İş Durdurma Kararı Nedir? İşverenin Altı İş Günlük İtiraz Süresi ve Çalışanların Ücreti

İş kazalarının en ağır sonuçları, tehlikenin bilinmesine rağmen çalışmaya devam edilen işyerlerinde yaşanır. Kanun koyucu bu riski önlemek için devletin işyerinde işi durdurabilme yetkisini düzenlemiştir. İşin durdurulması, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatındaki en ağır idari önlemlerden biridir ve işverenin faaliyetini doğrudan etkiler. 6331 sayılı Kanun m. 25, hangi hallerde işin durdurulacağını, kararın nasıl verileceğini, işverenin nasıl itiraz edebileceğini ve işçilerin ücretlerinin nasıl korunacağını ayrıntılı olarak düzenler.

İşin Durdurulma Sebepleri

6331 sayılı Kanun m. 25/1’e göre işyerindeki bina ve eklentilerde, çalışma yöntem ve şekillerinde veya iş ekipmanlarında çalışanlar için hayati tehlike oluşturan bir husus tespit edildiğinde; bu tehlike giderilinceye kadar, hayati tehlikenin niteliği ve bu tehlikeden doğabilecek riskin etkileyebileceği alan ile çalışanlar dikkate alınarak, işyerinin bir bölümünde veya tamamında iş durdurulur. Ayrıca çok tehlikeli sınıfta yer alan maden, metal ve yapı işleri ile tehlikeli kimyasallarla çalışılan işlerin yapıldığı veya büyük endüstriyel kazaların olabileceği işyerlerinde, risk değerlendirmesi yapılmamış olması durumunda iş durdurulur. Bu ikinci hal, risk değerlendirmesinin ne kadar kritik olduğunu gösterir. Örneğin koruyucusuz bir pres makinesi, iskele güvenliği bulunmayan bir inşaat veya havalandırması olmayan kimyasal depolama alanı hayati tehlike oluşturan hususlara örnektir. Risk değerlendirmesi için iş sağlığı ve güvenliği risk değerlendirmesi yükümlülüğü yazısına bakabilirsiniz.

Kararı Kim Verir?

Kanun m. 25/2’ye göre iş sağlığı ve güvenliği bakımından teftişe yetkili üç iş müfettişinden oluşan heyet, iş sağlığı ve güvenliği bakımından teftişe yetkili iş müfettişinin tespiti üzerine gerekli incelemeleri yaparak, tespit tarihinden itibaren iki gün içerisinde işin durdurulmasına karar verebilir. Tespit edilen hususun acil müdahaleyi gerektirmesi hâlinde ise tespiti yapan iş müfettişi, heyet tarafından karar alınıncaya kadar geçerli olmak kaydıyla işi durdurur. Yani acil durumlarda müfettiş anında işi durdurabilir ve karar sonradan heyete sunulur. Bu yöntem hızlı müdahale imkânı sağlar. Heyet kararı ise iki gün içinde alınır.

Kararın Uygulanması

Kanun m. 25/3’e göre işin durdurulması kararı ilgili mülki idare amirine ve işyeri dosyasının bulunduğu Çalışma ve İş Kurumu il müdürlüğüne bir gün içinde gönderilir. Karar, mülki idare amiri tarafından kolluk kuvvetleri marifetiyle yirmi dört saat içinde yerine getirilir. Ancak tespit edilen hususun acil müdahaleyi gerektirmesi nedeniyle verilen işin durdurulması kararı, mülki idare amiri tarafından kolluk kuvvetleri marifetiyle aynı gün yerine getirilir. Bu düzenleme, kararın gecikmeden uygulanmasını sağlar. İş durdurma tutanağı işyerine uygulandığında işyerinde tehlikeli alanda çalışma tamamen durur.

İşverenin İtiraz Hakkı

Kanun m. 25/4’e göre işveren, yerine getirildiği tarihten itibaren altı iş günü içinde, yetkili iş mahkemesinde işin durdurulması kararına itiraz edebilir. İtiraz, işin durdurulması kararının uygulanmasını etkilemez. Mahkeme itirazı öncelikle görüşür ve altı iş günü içinde karara bağlar. Mahkeme kararı kesindir. Bu düzenleme, işverene hukuki başvuru yolu tanır; ancak itirazın durdurma etkisi olmadığı için işveren itiraz süresince işi durdurmak zorundadır. İtiraz süresinin kaçırılması, karara karşı hukuki yolun kapanmasına yol açar. Bu nedenle işveren kararın uygulanma tarihini dikkatle kaydetmeli ve altı iş günlük süreyi kaçırmamalıdır.

Durdurmanın Kaldırılması

Kanun m. 25/5’e göre işverenin işin durdurulmasını gerektiren hususların giderildiğini Bakanlığa yazılı olarak bildirmesi hâlinde, en geç yedi gün içinde işyerinde inceleme yapılarak işverenin talebi sonuçlandırılır. Yani işveren eksiklikleri giderdiğinde yazılı başvuru yapar ve müfettişler yedi gün içinde denetim yaparak işin yeniden başlamasına izin verip vermeyeceklerine karar verir. Bu süre içinde işverenin eksiklikleri kalıcı ve belgeli şekilde gidermiş olması önemlidir. Sadece geçici düzeltmeler yeterli olmayabilir.

Çalışanların Ücretlerinin Korunması

Kanun m. 25/6’ya göre işveren, işin durdurulması sebebiyle işsiz kalan çalışanlara ücretlerini ödemekle veya ücretlerinde bir düşüklük olmamak üzere meslek veya durumlarına göre başka bir iş vermekle yükümlüdür. Bu hüküm, işverenin ihmalinin sonuçlarının çalışanlara yansımasını önler. İşin durdurulması işçilerin kusuru olmadığı için ücret kaybına neden olamaz. Örneğin bir inşaatın iskelesindeki tehlike nedeniyle iş durdurulduysa, işçilere bu süre için ücretleri ödenmeli veya ücret düşmeden başka bir işte çalıştırılmalıdırlar. İşveren bu yükümlülüğü yerine getirmezse işçi ücret alacağı davası açabilir. Ücret alacağı için ücretin ödenmemesi ve hukuki yollar yazısına bakabilirsiniz. Çalışma hakkının işverenin sebep olduğu bir durum nedeniyle kaybolmasının hukuki niteliği tartışma yaratsa da kanundaki açık hüküm işçi lehine sonuç doğurur.

Üretim Zorlaması Nedeniyle Durdurma

Kanun m. 25/7’ye göre çok tehlikeli sınıfta yer alan ve ihale ile alınan işlerde teknolojik gelişme, iş gücü kapasitesinin artırılması, üretim metotlarında yenilik gibi bir kısım unsurlar sağlanmadan üretim ve/veya imalat planlarına, iş programlarına aykırı hareket edilerek üretim zorlaması nedeniyle hayati tehlike oluşturacak şekilde çalışma biçimleri, işin durdurulma sebebi sayılır. Bu düzenleme, özellikle büyük ihale işlerinde süre baskısıyla çalışanların hayatını riske atan üretim zorlamalarını hedefler. Sadece teknik eksiklikler değil, çalışma organizasyonundan kaynaklanan tehlikeler de bu kapsamda değerlendirilir.

İzinsiz Çalıştırma Yaptırımı

Kanun m. 25/8’e göre işyerinde durdurulan işlerde izinsiz çalışma yaptıran işveren veya işveren vekillerine üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir. Bu, işin durdurulması kararına uyulmamasının ne kadar ağır bir suç olduğunu gösterir. Yani iş durdurulmuşken çalışmaya devam ettiren işveren cezai sorumlulukla karşı karşıya kalır. İşverenler bu nedenle kararı ciddiye almalı ve durdurulan bölümde çalışma yaptırmamalıdır. Cezai sorumluluğun kapsamı için iş kazasında işverenin cezai sorumluluğu yazısına bakabilirsiniz.

Kamu İhalesinden Yasaklama ve Diğer Sonuçlar

Ölümlü iş kazası sebebiyle bazı hallerde kamu ihalelerinden yasaklama da söz konusu olabilir; kanunda bu konuda ayrı bir hüküm bulunur. İşin durdurulması, işverenin ticari itibarı, sözleşme yükümlülükleri ve işçi ilişkileri bakımından da ciddi sonuçlar doğurur. Bu nedenle işverenlerin önleyici tedbirlere yatırım yapması, hem insan hayatını korumak hem de ticari riskleri azaltmak açısından yerindedir. İş sağlığı ve güvenliği ihlallerine ilişkin genel bilgi için iş sağlığı ve güvenliği ihlalleri yazısına göz atabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Altı iş günlük itiraz süresini kaçırmak,
• İtirazın durdurmayı ortadan kaldıracağını sanmak,
• Durdurulan bölümde çalışmaya devam etmek,
• İşçilerin ücretini durdurma süresince ödememek,
• Eksikliklerin giderildiğini belgesiz bildirmek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir inşaat şantiyesinde müfettişler, güvenlik ağı ve korkuluk bulunmayan bir yüksek çalışma alanını hayati tehlike olarak tespit eder ve işi durdurur. İşveren kararın yerine getirildiği günden itibaren altı iş günü içinde iş mahkemesine itiraz etmeyi düşünür; ancak itirazın durdurmayı ortadan kaldırmayacağını öğrenir. Bunun yerine hızlıca güvenlik önlemlerini tamamlar ve yazılı başvuru yaparak yedi gün içinde denetim ister. Bu sürede işçilerin ücretlerini de ödemeye devam eder.

Sonuç

İşin durdurulması, hayati tehlike halinde uygulanan ağır bir önlemdir; işveren altı iş günü içinde itiraz edebilir ancak itiraz kararı durdurmaz, çalışanların ücretleri ödenmeli ve izinsiz çalıştırma ağır ceza gerektirir. İş durdurma kararı hakkında destek için iş hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.