İstisnai Yoldan Türk Vatandaşlığı Kazanma

Türkiye’de genel yoldan vatandaşlık için aranan beş yıllık kesintisiz ikamet şartını taşımayan yabancılar için mevzuat, “istisnai yoldan” adlandırılan ayrı bir vatandaşlık kazanma yolu öngörmüştür. Bu yazıda 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 12. maddesi çerçevesinde istisnai yoldan vatandaşlığın kategorilerini, özellikle yatırım ve taşınmaz edinimi yoluyla vatandaşlık şartlarını ele alıyoruz.

İstisnai Yoldan Vatandaşlık Nedir?

Kanun m. 12/1’e göre millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak şartıyla, Cumhurbaşkanı kararıyla aşağıda belirtilen yabancılar Türk vatandaşlığını kazanabilir:

• Türkiye’ye sanayi tesisleri getiren veya bilimsel, teknolojik, ekonomik, sosyal, sportif, kültürel, sanatsal alanlarda olağanüstü hizmeti geçen ya da geçeceği düşünülen ve ilgili bakanlıklarca haklarında gerekçeli teklifte bulunulan kişiler,
• 6458 sayılı Kanun’un 31. maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi uyarınca (yatırım amaçlı) ikamet izni alanlar ile Turkuaz Kart sahibi yabancılar ve bunların yabancı eşi, kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuğu,
• Vatandaşlığa alınması zaruri görülen kişiler,
• Göçmen olarak kabul edilen kişiler.

Bu yolun en belirgin özelliği, genel yoldaki beş yıllık kesintisiz ikamet şartının aranmamasıdır. Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil eden bir hâli bulunanların talepleri ise Bakanlıkça reddedilir.

Yatırım Yoluyla Vatandaşlık Kategorileri

Kanunun 12. maddesinde yer alan “yatırım yapacaklar” kategorisi, Cumhurbaşkanı kararlarıyla ve Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’te somutlaştırılmıştır. Uygulamada başlıca yatırım kategorileri şunlardır:

• Taşınmaz edinimi: Belirlenen tutarda taşınmaz satın alarak ve bunu belirli bir süre elden çıkarmayacağını taahhüt ederek,
• Sabit sermaye yatırımı: Belirlenen tutarda sabit sermaye yatırımı yaparak,
• İstihdam yaratma: Belirlenen sayıda kişiyi istihdam ederek,
• Banka mevduatı: Belirlenen tutarda parayı Türkiye’deki bankalara yatırarak ve belirli süre tutarak,
• Devlet borçlanma araçları: Belirlenen tutarda devlet borçlanma aracı satın alarak,
• Gayrimenkul yatırım fonu veya girişim sermayesi yatırım fonu payı: Belirlenen tutarda pay satın alarak.

Bu kategorilerin her birinin kendine özgü tutar, süre ve belgeleme şartları vardır; tutarlar zaman içinde Cumhurbaşkanı kararlarıyla güncellenmektedir.

Taşınmaz Alarak Vatandaşlık: Güncel Tutar

Uygulamada en çok tercih edilen ve en çok soru alan yol, taşınmaz satın alarak vatandaşlık kazanılmasıdır. 6 Ocak 2022 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan düzenlemeyle bu eşik 250.000 ABD dolarından 400.000 ABD dolarına yükseltilmiştir ve 2026 itibarıyla bu tutar yürürlüktedir. Başvuru sahibinin en az 400.000 ABD doları veya karşılığı döviz ya da Türk lirası tutarında, Bakanlıkça belirlenen niteliklere uygun bir veya birden fazla taşınmaz satın alması ve bu taşınmaz veya taşınmazları en az üç yıl süreyle satmayacağını taahhüt etmesi gerekir. Bu taahhüt tapu kaydına şerh edilir.

Bu yolun önemli bir avantajı, yatırımcının eşi ve ergin olmayan çocuklarının da aynı başvuru kapsamında vatandaşlık kazanabilmesidir. Ayrıca genel yoldan farklı olarak Türkiye’de önceden ikamet etme şartı aranmaz.

Yatırım tutarları ve şartları, ekonomik koşullara göre Cumhurbaşkanı kararlarıyla sıklıkla değiştirilebildiğinden, başvuru öncesinde güncel tutarın ve şartların ilgili Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü ile Göç İdaresi Başkanlığı düzenlemelerinden teyit edilmesi büyük önem taşır.

Başvuru Süreci ve Karar Mercii

Kanun m. 19/2’ye göre m. 12 uyarınca Türk vatandaşlığını kazanma işlemleri Bakanlıkça yürütülür. Yatırım kategorisine göre ilgili kurumdan (taşınmaz için Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, sermaye yatırımı için Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı gibi) uygunluk belgesi alınması, ardından İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığına başvuru yapılması gerekir. Nihai karar Cumhurbaşkanı kararıyla verilir.

Olağanüstü Hizmet Kategorisi

Kanunun bir diğer kategorisi, Türkiye’ye sanayi tesisi getiren veya bilimsel, teknolojik, ekonomik, sosyal, sportif, kültürel ya da sanatsal alanlarda olağanüstü hizmeti geçen kişilere yöneliktir. Bu kategori, doğrudan bir parasal eşiğe bağlı değildir; ilgili bakanlığın gerekçeli teklifi üzerine değerlendirilir. Uygulamada uluslararası alanda tanınmış sporcular, bilim insanları veya sanatçılar bu yolla vatandaşlık kazanabilmektedir.

Başvuru Sürecinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

İstisnai yoldan vatandaşlık başvurularında en sık karşılaşılan sorun, taşınmazın izne esas kabul edilen niteliklere uygun olmamasıdır. Örneğin tarım arazisi niteliğindeki bir taşınmaz veya değer tespitinde eksiklik bulunan bir gayrimenkul, başvurunun reddine yol açabilir. Bu nedenle satın alma işleminden önce, taşınmazın istisnai vatandaşlık kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceğinin ve güncel değer tespitinin bir uzman aracılığıyla teyit edilmesi önerilir.

Ayrıca değer tespiti, Sermaye Piyasası Kurulu’na kayıtlı bir değerleme şirketi tarafından hazırlanan rapor ile yapılır ve bu raporun tapu işlemlerinde ibraz edilmesi zorunludur. Yabancı para birimiyle yapılan ödemelerin banka kanalıyla ve izlenebilir şekilde gerçekleştirilmesi de sürecin sağlıklı ilerlemesi için önemlidir; nakit veya kayıt dışı ödemeler başvuruda sorun yaratabilir.

Diğer Yatırım Yollarının Karşılaştırılması

Taşınmaz dışındaki yatırım yollarının her biri farklı bir profildeki yabancıya hitap eder. Sabit sermaye yatırımı ve istihdam yaratma kategorileri, Türkiye’de üretim veya hizmet faaliyeti kurmak isteyen yatırımcılar için uygundur ve genellikle daha uzun vadeli bir taahhüt gerektirir. Banka mevduatı ve devlet borçlanma araçları ise daha likit ve kısa vadeli bir yatırım tercih eden kişiler için tasarlanmıştır; ancak bu yollarda da belirlenen sürede parayı çekmeme taahhüdü aranır. Hangi yolun başvuru sahibinin durumuna en uygun olduğu, güncel tutarlar ve kişisel öncelikler birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz. Türkiye’de yaşamayan bir yabancı, güncel eşik tutarını karşılayan bir konut satın alır ve taşınmazı üç yıl satmayacağını taahhüt eder. Gerekli uygunluk belgesini aldıktan sonra eşi ve on iki yaşındaki çocuğuyla birlikte istisnai yoldan vatandaşlık başvurusunda bulunur; başvuru olumlu sonuçlanır ve aile Türk vatandaşlığı kazanır.

Sonuç

İstisnai yoldan vatandaşlık, ikamet şartı aranmaksızın belirli yatırım veya olağanüstü hizmet kategorileri üzerinden vatandaşlık kazanmayı mümkün kılar; ancak tutar ve şartlar sık değişebildiğinden güncel mevzuatın doğrulanması şarttır. Yabancılar hukuku alanında istisnai yoldan vatandaşlık başvurunuz için bizimle iletişime geçebilirsiniz.