İşe İade Davasında Boşta Geçen Süre Ücreti Nasıl Hesaplanır?

İşe iade davasını kazanan işçi için önemli bir mali sonuç, dava süresince çalışamadığı döneme ilişkin ücretinin telafi edilmesidir. Bu yazıda “boşta geçen süre ücreti” olarak bilinen bu hakkın kapsamını ve hesaplanmasını ele alıyoruz.

Boşta Geçen Süre Ücreti Nedir?

İşe iade davasında mahkeme veya özel hakem feshin geçersizliğine karar verdiğinde, kararın kesinleşmesine kadar geçen sürede işçi fiilen çalışmamış olsa da, bu süre için en çok 4 aya kadar doğmuş sayılan ücret ve diğer hakları işverence ödenir. Bu ödemeye uygulamada “boşta geçen süre ücreti” denir. Amaç, dava süreci uzasa bile işçinin bu süreçte tamamen gelirsiz kalmasını önlemektir.

Önemli bir nokta, davanın 4 aydan uzun sürmesi halinde dahi ödemenin 4 ayla sınırlı kalmasıdır; yani işe iade davası 10 ay sürse bile işçiye ödenecek boşta geçen süre ücreti en fazla 4 aylıktır.

Hangi Haklar Boşta Geçen Süre Ücretine Dahildir?

Boşta geçen süre ücreti yalnızca çıplak maaşı değil, işçinin çalışmış olsaydı hak edeceği ve düzenli/garanti nitelikte olan diğer ödemeleri de kapsayabilir:

• Aylık brüt ücret,
• Düzenli ödenen ikramiyeler (dönemsel olarak doğmuş kısmı),
• Sabit primler ve yan ödemeler,
• Yol ve yemek yardımı gibi süreklilik arz eden ayni/nakdi menfaatler.

Fazla mesai gibi fiilen çalışmaya bağlı ödemeler, işçi bu dönemde çalışmadığından kural olarak boşta geçen süre ücretine dahil edilmez.

Boşta Geçen Süre Ücreti Nasıl Hesaplanır?

Kanun, boşta geçen süre ücretinin dava tarihindeki ücret esas alınarak parasal olarak belirlenmesini öngörür. Yani mahkeme, kararında işçinin aylık ücretini tespit eder ve bunu 4 ay ile çarparak (davanın kısa sürmesi halinde fiilen geçen süre ile sınırlı olarak) toplam tutarı belirler. Bu tutar üzerinden ayrıca yasal kesintiler (gelir vergisi, sigorta primi gibi) de dikkate alınır.

Aşağıdaki örnek, hesaplama mantığını göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz. Aylık giydirilmiş brüt ücreti 40.000 TL olan bir işçinin işe iade davası, fesih tarihinden itibaren 5 ay sonra kesinleşirse, işçiye en çok 4 aylık ücret tutarı olan 160.000 TL boşta geçen süre ücreti olarak ödenir; 5. aya ilişkin kısım bu kalemden ayrıca talep edilemez.

Boşta Geçen Süre Ücreti ile İşe Başlatmama Tazminatının Farkı

Bu iki kalem sık karıştırılır ancak farklı amaçlara hizmet eder:

• Boşta geçen süre ücreti: Dava/arabuluculuk süreci boyunca çalışılamayan dönemin ücret karşılığıdır; işçi işe başlatılsa da başlatılmasa da ödenir.
• İşe başlatmama tazminatı: İşverenin, kesinleşen karara rağmen işçiyi süresinde (10 iş günü içindeki başvurudan itibaren 1 ay içinde) işe başlatmaması halinde ayrıca ödediği, 4 ile 8 aylık ücret tutarındaki cezai nitelikli tazminattır.

Bu iki kalem birbirine ek olarak, aynı davada birlikte hükmedilebilir.

Mahsup Kuralı

İşçi işe başlatılırsa, daha önce işveren tarafından peşin ödenmiş bildirim süresine ait ücret ile kıdem tazminatı, boşta geçen süre ücreti ve varsa işe başlatmama tazminatından mahsup edilir. İşe başlatılmayan işçiye ise bu süreler için ayrıca bildirim süresi ücreti verilmemişse, bu tutar ayrıca ödenir.

İşçinin İşe Başvuru Yükümlülüğü

Boşta geçen süre ücretinin ve işe başlatmama tazminatının doğması için işçinin, kesinleşen mahkeme veya özel hakem kararının tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işverene işe başlamak üzere yazılı başvuruda bulunması gerekir. Bu süre içinde başvuru yapılmazsa, işverenin yaptığı fesih geçerli sayılır ve işveren yalnızca bunun hukuki sonuçlarından (varsa kıdem/ihbar tazminatı) sorumlu olur; boşta geçen süre ücreti ve işe başlatmama tazminatı talep edilemez hale gelir.

Sık Yapılan Hatalar

• İşçilerin, dava süresi 4 aydan uzun sürdüğünde tüm sürenin ücretini talep edebileceklerini düşünmeleri; oysa üst sınır 4 aydır.
• İşe başlatmama tazminatı ile boşta geçen süre ücretinin karıştırılması ve bunlardan yalnızca birinin talep edilmesi.
• Kesinleşen karardan sonra 10 iş günlük başvuru süresinin kaçırılması; bu durumda tüm haklar tehlikeye girer.

Vergisel ve Sigortalılık Boyutu

Boşta geçen süre ücreti, niteliği itibarıyla ücret sayıldığından gelir vergisi kesintisine tabi tutulur; ayrıca bu süre için sigorta primlerinin de yatırılması gerektiği kabul edilir. Bu durum, işçinin emeklilik için gerekli prim gün sayısı hesabında bu dönemin de dikkate alınmasını sağlar. Uygulamada işverenler, mahkeme kararının kesinleşmesinden sonra bu tutarları hesaplarken hem net ödemeyi hem de ilgili dönem için Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılması gereken bildirimleri birlikte değerlendirmelidir.

Boşta Geçen Süre Ücretinin Ödenmemesi Halinde Yapılacaklar

İşveren, işe başlatma yükümlülüğünü yerine getirse veya getirmese de boşta geçen süre ücretini ödemekten kaçınabilir. Bu durumda işçi, kesinleşen karara dayanarak doğrudan icra takibi başlatabilir; ayrıca ödemenin gecikmesi halinde yasal faiz talep edebilir. Kesinleşmiş bir işe iade kararı, işçi için ayrıca dava açmaya gerek kalmadan icraya konulabilecek güçlü bir belgedir.

Sık Yapılan Hatalar

• Boşta geçen süre ücretinin, davanın fiilen sürdüğü tüm ay sayısı üzerinden hesaplanabileceğinin sanılması; oysa üst sınır kesin olarak 4 aydır.
• 10 iş günlük işe başlama başvuru süresinin kaçırılması nedeniyle tüm alacakların tehlikeye girmesi.
• Boşta geçen süre ücretinin net mi brüt mü hesaplanacağı konusunda taraflar arasında anlaşmazlık yaşanması; bu tutarın vergi ve prim kesintilerine tabi olduğu unutulmamalıdır.

Alt İşveren ve İşyeri Devri Hallerinde Sorumluluk

Alt işveren (taşeron) ilişkisinde çalışan bir işçinin işe iade davası kazanması halinde, boşta geçen süre ücretinden hem alt işveren hem de asıl işveren birlikte sorumlu tutulabilir; zira asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı doğan yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur. İşyerinin devredilmesi halinde ise devir tarihinde mevcut olan sözleşmeler bütün hak ve borçlarıyla devralana geçtiğinden, dava süreci devam ederken işyeri el değiştirmişse, boşta geçen süre ücretinin kimden talep edileceği somut olayın koşullarına göre değerlendirilmelidir.

Sonuç

Boşta geçen süre ücreti, işe iade davasını kazanan işçinin dava sürecinde uğradığı gelir kaybını sınırlı ölçüde telafi eden önemli bir haktır; ancak süresi ve kapsamı katı kurallara bağlıdır. Bu hakların eksiksiz talep edilmesi ve başvuru sürelerinin doğru takip edilmesi için iş hukuku sayfamızdan büromuzla iletişime geçebilirsiniz.