Suç İşlemeye Alenen Tahrik ve Suçu Övme (TCK 214-215): Sınırlar, Cezalar ve Sosyal Medya

İnternet ve sosyal medya, herkesin kamuya hitap edebildiği bir alan yarattı. Bu özgürlük, bazı sınırları da beraberinde getirir. Birini suç işlemeye açıkça çağırmak, bir suçu ve suçluyu kamuoyu önünde övmek veya şiddeti teşvik eden içerik paylaşmak; ifade özgürlüğü ile kamu düzeninin korunması arasındaki dengeyi ilgilendirir. Türk Ceza Kanunu, bu tür davranışları TCK 214 ve 215. maddelerinde düzenlemiştir. Bu yazıda bu suçların unsurlarını, cezalarını, sınırlarını ve sosyal medyadaki uygulamasını anlatıyoruz.

Suç İşlemek İçin Alenen Tahrik

TCK m. 214/1’e göre suç işlemek için alenen tahrikte bulunan kişi, altı aydan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu suçun unsurları; suç işlemeye tahrik, tahrikin aleni olması ve tahrikin belirli bir suça yönelmesidir. Tahrik, başkalarını belirli bir suçu işlemeye çağırmak, cesaretlendirmek veya ikna etmeye çalışmaktır. Aleniyet, çağrının belirsiz sayıda kişi tarafından duyulabilir veya görülebilir bir ortamda yapılmasını ifade eder. Örneğin bir toplantıda, internet sitesinde veya sosyal medya hesabında yapılan açık çağrı aleni sayılır.

Tahrikin Belirli Bir Suça Yönelmesi

Suçun oluşması için tahrikin belirli bir suça yönelik olması gerekir. Genel olarak “kanunlara uymayın” gibi belirsiz çağrılar bu suçu değil, farklı hükümleri ilgilendirebilir. Tahrik edilen suçun somut olarak belirlenebilmesi gerekir: örneğin belirli bir kişiye zarar verilmesi, belirli bir yere saldırılması veya belirli bir suçun işlenmesi için yapılan çağrılar. Çağrının ciddi ve gerçek bir tahrik niteliği taşıması da önemlidir; şaka, mizah veya açıkça abartılı ifadeler ise değerlendirme sırasında bağlamıyla ele alınır.

Halkın Silahlandırılarak Tahriki

TCK m. 214/2’ye göre halkın bir kısmını diğer bir kısmına karşı silahlandırarak, birbirini öldürmeye tahrik eden kişi, onbeş yıldan yirmidört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu, en ağır tahrik biçimidir ve toplumsal bütünlüğü tehdit eden davranışları kapsar. Sınıf, mezhep, etnik köken veya bölge farklılıklarını kullanarak toplumsal çatışmayı tahrik etmeyi amaçlayan fiiller bu kapsamda değerlendirilebilir. Ceza çok ağır olduğundan, unsurların titizlikle incelenmesi gerekir.

Tahrik Edilen Suçun İşlenmesi

TCK m. 214/3’e göre tahrik konusu suçların işlenmesi halinde tahrik eden kişi, bu suçlara azmettiren sıfatıyla cezalandırılır. Yani tahrik sonucunda başkaları gerçekten suçu işlerse, tahrik eden kişi işlenen suçun cezasıyla sorumlu olur. Bu durumda tahrik suçu ile azmettirme arasında ilişki kurulur. Azmettirmenin kuralları için azmettirme ve yardım etme yazısına bakabilirsiniz. Tahrikin suç işlenmesinde etkili olduğunun ispatı gerekir.

Suçu ve Suçluyu Övme

TCK m. 215’e göre işlenmiş olan bir suçu veya işlemiş olduğu suçtan dolayı bir kişiyi alenen öven kimse, bu nedenle kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlikenin ortaya çıkması halinde, iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu suçta en önemli unsur “açık ve yakın tehlike” şartıdır. Yani suçu veya suçluyu övmek tek başına ceza gerektirmez; övgünün kamu düzeni açısından somut ve yakın bir tehlike doğurması aranır. Bu şart, ifade özgürlüğünü korumaya yöneliktir. Örneğin tarihi bir olayı tartışmak veya geçmiş bir suçu eleştirel bir bakışla anlatmak bu suçu oluşturmaz.

İfade Özgürlüğü ile İlişkisi

Bu suçlar, ifade özgürlüğüne müdahale niteliği taşıdığından dar yorumlanmalıdır. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, ifade özgürlüğünü güvence altına alır ve bu özgürlüğün sınırlandırılması ancak zorunlu toplumsal ihtiyaç bulunduğunda mümkündür. Yargı organları, tahrik veya övme iddialarını değerlendirirken ifadenin bağlamına, kimin tarafından ve hangi ortamda söylendiğine, gerçek bir şiddet çağrısı içerip içermediğine ve tehlikenin somutluğuna bakar. Bu nedenle ifade kişinin siyasi görüşü veya sert eleştiri olduğu için tek başına suç sayılmamalıdır.

Sosyal Medya Paylaşımları

Sosyal medya paylaşımlarında aleniyet çoğunlukla gerçekleşir; ancak paylaşımın kimlere ulaştığı, hesabın gizli olup olmadığı ve takipçi sayısı gibi hususlar değerlendirilir. Kişilerin yeniden paylaşım (retweet, paylaş) yapması da bazı hallerde sorumluluk doğurabilir; ancak yeniden paylaşımın hangi amaçla ve hangi bağlamda yapıldığı önem taşır. Ayrıca sosyal medya hesaplarına erişim engeli kararları da bu tür dosyalarda gündeme gelebilir. Bu konuda sosyal medyada hakaret ve erişim engeli yazısı yararlıdır. Dijital delillerin toplanması için dijital materyale elkoyma ve imaj alma yazısına göz atabilirsiniz.

Halkı Yanıltıcı Bilgi ve Diğer İlgili Suçlar

Halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma gibi ilgili suçlar da benzer alanda gündeme gelebilir. Bu suçun unsurları farklıdır ve ayrı incelenmelidir. Bu konuda halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma TCK 217/A yazısına bakabilirsiniz. Ayrıca suç örgütü propagandası gibi daha ağır suçlar için özel hükümler uygulanır; bunlar ayrı bir değerlendirme gerektirir.

Soruşturma ve Savunma

Bu suçlardan soruşturma yürütülen kişi, ifadesinde paylaşımın bağlamını, amacını, hedef kitlesini ve içeriğin gerçek anlamını açıklamalıdır. Paylaşımın tarihi, gönderinin tam metni, varsa eleştirel veya mizahi niteliği, ilişkili paylaşımlar ve yorumlar delil olarak sunulmalıdır. Savunmada aleniyet, tahrik niteliği ve tehlikenin varlığı tartışılmalıdır. İfadeye çağrıldığında yapılması gerekenler için ifadeye çağrıldım ne yapmalıyım yazısı yol gösterir.

Sık Yapılan Hatalar

• Sosyal medya paylaşımlarının aleni olduğunu unutup sert ifadeler kullanmak,
• İfadenin bağlamını ve gönderinin tam metnini dosyaya sunmamak,
• Suçu övme için açık ve yakın tehlike şartını savunmada tartışmamak,
• Silinen paylaşımın soruşturmayı engelleyeceğini sanmak,
• Yeniden paylaşımın hukuki sonuçlarını göz ardı etmek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir kişi, sosyal medya hesabından belirli bir kişinin evine saldırılması için takipçilerine açık çağrı yapar. Çağrıyı gören bazı kişiler saldırı düzenler. Bu durumda tahrik eden kişi, tahrik konusu suçun işlenmesi nedeniyle azmettiren sıfatıyla sorumlu tutulur. Aynı kişi sadece geçmişte işlenmiş bir suçu eleştirel biçimde tartışsaydı ve kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlike doğmasaydı, bu fiili suç oluşturmayabilirdi.

Sonuç

TCK 214 ve 215, ifade özgürlüğünün sınırlarını ilgilendiren ve dikkatle uygulanması gereken düzenlemelerdir. Özellikle sosyal medya paylaşımlarında aleniyet ve tahrik ölçütleri önemlidir. Bu tür bir soruşturma nedeniyle destek almak için ceza hukuku sayfamıza göz atabilir, iletişim üzerinden telefonla veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.