Servis Yolunda, Beklemede ve Görevlendirmede Geçen Süre Mesai Sayılır mı? İş Kanunu m. 66

İşçinin işyerine gidip gelirken, başka bir şantiyeye görevlendirilirken veya iş çıkmasını beklerken geçirdiği süre “çalışma süresi” sayılacak mı? Bu soru fazla mesai ve ücret hesabında büyük fark yaratır. İş Kanunu m. 66, hangi sürelerin günlük çalışma süresinden sayılacağını açıkça listeler ve hangi sürelerin sayılmayacağını da belirtir. Bu yazıda söz konusu hükmün kapsamını ve uygulamada karşılaşılan sorunları ele alıyoruz.

Çalışma Süresi Kavramı

Çalışma süresi, işçinin işveren emrinde bulunduğu ve iş görmeye hazır olduğu süredir. Genel olarak çalışma süresi haftada en çok kırk beş saattir (m. 63). Çalışma süresinin nasıl hesaplanacağı fazla mesai ücreti bakımından önemlidir. Bir işçinin haftalık kırk beş saati aşan çalışması fazla çalışma sayılır ve yüzde elli zamlı ücrete tabidir. İşçinin bazı faaliyetleri fiilen iş yapmamak anlamına gelse de kanun bunları çalışma süresinden sayar. Fazla çalışmanın hesabı için fazla mesai ücreti ve hesaplanması yazısına bakabilirsiniz.

Maden ve Yer Altında İnme, Çıkma Süreleri

Kanun m. 66/a’ya göre madenlerde, taş ocaklarında yahut her ne şekilde olursa olsun yeraltında veya su altında çalışılacak işlerde işçilerin kuyulara, dehlizlere veya asıl çalışma yerlerine inmeleri veya girmeleri ve bu yerlerden çıkmaları için gereken süreler günlük çalışma sürelerinden sayılır. Bu hüküm, yer altı işlerinde asıl çalışma yerine ulaşmanın zaman aldığı gerçeğini dikkate alır. Böylece işçi iş yerine inmek için harcadığı zamanın karşılığını çalışma süresi olarak alır.

İşyeri Dışında Çalıştırılmak Üzere Gönderilme

m. 66/b’ye göre işçilerin işveren tarafından işyerlerinden başka bir yerde çalıştırılmak üzere gönderilmeleri halinde yolda geçen süreler işçinin günlük çalışma sürelerinden sayılır. Örneğin işveren işçiyi başka bir şehirdeki müşteri işyerine veya şantiyeye görevlendirdiğinde, yolculuk süresi çalışma süresine eklenir. Bu, özellikle saha çalışanları, teknik servis personeli ve satış temsilcileri için önem taşır. İşçinin yolculukta geçen süreyi fazla mesai olarak talep edebilmesi için, görevlendirmenin işveren tarafından yapıldığını ve yolculuk süresini kanıtlaması gerekir. Görevlendirme ve nakil hakkında işçinin iş değiştirme ve nakil hukuku yazısına bakabilirsiniz.

İş Beklerken Boşta Geçen Süre

Kanun m. 66/c’ye göre işçinin işinde ve her an iş görmeye hazır bir halde bulunmakla beraber çalıştırılmaksızın ve çıkacak işi bekleyerek boş geçirdiği süreler çalışma süresinden sayılır. Bu hüküm, işçinin işverene hazır beklediği süreyi çalışılmış kabul eder. Örneğin bir tamirhanede işçi müşteri gelmesini beklerken işyerinde hazır bulunuyorsa, bu süre mesaiye dahildir. Bekleme süresini çalışma süresi olarak saymamak, işçinin fiilen işverene bağlı kalarak zaman harcamasının karşılıksız bırakılması anlamına gelir. Bu nedenle işverenin “iş olmadığı için ücret ödenmez” savunması bu hüküm karşısında geçerli değildir.

İşveren Tarafından Başka Yere Gönderme veya Başka İşte Meşgul Etme

m. 66/d’ye göre işçinin işveren tarafından başka bir yere gönderilmesi veya işveren evinde veya bürosunda yahut işverenle ilgili herhangi bir yerde meşgul edilmesi suretiyle asıl işini yapmaksızın geçirdiği süreler de çalışma süresinden sayılır. Yani işçi asıl görev tanımı dışında, işverenin talimatıyla başka bir iş yapıyorsa bu süre de çalışma süresidir. Örneğin işveren, ofis çalışanını kendi kişisel işleri için görevlendirdiğinde bu süre çalışma süresine dahildir.

Süt İzni ve Toplu Taşıma Zorunluluğu Olan İşler

Kanun m. 66/e ile çocuk emziren kadın işçilerin çocuklarına süt vermeleri için belirtilecek süreleri çalışma süresinden saymıştır. Süt izni hakkında ayrıntı için süt izni ve yarı zamanlı çalışma yazısına bakabilirsiniz. Ayrıca m. 66/f’ye göre demiryolları, karayolları ve köprülerin yapılması, korunması ya da onarım ve tadili gibi, işçilerin yerleşim yerlerinden uzak bir mesafede bulunan işyerlerine hep birlikte getirilip götürülmeleri gereken her türlü işlerde bunların toplu ve düzenli bir şekilde götürülüp getirilmeleri esnasında geçen süreler çalışma süresinden sayılır. Yani uzak şantiyelere işçi taşıma zorunluluğu bulunan işlerde servis süresi de mesaidir.

Sosyal Yardım Amaçlı Servis Süresi

Kanun, işin niteliğinden doğmayıp da işveren tarafından sırf sosyal yardım amacıyla işyerine götürülüp getirilme esnasında araçlarda geçen sürenin çalışma süresinden sayılmayacağını belirtir. Yani işveren işçiler için kolaylık olsun diye servis aracı sağlıyorsa ve bu, işin niteliğinden kaynaklanmıyorsa servis süresi mesaiye dahil edilmez. Şehir içi işyerlerinde işçilerin evlerinden işyerine servisle gelmesi genellikle bu kapsamda değerlendirilir. Buna karşılık işin niteliği gereği toplu ulaşım zorunluysa (uzak şantiyeler gibi) süre çalışma süresine dahil olur. Bu ayrımın somut olayda yapılması önemlidir; işin niteliği, işyerinin konumu ve servis hizmetinin amacı incelenir.

Ara Dinlenmesi ve Çalışma Süresi

Kanun m. 68’e göre ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz. Günlük çalışma süresinin ortalama bir zamanında dört saat veya daha kısa süreli işlerde on beş dakika, dört saatten fazla ve yedi buçuk saate kadar süreli işlerde yarım saat, yedi buçuk saatten fazla süreli işlerde bir saat ara dinlenmesi verilir. Bu süreler en az süreler olup aralıksız verilir. Dinlenme sürelerinin çalışma süresine katılmaması nedeniyle işçinin günlük işyerinde bulunma süresi çalışma süresinden fazladır. Ara dinlenmesi konusunda ara dinlenmesi ve haftalık çalışma süresi yazısına bakabilirsiniz.

Sürelerin İspatı

Yolda geçen süre, bekleme süresi ve görevlendirme süresi gibi kalemlerin ispatı işçiye aittir. İşçi, görevlendirme yazılarını, seyahat belgelerini, iş emirlerini, işyeri giriş çıkış kayıtlarını ve tanık beyanlarını delil olarak kullanabilir. İşverenin tuttuğu puantaj kayıtları da önemlidir. Puantaj kayıtlarının delil değeri için puantaj kayıtlarının hukuki değeri yazısına bakabilirsiniz. Fazla mesai iddialarında ispat kuralları için fazla mesaide ispat yükümlülüğü yazısı da yol göstericidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Yolda geçen süreyi mesai saymamak,
• Bekleme süresinin karşılıksız olduğunu sanmak,
• Servis süresinin her zaman mesaiye dahil olduğunu düşünmek,
• Görevlendirme belgelerini saklamamak,
• Ara dinlenmesini çalışma süresine katmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir teknik servis çalışanı, işverenin talimatıyla başka bir şehre arıza gidermek için gönderilir. Yolculuk günlük çalışma saatlerini aşar ve işveren bu süreyi ücret hesabına katmaz. İşçi, işverence başka yerde çalıştırılmak üzere gönderilmesi nedeniyle yolda geçen sürenin çalışma süresinden sayılması gerektiğini belirterek fazla mesai alacağı talep eder. Kanun bu süreyi açıkça çalışma süresi saydığı için talep yerinde olur.

Sonuç

Yolda, beklemede, görevlendirmede ve zorunlu toplu taşımada geçen süreler çalışma süresinden sayılırken, sosyal yardım amaçlı servis ve ara dinlenmesi süreleri sayılmaz. Bu ayrım fazla mesai ve ücret hesabını doğrudan etkiler. Çalışma süresi ve mesai alacağınız hakkında destek için iş hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.