Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi Nedir? Boşanmada Mal Paylaşımının Temeli

Boşanma sürecinde mal paylaşımıyla ilgili hemen her soru, bir temel kavrama dayanır: mal rejimi. Mal rejimi, eşlerin evlilik süresince edindikleri malların hukuki durumunu ve evlilik sona erdiğinde bu malların nasıl paylaşılacağını belirleyen kurallar bütünüdür. Türk hukukunda 1 Ocak 2002’den itibaren yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir. Bu yazıda bu rejimin temel kurallarını ve boşanmada mal paylaşımına nasıl yansıdığını açıklıyoruz.

Yasal Mal Rejimi ve Seçimlik Rejimler

Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 202’ye göre eşler arasında, mal rejimi sözleşmesiyle başka bir rejim kabul edilmedikçe, edinilmiş mallara katılma rejimi geçerlidir. Eşler isterlerse mal rejimi sözleşmesiyle şu seçimlik rejimlerden birini kabul edebilir:

Seçimlik rejimler hakkında mal rejimi sözleşmesi ve mal ayrılığı rejimi yazılarımıza bakabilirsiniz.

2002 Öncesi Evlilikler

1 Ocak 2002’den önce yapılmış evlilikler için 4722 sayılı Kanun m. 10 geçiş hükmü öngörür. Buna göre:

• Evlenme tarihinden 01.01.2002’ye kadar olan dönemde eski Medeni Kanun’daki mal ayrılığı rejimi uygulanır.
• 01.01.2002’den itibaren, eşler başka bir rejim seçmemişse edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır.

Bu nedenle 2002 öncesi evliliklerde tasfiye iki döneme ayrılarak yapılır. İlk dönem için eşin diğer eş adına kayıtlı mala katkısı oranında katkı payı alacağı, ikinci dönem için katılma alacağı hesaplanır. Katkı payı alacağı için katkı payı alacağı yazımıza bakabilirsiniz.

Rejimin Başlangıcı ve Sona Ermesi

Başlangıç: Edinilmiş mallara katılma rejimi, evlenme tarihinde (2002 öncesi evlilikler için 01.01.2002’de) başlar.

Sona erme: TMK m. 225’e göre mal rejimi:

• Eşlerden birinin ölümüyle,
• Başka bir mal rejiminin kabulüyle,
• Mahkemece mal ayrılığına karar verilmesiyle,
• Boşanma veya evliliğin iptali hâlinde davanın açıldığı tarihte

sona ermiş sayılır.

Boşanma davası bakımından bu kural çok önemlidir: dava açıldıktan sonra eşlerin edindiği mallar, artık edinilmiş mal olarak paylaşıma girmez. Mal rejiminin sona erme tarihi dava tarihidir; ancak malların değeri tasfiye tarihine (karar tarihine en yakın tarih) göre belirlenir.

Edinilmiş Mallar

TMK m. 219’a göre edinilmiş mallar, eşlerden her birinin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir. Kanun özellikle şunları sayar:

• Çalışmasının karşılığı olan edinimler (maaş, ücret, serbest meslek kazancı),
• Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarının yaptığı ödemeler,
• Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar,
• Kişisel mallarının gelirleri (kira, faiz, temettü),
• Edinilmiş malların yerine geçen değerler.

Evlilik süresince maaşla alınan ev, araç, birikimler ve yatırımlar tipik edinilmiş mallardır.

Kişisel Mallar

TMK m. 220’ye göre kişisel mallar şunlardır:

• Kişisel kullanıma yarayan eşyalar,
• Rejimin başlangıcında sahip olunan mallar,
• Miras ve karşılıksız kazanma yoluyla edinilen mallar,
• Manevi tazminat alacakları,
• Kişisel malların yerine geçen değerler.

Kişisel mallar paylaşıma girmez. Ayrıntılar için kişisel mallar nelerdir yazımıza bakabilirsiniz.

Rejim Süresince Malların Yönetimi

TMK m. 223’e göre her eş, yasal sınırlar içinde kendi edinilmiş ve kişisel malları üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf hakkına sahiptir. Yani evlilik süresince tapuda kendi adına kayıtlı evi satmak için kural olarak diğer eşin onayı gerekmez. Bu kuralın önemli istisnası aile konutudur; aile konutu üzerinde diğer eşin açık rızası olmadan tasarruf yapılamaz (TMK m. 194). Aile konutu hakkında aile konutu şerhi yazımıza bakabilirsiniz.

Tasfiye: Mal Paylaşımı Nasıl Hesaplanır?

Mal rejiminin sona ermesiyle birlikte tasfiye yapılır. Tasfiye genel olarak şu adımlardan oluşur:

1. Malların ayrılması: Her eşin kişisel malları ve edinilmiş malları belirlenir. Paylı mülkiyetteki mallar ayrıca değerlendirilir.
2. Değer artış payı: Bir eşin diğerinin malına yaptığı katkılar için değer artış payı hesaplanır (TMK m. 227).
3. Denkleştirme: Bir mal grubunun borçlarının diğer mal grubundan ödenmesi veya bir mal grubundan diğerine yapılan katkılar için denkleştirme yapılır (TMK m. 230).
4. Eklenecek değerler: Katılma alacağını azaltmak amacıyla yapılan devirler ve belirli karşılıksız kazandırmalar hesaba eklenir (TMK m. 229).
5. Artık değerin bulunması: Her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarılarak artık değer bulunur (TMK m. 231).
6. Katılma alacağı: Her eş, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir; karşılıklı alacaklar takas edilir (TMK m. 236).

Artık değer eksi olamaz; eksi çıkan artık değer sıfır kabul edilir.

Basit Bir Hesap Örneği

Aşağıdaki örnek hesaplamanın mantığını göstermek için basitleştirilmiştir:

Takas sonucunda kadın eşin erkek eşten katılma alacağı: 1.000.000 − 200.000 = 800.000 TL olur.

Gerçek dosyalarda değer artış payı, denkleştirme, kişisel mal katkıları ve eklenecek değerler hesaplamayı önemli ölçüde değiştirebilir. Değerler bilirkişi incelemesiyle tasfiye tarihine göre belirlenir.

Katılma Alacağı Bir Para Alacağıdır

Katılma alacağı kural olarak para alacağıdır. Yani boşanmada eşlerden birine ait evin tapusunun yarısı kendiliğinden diğer eşe geçmez. Diğer eş, evin değerine göre hesaplanan alacağı talep eder. Ancak TMK m. 239 ve 240’taki özel düzenlemeler ile tarafların anlaşmasıyla mal aynen de paylaştırılabilir.

Mal Paylaşımı Davası

Mal rejiminin tasfiyesi için aile mahkemesinde dava açılır. Dava boşanma davasıyla birlikte veya boşanma kesinleştikten sonra açılabilir. Mal paylaşımı davalarında zamanaşımı ve süreç hakkında boşanmada mal paylaşımı nasıl yapılır yazımıza bakabilirsiniz.

Sonuç

Edinilmiş mallara katılma rejimi, evlilik süresince birlikte oluşturulan ekonomik değerin boşanmada adil biçimde paylaşılmasını amaçlar. Hangi malın edinilmiş, hangisinin kişisel mal olduğu, rejimin hangi tarihte sona erdiği ve malların değerinin nasıl belirleneceği, paylaşım sonucunu doğrudan etkiler. Aile hukuku alanında mal paylaşımına ilişkin durumunuzu değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.