Üst sınırı üç yılı geçmeyen suçlarda savcının davayı beş yıl ertelemesi: şartlar, zararın giderilmesi, uygulanmayan suçlar, sicil kaydı ve itiraz yolu.
Kısaca
- Cumhuriyet savcısı, uzlaştırma ve önödeme kapsamı dışında kalan, üst sınırı üç yıl veya daha az hapis gerektiren suçlarda yeterli şüpheye rağmen kamu davasının açılmasını beş yıl erteleyebilir (CMK m. 171/2).
- Şüphelinin kasıtlı suçtan hapis cezasıyla mahkûm olmamış olması ve savcının tespit ettiği zararın tamamen giderilmesi gibi dört şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir.
- Beş yıl içinde kasıtlı suç işlenmezse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir; işlenirse kamu davası açılır.
- Örgüt suçları, kamu görevlisinin görevi sebebiyle veya kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen suçlar ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda KDAE uygulanmaz.
- Karar, adli sicile değil, ayrı bir sisteme kaydedilir; şüpheli veya suçtan zarar gören bu karara itiraz edebilir.
Bir soruşturmada yeterli şüphe bulunduğunda Cumhuriyet savcısı kural olarak iddianame düzenler ve dava açılır. Ancak kanun, hafif suçlarda ve belirli şartların varlığında, savcıya davayı hemen açmak yerine beş yıl süreyle erteleme imkânı tanır. Bu kurum “kamu davasının açılmasının ertelenmesi” (KDAE) olarak adlandırılır ve şüpheliyi yargılama sürecinden ve mahkûmiyet kaydından korur. Bu yazıda KDAE’nin şartlarını, sonuçlarını ve itiraz yollarını açıklıyoruz.
KDAE Nedir?
CMK m. 171/2’ye göre Cumhuriyet savcısı:
- Uzlaştırma ve önödeme kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere,
- Üst sınırı üç yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda,
- Yeterli şüphenin varlığına rağmen,
kamu davasının açılmasının beş yıl süreyle ertelenmesine karar verebilir.
Uzlaştırma ve önödeme kapsamındaki suçlarda önce bu kurumlar uygulanır; bu nedenle KDAE onların yerine geçmez. Bu kurumlar için uzlaştırma nedir ve önödeme nedir yazılarımıza bakabilirsiniz.
Şartlar
CMK m. 171/3’e göre dört şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir:
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| Sabıka şartı | Şüphelinin daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezasıyla mahkûm olmamış olması |
| Suç işlemekten çekinme kanaati | Soruşturmanın, erteleme hâlinde şüphelinin suç işlemekten çekineceği kanaatini vermesi |
| Yarar değerlendirmesi | Ertelemenin şüpheli ve toplum açısından dava açılmasından daha yararlı olması |
| Zararın giderilmesi | Mağdurun veya kamunun uğradığı ve savcı tarafından tespit edilen zararın aynen iade, eski hâle getirme veya tazmin yoluyla tamamen giderilmesi |
Adli para cezasına veya taksirli suçtan mahkûmiyet, sabıka şartına engel değildir. Zarar yoksa zararın giderilmesi şartı aranmaz; zarar varsa kısmen giderilmesi yeterli değildir.
Uygulanmayan Suçlar
CMK m. 171/6’ya göre KDAE şu suçlarda uygulanmaz:
- Suç işlemek için örgüt kurma, yönetme veya örgüte üye olma suçları ile örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar,
- Kamu görevlisi tarafından görevi sebebiyle veya kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen suçlar ile asker kişilerin askerî suçları,
- Cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar.
Örneğin kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret veya görevi yaptırmamak için direnme dosyalarında KDAE mümkün değildir.
Erteleme Süresi ve Sonuçları
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| Beş yıl içinde kasıtlı suç işlenmemesi | Kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir |
| Beş yıl içinde kasıtlı suç işlenmesi | Ertelenen dosyada kamu davası açılır |
| Erteleme süresi boyunca | Dava zamanaşımı işlemez |
Kanun yalnızca kasıtlı suçu esas alır; taksirli suçlar ve kabahatler dava açılmasına yol açmaz.
Kayıt Sistemi
KDAE kararları adli sicile işlenmez; bunlara mahsus ayrı bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar yalnızca bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim veya mahkeme tarafından istenirse ve yalnızca bu kurumun amacı için kullanılabilir. Bu nedenle KDAE kararı, iş başvurularında istenen adli sicil belgesinde görünmez. Adli sicil kayıtları hakkında adli sicil kaydı ve arşiv kaydının silinmesi yazımıza bakabilirsiniz.
İtiraz
KDAE kararına hem şüpheli hem de suçtan zarar gören itiraz edebilir. İtiraz CMK m. 173 hükümlerine göre, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine yapılır.
- Şüpheli genellikle delil yetersizliği nedeniyle kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi gerektiğini ileri sürer. KDAE, yeterli şüphenin varlığını kabul eden bir karar olduğundan, suçsuzluğuna inanan şüpheli için itiraz önemlidir.
- Suçtan zarar gören ise şartların gerçekleşmediğini, örneğin zararın tamamen giderilmediğini veya şüphelinin sabıkalı olduğunu ileri sürebilir.
İtiraz usulü için kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz yazımıza bakabilirsiniz.
KDAE ile Benzer Kurumların Farkı
| Kurum | Aşama | Mahkûmiyet var mı? | Sicil |
|---|---|---|---|
| KDAE | Soruşturma | Yok, dava açılmıyor | Özel sistem |
| HAGB | Kovuşturma | Hüküm kurulur ama açıklanmaz | Özel sistem |
| Erteleme | Kovuşturma | Mahkûmiyet var | Adli sicil |
| Seri muhakeme | Soruşturma | Mahkûmiyet (HAGB mümkün) | Sonuca göre |
Seri muhakeme usulü, KDAE kararı verilmeyen dosyalarda uygulanabilir; yani savcı önce KDAE şartlarını değerlendirir.
Mağdur Açısından KDAE
KDAE mağdur bakımından da sonuç doğurur. Kurumun uygulanabilmesi için savcının tespit ettiği zararın tamamen giderilmesi gerektiğinden, mağdur çoğu zaman uzun bir hukuk davası açmadan zararının karşılanmasını sağlar. Buna karşın mağdur, zararın eksik tespit edildiğini veya şüphelinin şartları taşımadığını düşünüyorsa itiraz hakkını iki haftalık süre içinde kullanmalıdır. Ceza dosyasındaki ödeme, ayrıca açılacak tazminat davasında mahsup edilir.
Şüpheli İçin Pratik Öneriler
- Zararı tespit ettirin: KDAE’nin en sık engeli zararın giderilmemesidir. Savcılıktan zararın miktarını tespit etmesini ve ödeme imkânı tanımasını talep edin.
- Ödemeyi belgeleyin: Mağdura yapılan ödemeleri banka yoluyla ve açıklamalı yapın, dosyaya sunun.
- Suçun kapsamını kontrol edin: Suçun üst sınırının üç yılı geçip geçmediği ve istisna kapsamında olup olmadığı KDAE’nin mümkün olup olmadığını belirler.
- Beş yıl boyunca dikkatli olun: Kasıtlı herhangi bir suç, ertelenen dosyada da dava açılmasına yol açar.
Örnek Olay
Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz:
Daha önce hiç sabıkası olmayan bir kişi, bir tartışma sırasında belediyeye ait bir otobüs durağının camını kırar. Fiil kamu malına zarar verme (TCK m. 152/1-a) olup üst sınırı dört yıl olduğundan KDAE uygulanamaz. Aynı kişi ise bir iş yerinde çalışırken arkadaşına ait özel bir eşyaya zarar vermiş olsaydı, bu basit mala zarar verme şikâyete bağlı ve uzlaştırma kapsamında olduğundan önce uzlaştırma yoluna gidilecekti. Başka bir örnekte, üst sınırı üç yılı geçmeyen ve uzlaştırma ile önödeme kapsamı dışında kalan bir suçtan soruşturulan sabıkasız şüpheli, savcının tespit ettiği zararı öder; savcı diğer şartları da değerlendirerek kamu davasının açılmasını beş yıl erteler. Şüpheli bu süre içinde kasıtlı suç işlemezse dosya kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla kapanır.
Sonuç
Kamu davasının açılmasının ertelenmesi, şartları uygun şüpheliler için yargılama sürecinden ve mahkûmiyet kaydından kurtulmanın en etkili yollarından biridir. Ancak kapsam sınırlıdır, zararın tamamen giderilmesi gerekir ve beş yıllık denetim süresi boyunca dikkatli olunmalıdır. Ceza hukuku alanında soruşturma aşamasında müdafilik için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
KDAE kararı sabıka kaydına işler mi?
Hayır. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı mahkûmiyet değildir ve adli sicil kaydına işlenmez. Karar bunlara mahsus ayrı bir sisteme kaydedilir ve yalnızca bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi hâlinde kullanılabilir.
Suçsuz olduğumu düşünüyorum, KDAE kararına itiraz edebilir miyim?
Evet. KDAE yeterli şüphenin varlığını kabul eden bir karardır. Şüpheli, delil yetersizliği nedeniyle kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi gerektiğini düşünüyorsa CMK m. 173 hükümlerine göre kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir.
Erteleme süresinde trafik cezası veya taksirli bir suç işlersem dava açılır mı?
Hayır. Kanun, erteleme süresi içinde kasıtlı bir suç işlenmesi hâlinde kamu davasının açılacağını öngörür. İdari para cezası gerektiren kabahatler ve taksirli suçlar bu sonucu doğurmaz.
Dayanak mevzuat
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 171, 173 (7188 sayılı Kanunla değişik)
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 250 (seri muhakeme usulü ile ilişkisi)
Ceza Hukuku konusunda destek mi gerekiyor?
Durumunuzu anlatın, size en geç 24 saat içinde dönüş yapalım. Görüşme büroda veya online yapılabilir; paylaştığınız bilgiler gizli tutulur.