

İşçi izin talebini yazılı olarak işverene bildirmeli ve gerekli belgeleri eklemelidir. Evlat edinme için mahkeme kararı ve çocuğun teslim tutanağı, koruyucu aile için koruyucu aile belgesi ve teslim kararı, anne ölümü halinde ölüm ve nüfus kayıtları gibi belgeler istenebilir. Başvuru tarihi ve içeriğinin kaydı, ileride uyuşmazlık çıkması halinde ispat kolaylığı sağlar. İşveren makul bir sürede izni kullandırmalı ve gerekiyorsa iş organizasyonunu buna göre ayarlamalıdır. İşçinin dilekçesini iadeli taahhütlü posta, noter veya kayıtlı elektronik posta ile göndermesi güvenli bir yoldur.

Sık Yapılan Hatalar

• Evlat edinmede iznin başlangıcını karar tarihinden saymak,
• Koruyucu aile iznini ücretli sanmak,
• Anne vefat ettiğinde babanın kalan izin hakkını bilmemek,
• Ücret ödenmeyen izni yıllık izin hesabında çalışılmış saymak,
• Belge ve başvuru yazısını saklamamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir çift, iki yaşındaki bir çocuğu evlat edinir ve çocuk aileye teslim edilir. Anne çalışan bir işçidir ve işverenine başvurarak teslim tarihinden itibaren sekiz haftalık analık izni talep eder. İşveren evlat edinme kararı henüz kesinleşmediği için izni reddetmek ister. Kanun izni çocuğun aileye fiilen teslim edildiği tarihten başlattığı için işçinin talebi yerindedir ve işveren izni kullandırmak zorundadır.

Sonuç

Evlat edinen işçiye sekiz hafta analık izni, koruyucu aile olan işçiye on gün ücret ödenmeyen izin verilir; annenin ölümü halinde doğum sonrası kalan süre babaya geçer. Ek olarak ücret ödenmeyen yarı çalışma ve altı aya kadar izin hakları da bulunur. Aile izinlerinizle ilgili hukuki destek için iş hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim bölümünden telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.