Halkı Yanıltıcı Bilgiyi Alenen Yayma Suçu (TCK 217/A): Unsurları ve Savunma

Deprem, salgın, seçim veya güvenlik olayları gibi toplumu yakından ilgilendiren dönemlerde sosyal medyada hızla yayılan asılsız bilgiler ciddi sonuçlar doğurabilir. Kanun koyucu bu nedenle 2022 yılında 7418 sayılı Kanunla Türk Ceza Kanunu’na (TCK) m. 217/A’yı ekleyerek “halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma” suçunu düzenledi. Kamuoyunda “dezenformasyon suçu” olarak da bilinen bu suç, ifade özgürlüğüyle yakından ilişkili olduğu için unsurlarının dikkatle değerlendirilmesini gerektirir. Bu yazıda suçun unsurlarını ve savunma bakımından önemli noktaları açıklıyoruz.

Suçun Tanımı ve Cezası

Unsurlar Tek Tek

Suçun oluşması için aşağıdaki unsurların tamamının birlikte gerçekleşmesi gerekir:

1. Gerçeğe Aykırı Bilgi

Yayılan içeriğin doğruluğu veya yanlışlığı ispatlanabilir bir bilgi olması gerekir. Değer yargıları, yorumlar, eleştiriler, tahminler ve kişisel görüşler bu kapsamda değildir. Bilginin gerçeğe aykırı olduğunun savcılık tarafından ortaya konulması gerekir.

2. Konu Sınırlaması

Bilgi şu konulardan biriyle ilgili olmalıdır:

• Ülkenin iç ve dış güvenliği,
• Kamu düzeni,
• Genel sağlık.

Örneğin bir kişinin özel hayatına ilişkin yalan bilgi bu suçu değil, olayın özelliğine göre hakaret veya iftira gibi başka suçları gündeme getirir.

3. Alenen Yayma

Bilginin belirsiz sayıda kişinin öğrenebileceği şekilde yayılması gerekir. Herkese açık sosyal medya paylaşımları, internet siteleri ve kalabalık gruplar bu kapsamdadır. İki kişi arasındaki özel mesajlaşma kural olarak aleniyet unsurunu karşılamaz.

4. Kamu Barışını Bozmaya Elverişlilik

Bilginin somut olarak kamu barışını bozmaya elverişli olması aranır. Çok az kişiye ulaşan, etkisiz veya açıkça şaka niteliğindeki içerikler bu unsuru karşılamayabilir.

5. “Sırf” Panik Yaratma Saiki

Suçun en önemli unsuru özel kasttır. Fail, bilgiyi sırf halk arasında endişe, korku veya panik yaratmak amacıyla yaymalıdır. Bilginin doğru olduğuna inanarak, insanları uyarmak, haber vermek veya eleştirmek amacıyla paylaşılması bu saiki ortadan kaldırır.

Haber Verme ve Eleştiri Hakkı

TCK m. 218’e göre haber verme sınırlarını aşmayan ve eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları suç oluşturmaz. Gazeteciler ve kamuoyunu bilgilendiren kişiler bakımından;

• Haberin kamu yararı taşıması,
• Görünür gerçekliğe uygun olması, yani haberin verildiği anda doğruluğunun makul kaynaklarla desteklenmesi,
• Konuyla ilgili olması ve özle biçim arasında denge bulunması

gibi ölçütler değerlendirmede önem taşır. Ayrıca bu değerlendirme Anayasa m. 26’daki düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti ışığında yapılmalıdır.

Soruşturma Süreci

• Suç re’sen soruşturulur ve şikâyete bağlı değildir.
• Delil olarak paylaşımların ekran görüntüleri, erişim sağlayıcılardan alınan kayıtlar, hesap sahipliğine ilişkin bilgiler ve paylaşımın etkileşim verileri kullanılır.
• İçeriğe yönelik erişim engeli ve içeriğin çıkarılması gibi idari tedbirler 5651 sayılı Kanun kapsamında ayrıca uygulanabilir.
• Sahte veya anonim hesap kullanılmışsa, m. 217/A/2 uyarınca ceza artırılır.

Dijital delillerin elde edilmesi için dijital materyale elkoyma ve imaj alma yazımıza bakabilirsiniz.

Savunmada Önemli Noktalar

1. Bilgi mi, görüş mü? İçeriğin doğrulanabilir bir olgu mu, yoksa değer yargısı veya eleştiri mi olduğu.
2. Gerçeğe aykırılığın ispatı: Savcılığın bilginin yanlış olduğunu somut belgelerle ortaya koyup koymadığı.
3. Saik: Paylaşımın bağlamı, açıklaması ve kişinin önceki paylaşımları; uyarı veya bilgilendirme amacının bulunup bulunmadığı.
4. Kaynak: Bilginin resmî bir açıklamaya, yayın organına veya güvenilir görünen bir kaynağa dayanıp dayanmadığı.
5. Elverişlilik: Paylaşımın erişim ve etkileşim sayısı, kamu barışını bozmaya somut olarak elverişli olup olmadığı.
6. Hesap sahipliği: Paylaşımın gerçekten şüpheliye ait hesaptan ve onun tarafından yapılıp yapılmadığı.
7. Paylaşımın kaldırılması: Yanlış olduğunun anlaşılması üzerine içeriğin kaldırılması ve düzeltme yapılması saikin değerlendirilmesinde dikkate alınabilir.

Paylaşım Yapmadan Önce Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Kaynağı kontrol edin: Olağanüstü olaylarda bilgiyi yetkili kurumların resmî hesaplarından veya birden fazla güvenilir yayın organından doğrulayın.
• Kesinlik iddia etmeyin: Doğrulanmamış bir bilgiyi aktarmanız gerekiyorsa bunun teyit edilmediğini açıkça belirtin.
• Görsellerin tarihine bakın: Eski olaylara ait fotoğraf ve videolar yeni bir olaymış gibi dolaşıma sokulabilir.
• Hatalı paylaşımı düzeltin: Paylaşımın yanlış olduğunu fark ettiğinizde içeriği kaldırın ve düzeltme notu paylaşın.
• Soruşturma bildiriminde sakin kalın: İfadeye çağrıldığınızda paylaşımın kaynağını, amacını ve kaldırılma tarihini gösteren belgeleri hazırlayın; ifadeye çağrıldım ne yapmalıyım yazımız bu aşamada yol gösterebilir.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz:

Bir deprem sonrasında anonim bir hesap, “Barajın çatladığı, şehrin bir saat içinde sular altında kalacağı” iddiasını herkese açık şekilde paylaşır; resmî kurumlar kısa süre içinde barajda hasar olmadığını açıklar. Paylaşım binlerce kez yayılır ve bölgede panik yaşanır. Hesap sahibinin tespit edilmesi üzerine yapılan soruşturmada, kişinin daha önce de benzer asılsız paylaşımlar yaptığı ve bilginin hiçbir kaynağa dayanmadığı görülür. Fiil TCK m. 217/A/1 kapsamında değerlendirilir ve gerçek kimlik gizlendiği için ceza yarı oranında artırılır. Buna karşılık aynı bilgiyi yerel bir haber sitesinde okuyup “Doğru mu, bilen var mı?” diye soran ve resmî açıklamadan sonra paylaşımını silen bir kullanıcı bakımından “sırf panik yaratma” saiki bulunmadığından suç oluşmaz.

Sonuç

Halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma suçu, ifade özgürlüğü ile kamu düzeni arasındaki hassas dengeyi ilgilendirir. Suçun oluşması için gerçeğe aykırı bilgi, belirli konular, aleniyet, elverişlilik ve özel saik unsurlarının birlikte ispatı gerekir. Ceza hukuku alanında sosyal medya paylaşımlarından kaynaklanan soruşturmalarda müdafilik için bizimle iletişime geçebilirsiniz.