Kişiye Özel Hazırlanan Mallar: Otuz Günlük Teslim Sınırı İstisnası ve Cayma Hakkının Durumu

Ölçüye göre yaptırılan mobilya, isim baskılı hediyeler, özel tasarım takı, kişiye göre dikilen elbise gibi ürünlerde tüketici ile satıcı arasındaki ilişki, standart ürün satışından farklıdır. Ürün tüketicinin isteğine göre üretileceği için hem üretim süresi daha uzun olabilir hem de tüketicinin cayma imkânı sınırlıdır. Kanun bu farkı görmüştür ve teslim süresine ilişkin genel kurala bir istisna tanır. Bu yazıda istisnanın kapsamını, cayma hakkı üzerindeki etkisini ve tüketicinin nasıl korunacağını anlatıyoruz.

Otuz Günlük Sınırın İstisnası

Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 48. maddesinin üçüncü fıkrası, mal satışlarında teslim süresinin her hâlükârda otuz günü geçemeyeceğini belirtirken, tüketicinin isteği veya kişisel ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanan mallara ilişkin sözleşmeleri bu kuralın dışında tutar. Bu istisna, üretimi zaman gerektiren özel siparişlerin otuz gün içinde teslimine imkân bulunmamasından kaynaklanır. Ancak istisna, satıcının süreyi sınırsız uzatabileceği anlamına gelmez; teslim süresi sözleşmede belirlenmeli ve makul olmalıdır.

Kişiye Özel Mal Kavramı

“Tüketicinin isteği veya kişisel ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanan mal”, standart üretim olmayan, tüketici için özel olarak tasarlanmış veya üretilmiş üründür. Ölçüye göre yapılan perde, dolap veya koltuk, kişiye özel yazılı veya baskılı hediye, tüketicinin seçtiği renk ve malzemelerle üretilen ürün bu kapsama girer. Katalogdan seçilen ve stokta bulunan standart ürünlerde renk veya beden seçimi yapılması, ürünü kişiye özel yapmaz. Sınırın nerede çizileceği somut olaya göre değerlendirilir; satıcının “özel üretim” demesi tek başına yeterli değildir, ürünün gerçekten tüketicinin isteğine göre hazırlanmış olması gerekir.

Cayma Hakkı Üzerindeki Etki

Kanunun 48. maddesi genel olarak on dört günlük cayma hakkını tanısa da yönetmelik, tüketicinin istekleri veya kişisel ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanan mallara ilişkin sözleşmelerde cayma hakkının kullanılamayacağını düzenler. Bunun mantığı, kişiye özel üretilen ürünün başka bir tüketiciye satılmasının zor olmasıdır: satıcı üretim maliyetine katlanmıştır. Bu nedenle tüketici siparişi vermeden önce ürünün özelliklerini, ölçüsünü ve tasarımını dikkatle kontrol etmelidir. Onay verdikten sonra vazgeçmenin bedeli yüksek olabilir.

Teslim Süresinin Bildirilmesi

Otuz günlük sınır uygulanmasa da satıcı teslim süresini açık ve makul olarak bildirmek zorundadır. Kanun, satıcının siparişin kendisine ulaştığı andan itibaren taahhüt edilen süre içinde edimini yerine getirmesini şart koşar. Yani özel siparişte de “en geç altmış gün içinde teslim” gibi bir taahhüt varsa, satıcı bu süre içinde teslim etmelidir. Taahhüt edilen süre geçerse tüketici sözleşmeyi feshedebilir. Bu nedenle sipariş onayında teslim tarihinin yazılı olması önemlidir. Satıcı bunu yazmıyorsa tüketici yazılı olarak sormalıdır.

Yazılı Kayıt: Ölçü ve Özellikler

Kişiye özel ürün uyuşmazlıklarının çoğu, ürünün siparişe uygun olup olmadığı konusundadır. Bu nedenle tüketici, siparişte ürünün ölçüsünü, malzemesini, rengini, tasarımını ve teslim tarihini yazılı olarak belirlemeli ve satıcıya onaylatmalıdır. Çizim, teknik resim, ölçü tablosu ve sipariş formu delil değeri taşır. Ürün üretilmeden önce tasarım onayı varsa, bunun e-posta veya mesaj olarak saklanması gerekir. Ürün bu şartlara aykırı gelirse tüketici ayıp hükümlerine başvurabilir.

Ayıplı Mal Hükümleri Saklıdır

Cayma hakkı bulunmaması, tüketicinin haklarının olmadığı anlamına gelmez. Özel üretilen ürün sözleşmeye uygun değilse, yani ölçü, malzeme veya tasarım siparişe aykırıysa ürün ayıplıdır. Tüketici bu durumda ayıplı maldan doğan seçimlik haklarını kullanabilir: bedelden indirim, ücret ödemeksizin onarım, ayıpsız misliyle değiştirme veya sözleşmeden dönme gibi. Ayıp hükümleri için ayıplı mal tüketicinin seçimlik hakları ve ispat yükü yazısına bakabilirsiniz. Bu haklar süreler içinde kullanılmalıdır.

Ön Ödeme ve Avans Uygulaması

Özel siparişlerde satıcılar genellikle üretime başlamak için ön ödeme veya avans talep eder. Bu, hukuka aykırı değildir; ancak ödeme miktarının makul olması ve teslim taahhüdünün yazılı bulunması gerekir. Tüketici avans ödemesinden önce sözleşmeyi ve teslim süresini yazılı olarak almalıdır. Satıcı üretime başlamadan kaybolursa veya taahhüt ettiği süreyi geçirirse tüketici fesih ve iade haklarını kullanabilir. Yüksek tutarlı avans ödemelerinde satıcının ticari sicil bilgileri ve adresini kontrol etmek yararlıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Sipariş özelliklerini yazılı olarak belgelememek,
• Teslim tarihini sözlü vaat üzerinden kabul etmek,
• Ölçüyü kontrol etmeden onay vermek,
• Cayma hakkı olduğunu varsayıp vazgeçmeye çalışmak,
• Avansı belge almadan ödemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir tüketici, evi için ölçüye göre yaptırılacak bir kitaplık siparişi verir. Satıcı, teslim süresini yazılı olarak kırk beş gün olarak bildirir ve tüketici avans öder. Kırk beşinci gün geçtiği halde ürün teslim edilmez. Kişiye özel ürün olduğu için otuz günlük sınır uygulanmaz; ancak satıcı taahhüt ettiği süre içinde ifa etmediğinden tüketici sözleşmeyi feshedip avansın iadesini isteyebilir. Yazılı sipariş formu ve ölçü çizimi bu talebi destekler.

Satıcının Bilgilendirme Yükümlülüğü

Özel sipariş satan işletme, cayma hakkının bulunmadığını sipariş öncesinde tüketiciye açıkça bildirmek zorundadır. Bu bilgi sipariş formunda veya sözleşmede görünür bir yerde yer almalı, tüketicinin onayı alınmalıdır. Bilgilendirme yapılmadan alınan özel sipariş, tüketicinin sonradan cayma hakkı bulunmadığı gerekçesiyle reddedilmesi durumunda uyuşmazlık konusu olabilir; çünkü bilgilendirmenin ispat yükü satıcıdadır. Tüketici de siparişten önce ürünün iade edilemeyeceğini öğrenmiş olmalı ve bunu bilinçli biçimde kabul etmelidir. Belirsiz kalan noktalar yazılı olarak sorulmalıdır.

Tasarım Onayı ve Prova Süreci

Bazı özel üretimlerde satıcı, üretime geçmeden önce tüketiciye tasarım taslağı veya numune gönderir. Bu aşama tüketici için önemli bir koruma fırsatıdır: taslağı dikkatle inceleyip düzeltme taleplerini yazılı olarak iletmek, ürünün sonradan siparişe aykırı çıkması riskini azaltır. Tasarım onayı verildikten sonra tüketicinin ürünü yalnızca beğenmediği için reddetmesi zorlaşır. Bu nedenle onaydan önce renk, boyut, yazım ve malzeme ayrıntıları özenle kontrol edilmelidir. Satıcı ise onaylanan tasarımdan sapmamak zorundadır.

Sonuç

Kişiye özel hazırlanan mallar otuz günlük teslim sınırının dışındadır, ancak satıcı taahhüt ettiği süreye bağlıdır ve cayma hakkı genellikle kullanılamaz. Bu yüzden siparişin özelliklerini ve teslim tarihini yazılı belgelemek, ayıp haklarını unutmamak gerekir. Özel sipariş uyuşmazlığınız için tüketici hukuku kapsamında dosyanızı birlikte inceleyebiliriz. İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.