İşten Çıkarılan İşçinin Yeni İş Arama İzni

Bildirim süresine tabi bir fesih söz konusu olduğunda, işçinin yeni bir iş bulabilmesi için kanunda özel bir izin türü öngörülmüştür: iş arama izni. Bu yazıda bu iznin uygulama koşullarını, süresini ve ihlali halindeki hukuki sonuçlarını ele alıyoruz.

İş Arama İzninin Amacı ve Yasal Dayanağı

4857 sayılı İş Kanunu’nun 27. maddesine göre bildirim süreleri içinde işveren, işçiye yeni bir iş bulması için gerekli olan iş arama iznini iş saatleri içinde ve ücretinde herhangi bir kesinti yapmadan vermekle yükümlüdür. İş arama izninin süresi günde iki saatten az olamaz ve işçi isterse iş arama izin saatlerini birleştirerek toplu kullanabilir. Bu düzenlemenin amacı, işini kaybetme sürecindeki işçinin bildirim süresi boyunca yeni bir çalışma imkânı araştırabilmesini pratik olarak mümkün kılmaktır.

İş Arama İzninin Uygulama Alanı

İş arama izni, işverenin bildirim süresine uyarak yaptığı fesihlerde gündeme gelir. İş Kanunu m. 17’de düzenlenen bildirim süreleri, işçinin kıdemine göre iki ile sekiz hafta arasında değişir; işveren bu süre boyunca işçiyi çalıştırmaya devam ediyorsa, aynı zamanda günlük en az iki saatlik iş arama iznini de sağlamak zorundadır. Buna karşılık işçinin kendi isteğiyle istifa etmesi, haklı nedenle derhal fesih (İş Kanunu m. 24 veya m. 25) hallerinde bildirim süresi işletilmediğinden iş arama izni de söz konusu olmaz.

İznin Toplu Kullanımı

Kanun, işçiye iş arama izin saatlerini günlük olarak değil toplu şekilde kullanma imkânı da tanır. İşçi bu tercihini kullanırsa, toplanan izin saatlerini işten ayrılacağı günden önceki günlere rastlatmak ve bu durumu işverene bildirmek zorundadır. Bu düzenleme sayesinde işçi, örneğin bir hafta önceden mülakatlara yoğunlaşmak amacıyla birkaç günü art arda kullanabilir. Bu hak, işverenin tek taraflı olarak “her gün iki saat kullanacaksınız” şeklinde dayatabileceği bir kural değildir; tercih işçiye aittir.

İzin Süresinin Ücrete Etkisi

İş arama izni süresince işçinin ücretinden herhangi bir kesinti yapılamaz; bu süre, işçi fiilen çalışmış gibi ücrete hak kazandırır. Uygulamada işverenler, bu izin süresini işçinin normal çalışma saatlerinden düşerek prim veya ek ödemelerde eksik hesaplama yapmamalıdır; iş arama izni, çalışılmış süre gibi değerlendirilmelidir.

İzin Verilmemesinin Hukuki Sonucu

Kanun, işverenin bu yükümlülüğüne uymaması halinde açık bir yaptırım öngörür: işveren yeni iş arama iznini vermez veya eksik kullandırırsa, bu izin kullandırılmayan sürenin ücretini işçiye yüzde yüz zamlı olarak öder. Bu düzenleme, kanunun iş arama iznine verdiği önemi göstermekte olup işçi bu ücreti talep etmek için ayrıca dava veya arabuluculuk yoluna başvurabilir. İş arama izninin kullandırılmaması, aynı zamanda işçinin işvereni ihbar öneli sonuna kadar beklemeden haklı nedenle fesih hakkını kullanıp kullanamayacağı tartışmasını da gündeme getirebilir; ancak kanunun öngördüğü doğrudan yaptırım, zamlı ücret ödemesidir.

İş Arama İzninin İspatı

Uygulamada iş arama izninin kullandırılıp kullandırılmadığı çoğunlukla puantaj kayıtları, giriş-çıkış kartları veya işveren ile işçi arasındaki yazışmalarla ispatlanır. İşverenin bu izni usulüne uygun kullandırdığını ispat yükü kendisine ait olduğundan, işverenlerin bildirim süresi boyunca iş arama izni kullanımını yazılı olarak belgelemesi önemlidir. Aksi halde, işçinin izin kullanmadığı yönündeki iddiası karşısında işveren zor durumda kalabilir.

Bildirim Süresinin Peşin Ödenmesi Halinde Durum

İşveren, bildirim süresine ait ücreti peşin ödeyerek işçiyi hemen işten çıkarabilir (İş Kanunu m. 17). Bu durumda işçi fiilen çalışmadığından iş arama izni de fiilen kullanılmaz; zira işçi zaten bildirim süresi boyunca serbesttir ve iş arama izni kavramı, bu süre içinde fiilen çalışan işçiler için anlam ifade eder. Peşin ödeme yapılan hallerde iş arama izni ihlali tartışması gündeme gelmez.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz. Beş yıllık kıdemi olan bir işçiye altı haftalık bildirim süresi tanınarak fesih bildirilir; işveren bu süre boyunca işçiyi tam gün çalıştırır ve iş arama izni vermez. İşçi, bildirim süresi sonunda işten ayrıldıktan sonra kullanmadığı iş arama izin sürelerinin ücretini yüzde yüz zamlı olarak talep eder; giriş-çıkış kayıtlarıyla izin kullanılmadığını ispatladığında bu alacağa hükmedilir.

İşçi Feshinde İş Arama İzni

İşçinin kendisi istifa ederek belirsiz süreli sözleşmeyi bildirim süresine uyarak feshetmesi halinde, iş arama izni işverenin değil işçinin yükümlülüğü kapsamında değerlendirilmez; çünkü bu düzenleme özellikle işveren feshinde işini kaybeden işçiyi korumaya yöneliktir. Ancak işçinin kendi isteğiyle ayrıldığı durumlarda dahi, işyeri uygulaması veya toplu iş sözleşmesiyle benzer bir imkan tanınmışsa bu düzenlemeler geçerli olur.

Toplu İşçi Çıkarmalarda İş Arama İzni

Toplu işçi çıkarma kapsamında işten çıkarılan işçiler için de iş arama izni hükümleri aynen uygulanır; işveren, toplu çıkarma sürecinde bildirim süresine uyduğu her işçiye bu izni sağlamakla yükümlüdür. Çok sayıda işçinin aynı anda bildirim sürecinde olması, işverenin bu yükümlülüğü organize etmesini daha karmaşık hale getirebilir; ancak yükümlülüğün kendisi değişmez.

Pratik Öneriler

• Bildirim süreniz içinde iş arama izninizi kullanıp kullanmadığınızı takip edin ve varsa kullanım taleplerinizi yazılı olarak yapın.
• İzin saatlerinizi toplu kullanmak istiyorsanız, bu tercihinizi işverene önceden ve yazılı olarak bildirin.
• İş arama izni verilmediğini düşünüyorsanız, çalışma sürenizi gösteren giriş-çıkış kayıtlarını saklayın.

Zamanaşımı

İş arama izni ihlali nedeniyle doğan zamlı ücret alacağı, diğer ücret alacakları gibi 5 yıllık zamanaşımına tabidir ve dava öncesi arabuluculuğa başvurulması gerekir.

Sonuç

İş arama izni, bildirim süresi boyunca işçinin yeni bir iş bulma çabasını güvence altına alan, sık gözden kaçırılan ama önemli bir haktır. Bu hakkın ihlali halinde zamlı ücret talebi gündeme gelir. Alacağınızın değerlendirilmesi için iş hukuku hizmetlerimiz sayfasını inceleyebilirsiniz.