İflas Masasına Hangi Mallar Girer? Rehinli, Haczedilmiş ve İptale Tabi Mallar (İİK 184-187)

İflas kararıyla birlikte borçlunun mal varlığı, tek tek alacaklıların takibinden çıkar ve tüm alacaklıların ortak güvencesi haline gelen bir bütün oluşturur: iflas masası. Hangi malların bu masaya gireceği, masaya girmeyen malların neler olduğu, rehinli malların akıbeti ve iflastan önce yapılan haciz ve tasarrufların durumu, alacaklılar ve borçlu için hayati önem taşır. İcra ve İflas Kanunu’nun 184 ila 187. maddeleri iflas masasının kapsamını düzenler. Bu yazıda bu kapsamı, rehinli mallara ilişkin özel kuralları ve iptal davası konusunu anlatıyoruz.

İflas Masasının Oluşumu

İİK m. 184/1’e göre iflas açıldığı zamanda müflisin haczi kabil bütün malları, hangi yerde bulunursa bulunsun, bir masa teşkil eder ve alacakların ödenmesine tahsis olunur. Buna göre iflas masası, iflas kararında gösterilen açılma anında borçlunun sahip olduğu haczedilebilir tüm mal ve hakları kapsar. Masaya girecek mallar yalnızca Türkiye’dekilerle sınırlı değildir; borçlunun yurt dışındaki malları da kural olarak masaya dahildir; ancak bu malların paraya çevrilmesi uluslararası hukuk kurallarına bağlıdır. İflasın kapanmasına kadar müflisin uhdesine geçen mallar da masaya girer. Yani iflas sırasında borçlunun edindiği yeni mal varlığı (örneğin miras kalan mal) da masaya eklenir. Bu, masanın statik değil, dinamik bir mal topluluğu olduğunu gösterir.

Haczedilemeyen Mallar Masa Dışındadır

İflas masasına yalnızca “haczi kabil” mallar girer. İİK m. 82’de sayılan haczedilemeyen mallar, örneğin borçlunun ve ailesinin kişisel eşyası, ev eşyası, mesleğini sürdürmesi için gerekli eşya ve haline münasip evi iflas masası dışında kalır. Ayrıca bazı gelirlerin haczi sınırlı olduğu için bu gelirlerin haczedilemeyen kısmı da masaya girmez. Bu düzenleme, iflas halinde dahi borçlunun ve ailesinin asgari yaşam koşullarının korunmasını amaçlar. İİK m. 82 kapsamındaki korumalar için haczedilemeyen mallar ve eşyalar (İİK 82) yazısına bakabilirsiniz. İflas idaresi, borçlunun ve ailesinin geçimi için gerekli malları borçluya bırakır.

Posta ve Yazışmalar

İİK m. 184/2’ye göre müflis adına gelen mektuplar iflas idaresi tarafından açılır ve diğer gelen evrakın da masaya gönderilmesi posta idaresine bildirilir. Bu hüküm, borçlunun ticari yazışmalarının, alacaklılardan gelen taleplerin ve mal varlığına ilişkin belgelerin iflas idaresi tarafından takip edilmesini sağlar. Borçlu ise kişisel haberleşme özgürlüğü kapsamında özel yazışmalarının korunması gerektiğini ileri sürebilir; ancak ticari niteliği olan yazışmalar bakımından iflas idaresi yetkilidir. Bu düzenleme mal kaçırmaya karşı bir önlemdir.

Rehinli Mallar (İİK 185)

İİK m. 185/1’e göre üzerinde rehin bulunan mallar, rehin sahibi alacaklının rüçhan hakkı saklı kalmak suretiyle masaya girer ve iflas idaresi tarafından en yakın ve uygun zamanda paraya çevrilerek muhafaza ve satış masrafları çıkarıldıktan sonra rehinli alacaklıya hakkı verilir. Ancak rehin sahibi alacaklı, isterse iflastan sonra da masaya karşı rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip yapabilir. Yani rehinli alacaklının iki seçeneği vardır: iflas idaresinin satışını beklemek ya da kendi takibini sürdürmek. Rehinin değeri rehinle güvence altına alınan alacağa yetmeyeceği borsa rayiciyle sabitse ve rehin alacaklısı rehnin satılmasını istemezse, rehin masadan geçici olarak çıkarılır. Rehinli alacak sahibi bu işlerle ilgili muamelelerden dolayı icra mahkemesine şikâyet hakkına sahiptir. Rehinli takip için rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip yazısına bakabilirsiniz.

Faydasız Görülen Yerler

İİK m. 185’in ek fıkralarına göre, masa hakkında faydalı olmayacağı anlaşıldığı için kapatılıp mühürlenen yerlerin, üzerinde rehin bulunmasa dahi, ilk alacaklılar toplantısında da uygun bulunması halinde iflas idaresince derhal satışı yapılır. Bu satışlar İİK m. 166/2’deki usulle ilan edilir. Bu hüküm, işletmenin bazı bölümlerinin masaya yük olmasını önlemek için getirilmiştir. Örneğin zarar eden ve kiraya ihtiyaç duyan bir fabrika binasının uzun süre bekletilmesi yerine hızlıca satılması sağlanabilir.

İhtiyati Haciz ve İcrai Haciz Yoluyla Haczedilen Mallar

İİK m. 186’ya göre ihtiyaten haczedilmiş mallarla, iflas açıldığı zaman paraya çevrilmemiş mahcuz mallar masaya girer. Yani iflastan önce başlatılmış ancak satışı tamamlanmamış haciz işlemlerinin konusu mallar iflas masasının parçası olur. İflasın açılmasından evvel paraya çevrilmiş bulunan mahcuz malların bedeli ise 138 ila 144. maddeler hükümlerine göre haciz koyduran alacaklılara paylaştırılır; artan kısım iflas masasına geçer. Bu, iflastan önce satışı gerçekleşmiş hacizlerin sonuçlarının korunmasını, henüz satılmamış hacizlerin ise iflas masasına devrini sağlar. Böylece haciz alacaklıları, iflasla birlikte tüm alacaklılarla aynı masada toplanır. Haciz konusu malın satışı için haciz nedir ve nasıl yapılır yazısına bakabilirsiniz.

İptal Davasına Konu Olabilecek Mallar

İİK m. 187’ye göre 201. madde ile 277’den 284’üncü maddeye kadar olan maddeler uyarınca iptal davasına konu olabilecek bütün şeylerin masaya intikali için iflas idaresi gerekli davaları açar. Yani borçlunun iflastan önce alacaklıları zarara sokmak için yaptığı tasarruflar (mal kaçırma, muvazaalı satışlar, bağışlar gibi) iflas idaresi tarafından iptal davalarıyla masaya geri kazandırılmaya çalışılır. Bu iptal davaları tasarrufun iptali davalarıdır ve belirli sürelere tabidir. Bu konuda tasarrufun iptali davası ve tasarrufun iptali davasında süreler yazılarına bakabilirsiniz. Bu davaların açılması masanın büyümesine ve alacaklıların daha yüksek oranda ödeme almasına katkıda bulunur.

Üçüncü Kişilerin Mallarının Masa Dışında Kalması

İflas masasına yalnızca borçluya ait mallar girer. Üçüncü kişilere ait olup borçlunun elinde bulunan mallar için sahibi istihkak iddiasında bulunabilir. Örneğin borçlunun kiraladığı makine veya emanetteki mal, masaya girmez ve mal sahibine iade edilir. Bu konuda iflas idaresi, üçüncü kişinin iddiasını inceleyerek mal sahibinin hakkını tespit eder. Üçüncü kişinin hak iddiaları için istihkak davası yazısı yararlıdır. İflas idaresinin bu taleplere karşı takdir yetkisi vardır; ihtilaf halinde mahkeme çözer.

Alacaklılar İçin Pratik Öneriler

Alacaklı, iflas ilanını takip etmeli ve alacağını süresi içinde iflas masasına kaydettirmelidir. Rehinli alacaklı, rehin konusunun iflas idaresi tarafından satışını beklemek ile kendi takibini sürdürmek arasında bilinçli seçim yapmalıdır. Borçlunun iflastan önce yaptığı şüpheli devirleri iflas idaresine bildirmek, tasarrufun iptali davalarının açılmasına yardımcı olabilir.

Borçlu İçin Pratik Öneriler

Borçlu, iflas açıldıktan sonra masaya giren mallar üzerinde tasarruf edemeyeceğini bilmeli, iflas idaresiyle iş birliği yapmalı ve mal varlığına ilişkin bilgi ve belgeleri eksiksiz vermelidir. Haczedilemez mallarının ve ailesinin geçimi için gerekli eşyanın masa dışında kalması için iflas memuruna talepte bulunmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Haczedilemez mallar dahil tüm malların masaya gireceğini sanmak,
• Rehinli alacaklı olarak iflas sonrası takip hakkını bilmemek,
• İflas sırasında edinilen mallar masaya girmez sanmak,
• Üçüncü kişiye ait malı masadan ayırtmak için başvurmamak,
• İflastan önce yapılan şüpheli tasarrufları iflas idaresine bildirmemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir şirketin iflasına karar verilir. Şirketin fabrikası ipotekli, makineleri haczedilmiş ve bir arsası yakın zamanda bir yakınına düşük bedelle devredilmiştir. İflas masası bu malların tümünü kapsar: ipotekli fabrika rehin alacaklısının önceliği saklı kalarak masaya girer ve iflas idaresince satılır; haczedilmiş ancak satılmamış makineler masaya girer; arsanın devri ise iflas idaresi tarafından tasarrufun iptali davasıyla masaya kazandırılmaya çalışılır. Şirket yöneticisinin ve ailesinin kişisel ev eşyaları ise haczedilemez olduğundan masa dışında kalır.

Sonuç

İflas masası, iflas açıldığı anda borçlunun haczi kabil bütün mallarından ve iflasın kapanmasına kadar edindiği mallardan oluşur; rehinli mallar rehin alacaklısının rüçhanıyla masaya girer, satılmamış haczedilmiş mallar masaya geçer ve şüpheli tasarruflar iptal davalarıyla geri alınmaya çalışılır. İflas masası ve mal varlığı konusunda icra ve iflas hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.