Evlilik Dışı Doğan Çocuğun Hakları: Soybağı, Nafaka ve Miras

Anne ve babası evli olmayan bir çocuğun hukuki durumu, uzun yıllar boyunca ayrımcı düzenlemelere konu olmuştur. 2002 yılında yürürlüğe giren Türk Medeni Kanunu ile bu ayrım büyük ölçüde ortadan kaldırılmıştır. Bugün babayla soybağı kurulan evlilik dışı çocuk, nafaka ve miras bakımından evlilik içinde doğan çocukla aynı haklara sahiptir. Ancak bu hakların kullanılabilmesi için öncelikle soybağının hukuken kurulması gerekir. Bu yazıda evlilik dışı doğan çocuğun haklarını ve bu hakların nasıl elde edileceğini açıklıyoruz.

Soybağının Kurulması

Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 282 soybağının nasıl kurulduğunu düzenler:

Anne ile çocuk arasındaki soybağı her durumda doğumla kurulur. Baba ile soybağı ise anne ile baba evli değilse kendiliğinden kurulmaz; tanıma veya babalık davası gerekir.

Tanıma

TMK m. 295’e göre ana ile babası arasında soybağı bulunmayan çocuğu baba tanıyabilir. Tanıma:

• Nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvuruyla,
• Noterde düzenleme şeklinde,
• Vasiyetnameyle

yapılabilir. Tanıma, babanın tek taraflı iradesiyle soybağı kuran basit ve hızlı bir yoldur. Tanımadan sonra soybağı, çocuğun doğum tarihinden itibaren geçerli olacak şekilde kurulmuş olur.

Tanımanın gerçeğe aykırı olduğu durumlarda ise tanımanın iptali davası gündeme gelebilir. Bu konuda tanımanın iptali davası yazımıza bakabilirsiniz.

Babalık Davası

Baba çocuğu tanımıyorsa, soybağı babalık davası ile kurulabilir. TMK m. 301’e göre çocuk ile baba arasındaki soybağının belirlenmesini ana ve çocuk isteyebilir. Dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır.

Babalık davasında mahkeme çoğunlukla genetik inceleme (DNA testi) yoluyla babalığı araştırır. Babalık davasının süreleri ve ayrıntıları için babalık davası yazımıza bakabilirsiniz.

Velayet

TMK m. 337’ye göre ana ve baba evli değilse velayet anneye aittir. Ana küçük, kısıtlı veya ölmüşse ya da velayet kendisinden alınmışsa hâkim, çocuğun menfaatine göre vasi atar veya velayeti babaya verir.

Babanın tanıma yapması veya babalık hükmü, velayeti kendiliğinden babaya geçirmez. Babanın velayet talebi, çocuğun yararına göre ayrıca değerlendirilir. Tanınmış veya babalığı tespit edilmiş çocuk ile baba arasında ise kişisel ilişki kurulabilir.

Nafaka

Soybağı kurulduktan sonra baba, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılmakla yükümlüdür (TMK m. 327-328). Babalık davasında ayrıca:

• Çocuk için nafaka: TMK m. 329 uyarınca babalık davasıyla birlikte çocuk için nafaka istenebilir.
• Annenin giderleri: TMK m. 304 uyarınca ana, babalık davasıyla birlikte veya ayrı olarak doğum giderlerini, doğumdan önceki ve sonraki altı haftalık geçim giderlerini ve gebelik ile doğumun gerektirdiği diğer giderleri babadan isteyebilir.

Babalık davası sürerken babalığın kuvvetle muhtemel görüldüğü durumlarda hâkim, dava sonuçlanmadan önce uygun bir nafakaya hükmedebilir.

Mirasçılık

2002 yılında yürürlüğe giren Türk Medeni Kanunu ile evlilik dışı çocuk ile evlilik içi çocuk arasındaki miras payı farkı kaldırılmıştır. Buna göre:

• Babayla soybağı kurulmuş evlilik dışı çocuk, babasının birinci derece yasal mirasçısıdır.
• Miras payı, evlilik içinde doğan kardeşleriyle eşittir.
• Babanın ölümünden sonra açılan babalık davasıyla soybağı kurulursa çocuk mirasçılık haklarını ileri sürebilir.
• Saklı pay hakları da diğer altsoy gibi korunur.

Anne ile soybağı doğumla kurulduğundan çocuk, annesinin mirasçısıdır.

Soyadı

Evlilik dışı doğan çocuk, TMK m. 321 uyarınca kural olarak annesinin soyadını taşır. Babayla soybağı kurulduktan sonra çocuğun soyadına ilişkin talepler, çocuğun yararı ve güncel yargı uygulaması çerçevesinde ayrıca değerlendirilir. Soyadı değişikliği için genellikle mahkeme kararı gerekir.

Nüfus Kaydı

Tanıma veya babalık hükmüyle soybağı kurulduğunda çocuk, nüfus kayıtlarında babanın hanesine de işlenir. Bu kayıt, çocuğun ileride miras, nafaka ve diğer haklarını kullanabilmesi bakımından önemlidir.

Anne ve Babanın Sonradan Evlenmesi

TMK m. 292 uyarınca evlilik dışında doğan çocuğun ana ve babası sonradan birbiriyle evlenirse, çocuk kendiliğinden evlilik içinde doğmuş gibi hükümlere bağlı olur. Bu durumda baba ile soybağı kurulmuş olur ve velayet anne ile babaya birlikte ait hâle gelir. Nüfus kayıtlarında gerekli düzeltmeler yapılır. Babanın evlenmeden önce çocuğu tanımış olması ise sürecin kayıtlar bakımından daha kolay yürütülmesini sağlar.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz:

Birlikte yaşayan ancak evli olmayan bir çiftin çocuğu doğduktan kısa süre sonra ilişkileri sona ermiştir. Baba çocuğu tanımayı reddetmiş ve herhangi bir maddi destek sağlamamıştır. Anne, çocuğun doğumundan altı ay sonra babalık davası açmış; dava dilekçesinde çocuk için nafaka ve kendi doğum giderleri ile doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderlerini talep etmiştir. Mahkeme genetik inceleme yaptırarak babalığı tespit etmiş, soybağının kurulmasına, çocuk için nafakaya ve annenin kanunda sayılan giderlerinin ödenmesine karar vermiştir. Bu karar kesinleştikten sonra çocuk babanın nüfus kaydına işlenmiş ve babanın yasal mirasçısı hâline gelmiştir.

Hakların Kullanılmasında Süreler

Babalık davası için kanunda öngörülen süreler dikkatle takip edilmelidir. TMK m. 303 uyarınca ananın dava hakkı doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer; gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa süre, sebebin ortadan kalkmasından başlayarak bir ay daha işler. Çocuğun dava hakkı bakımından ise kanunda öngörülen süre, Anayasa Mahkemesi’nin 27.10.2011 tarihli ve E.2010/71, K.2011/143 sayılı kararıyla iptal edilmiştir; bu nedenle çocuk babalık davasını süre sınırına bağlı olmadan açabilir. Buna rağmen çocuğun nafaka ve diğer haklarından erken yararlanabilmesi için davanın gecikmeden açılması önerilir.

Sonuç

Evlilik dışı doğan çocuk, babasıyla soybağı kurulduktan sonra nafaka, miras ve kişisel ilişki bakımından evlilik içinde doğan çocukla eşit haklara sahiptir. Bu hakların kullanılabilmesi için tanıma veya babalık davası yoluyla soybağının kurulması şarttır. Aile hukuku alanında çocuğunuzun soybağı, nafaka ve miras haklarını değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.