Memurlarda Hastalık ve Refakat İzni: Süreler, Rapor Şartları ve Emeklilik Sonucu (DMK 105)

Kamu görevlisinin hastalanması, hem sağlık hem geçim hem de memuriyet ilişkisi bakımından önemli sonuçlar doğurur. Uzun süreli tedavi gerektiren bir hastalıkta memurun aylığı kesilir mi, görevi sona erer mi, işe nasıl dönebilir? 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 105. maddesi, hastalık izninin sürelerini, rapor şartlarını, iyileşme halinde göreve dönüşü ve iyileşememe halinde emeklilik sonucunu düzenler. Ayrıca yakınlarına refakat için izin hakkı da aynı madde kapsamındadır. Bu yazıda maddenin sistemini adım adım anlatıyoruz.

Hastalık İzninin Süresi

105. maddeye göre memura, aylık ve özlük hakları korunarak, verilecek raporda gösterilecek lüzum üzerine, kanser, verem ve akıl hastalığı gibi uzun süreli bir tedaviye ihtiyaç gösteren hastalığı halinde onsekiz aya kadar, diğer hastalık hallerinde ise oniki aya kadar izin verilir. Burada iki ayrı süre vardır: uzun süreli tedavi gerektiren hastalıklar için on sekiz ay, diğerleri için on iki ay. İznin dayanağı rapordur; raporda iznin lüzumu belirtilmelidir. Memurun hastalığı sebebiyle yataklı tedavi kurumunda yatarak gördüğü tedavi süreleri de hastalık izninin süresinin hesabında dikkate alınır.

Rapor Şartları ve Yönetmelik

Hastalık raporlarının hangi hallerde, hangi hekimler veya sağlık kurulları tarafından verileceği ve süreleri ile bu konuya ilişkin diğer hususlar, kanunda belirtilen kurumların görüşleri alınarak Devlet Personel Başkanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikle belirlenir. Uygulamada memurun raporunun yetkili sağlık kuruluşundan alınması, kuruma zamanında iletilmesi ve raporun geçerlilik şartlarını taşıması önemlidir. Geçersiz veya süresinde bildirilmeyen rapor, izinsiz devamsızlık sayılabilir ve disiplin sorumluluğuna yol açabilir. Bu nedenle raporun alındığı gün kuruma bildirim yapılması ve belgenin ıslak imzalı veya elektronik nüshasının iletilmesi gerekir.

İzin Sonunda İşe Başlama ve Rapor İbrazı

Bu maddede yazılı azamî süreler kadar izin verilen memurun, bu iznin sonunda işe başlayabilmesi için iyileştiğine dair raporu ibraz etmesi zorunludur. Yurt dışındaki memurlar için mahallî usûle göre verilecek rapor esas alınır. Yani izin süresi bitince memur kendiliğinden işe başlayamaz; iyileşme raporu gerekir. Rapor alınamıyorsa durum hastalığın devamı olarak değerlendirilir ve uzatma süreci işletilir.

Hastalığın Devamı ve Emeklilik

İzin süresinin sonunda hastalığının devam ettiği resmî sağlık kurulu raporu ile tespit edilen memurun izni, birinci fıkrada belirtilen süreler kadar uzatılır. Bu sürenin sonunda da iyileşemeyen memur hakkında emeklilik hükümleri uygulanır. Bu, hastalığın uzun sürmesi halinde memurun aylığından ve özlük haklarından yararlanmaya devam edeceği, ancak nihayetinde emekliliğin gündeme geleceği anlamına gelir. Emeklilik hakkını elde etmemiş olanlar için ise kanun ayrı bir imkân tanır: gerekli sağlık şartlarını yeniden kazandıkları resmî sağlık kurullarınca tespit edilen ve emeklilik hakkını elde etmemiş olanlar, yeniden memuriyete dönmek istemeleri halinde niteliklerine uygun kadrolara öncelikle atanırlar.

Görevden Kaynaklı Kaza ve Meslek Hastalığı

Görevi sırasında veya görevinden dolayı bir kazaya veya saldırıya uğrayan veya bir meslek hastalığına tutulan memur, iyileşinceye kadar izinli sayılır. Bu hüküm, hastalık izninin süre sınırından ayrı olarak, görev kaynaklı olaylar için memura daha güçlü bir koruma sağlar. İyileşinceye kadar izinli sayılma, azami süre kısıtına bağlı değildir. Burada görevle illiyet bağının kurulması, olayın tutanak ve raporlarla belgelenmesi önem taşır.

Refakat İzni

105. maddenin son fıkrası, memurun bakmakla yükümlü olduğu veya memur refakat etmediği takdirde hayatı tehlikeye girecek ana, baba, eş ve çocukları ile kardeşlerinden birinin ağır bir kaza geçirmesi veya tedavisi uzun süren bir hastalığının bulunması hallerinde, bu hallerin sağlık kurulu raporuyla belgelendirilmesi şartıyla, aylık ve özlük hakları korunarak üç aya kadar izin verilmesini düzenler. Gerektiğinde bu süre bir katına kadar uzatılır. Yani toplamda altı aya kadar refakat izni mümkündür. Refakat izninde raporun, yakının durumunu ve refakat gereğini açıkça göstermesi gerekir.

Aylıksız İzin ile İlişki

Hastalık izni süresi dolduktan sonra memur, aylıksız izin talebinde bulunabilir. 108. maddenin A fıkrası, memura 105. maddenin son fıkrası uyarınca verilen iznin bitiminden itibaren, sağlık kurulu raporuyla belgelendirilmesi şartıyla, istekleri üzerine onsekiz aya kadar aylıksız izin verilebileceğini belirtir. Ayrıntı için memurlarda aylıksız izin yazımıza bakabilirsiniz. Aylıksız izin süresince aylık ödenmez; ancak sürelerin emeklilik bakımından değerlendirilmesi ayrı şartlara bağlıdır.

Raporun Reddi ve Dava Yolu

Kurum, memurun sunduğu raporu kabul etmeyebilir veya sağlık kurulu raporuna itiraz edebilir. Bu durumda memur, ilgili resmî sağlık kuruluna başvurarak rapor almaya ya da idari işlemin iptali için idare mahkemesinde dava açmaya başvurabilir. Emeklilik kararı veya izin talebinin reddi gibi işlemlere karşı dava süresi, işlemin tebliğinden itibaren altmış gündür. Yürütmenin durdurulması istenerek işlemin uygulanması durdurulabilir. Ayrıntı için idare hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Raporu kuruma zamanında bildirmemek,
• İyileşme raporu almadan işe başlamak veya başlamamak,
• Hastalık izni sonunda uzatma için sağlık kurulu raporunu almamak,
• Refakat izni için gerekli sağlık kurulu raporunu eksik sunmak,
• Görev kaynaklı kazayı tutanak ve raporla belgelendirmemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir memur uzun süreli tedavi gerektiren bir hastalığa yakalanır. Raporda onsekiz aya kadar izin gerektiği belirtilir. Memur, izin süresince aylık ve özlük haklarını almaya devam eder. Süre sonunda hastalığı devam eder ve resmî sağlık kurulu raporu ile tespit edilirse izin uzatılır; bu süre de bitince iyileşme sağlanamazsa emeklilik hükümleri uygulanır. İyileşen memur ise iyileşme raporunu ibraz ederek işe döner.

Sonuç

657 sayılı Kanunun 105. maddesi, memurun hastalık durumunda aylık ve özlük haklarını koruyarak izin kullanmasını, iyileşme halinde göreve dönmesini ve iyileşememe halinde emeklilik sonucuna ulaşılmasını düzenler. Refakat izni ise yakın bakımı için ayrı bir imkân tanır. Rapor ve süre yönetimi doğru yapılmazsa hak kaybı yaşanabilir. Hastalık izni veya emeklilikle ilgili bir uyuşmazlığınız varsa idare hukuku kapsamında dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdan bize telefon veya mesajla ulaşabilirsiniz.