Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi Nasıl Feshedilir? Önelsiz Fesih, Bakım Borçlusunun Ölümü ve Ömür Boyu Gelir

Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, uzun yıllar sürebilen, kişisel ilişkilere dayalı ve yüksek değerli malvarlığı devri içeren bir sözleşmedir. Bu nedenle taraflar arasındaki güven sarsıldığında veya bakım borçlusu yükümlülüklerini yerine getirmediğinde sözleşmenin nasıl sona erdirileceği hayati önem taşır. Bakım alacaklısı yaşlı ve savunmasız olabilir; bakım borçlusu ise devraldığı malvarlığına yatırım yapmış olabilir. Türk Borçlar Kanunu’nun 617-619. maddeleri, bu sözleşmenin sona ermesine ilişkin özel hükümleri düzenler. Bu yazıda önelsiz fesih, kusurlu tarafın sorumluluğu, bakım borçlusunun ölümü ve alacağın devredilemezliği konularını anlatıyoruz. Sözleşmenin kuruluşu için önce ölünceye kadar bakma sözleşmesinin şekil şartları yazısına göz atabilirsiniz.

Önelsiz Fesih İmkânı (TBK m. 617)

TBK m. 617/1’e göre sözleşmeden doğan borçlara aykırı davranılması sebebiyle sözleşmenin devamı çekilmez hâle gelir veya başkaca önemli sebepler sözleşmenin devamını imkânsız hâle getirir ya da aşırı ölçüde güçleştirirse, taraflardan her biri sözleşmeyi önel vermeksizin feshedebilir. Bu hüküm, olağan fesih süresini beklemeden sözleşmeyi sona erdirme imkânı sağlar. Önemli sebepler örnek olarak şunlar olabilir:

• Bakım borçlusunun bakım alacaklısına yeterli gıda, konut veya sağlık hizmeti sağlamaması,
• Bakım alacaklısına kötü muamele edilmesi,
• Bakım borçlusunun ciddi bir hastalık veya özürlülük nedeniyle bakım yapamaz hale gelmesi,
• Bakım alacaklısının bakım borçlusuna sürekli ağır güvensizlik veya taciz göstermesi,
• Tarafların birlikte yaşamasını imkânsız kılan derin bir çatışma.

Önemli sebebin varlığı, somut olayın koşullarına göre hâkim tarafından değerlendirilir. Fesih bildirimi ise ispat kolaylığı için yazılı ve tebliğ edilebilir biçimde yapılmalıdır.

Kusurlu Tarafın Sorumluluğu

Sözleşme bu sebeplerden birine dayanılarak feshedildiği takdirde kusurlu taraf, aldığı şeyi geri verir ve kusursuz tarafa bu yüzden uğradığı zarara karşılık uygun bir tazminat ödemekle yükümlü olur (m. 617/1). Bu düzenlemenin iki sonucu vardır:

1. İade: Kusurlu taraf, sözleşme gereği aldığı edimleri geri verir. Bakım borçlusu kusurluysa, devraldığı malvarlığını (örneğin taşınmazı) iade etmekle yükümlü olur. Bakım alacaklısı kusurluysa, aldığı bakım hizmetinin bedelini veya değerini geri vermesi gündeme gelebilir.
2. Tazminat: Kusursuz taraf, uğradığı zararın giderilmesini isteyebilir. Tazminatın kapsamı, olayın özelliklerine ve tarafların ekonomik durumuna göre belirlenir.

Kusurun kimde olduğu, fesih sonuçlarını belirleyen en önemli unsurdur. Bu nedenle davada taraflar, kusuru gösteren delillere (tanık, sağlık raporu, yazışma, kamera kaydı) dayanmalıdır. Tazminatın genel esasları için maddi tazminat davası nasıl açılır yazısı yararlıdır.

Hâkimin Ömür Boyu Gelir Bağlaması

TBK m. 617/2’ye göre hâkim, sözleşmenin önel verilmeksizin feshini yerinde bulabileceği gibi, taraflardan birinin istemiyle veya kendiliğinden, aile topluluğu içinde yaşamalarına son vererek, bakım alacaklısına ömür boyu gelir bağlayabilir. Bu çözüm, taraflar arasındaki güvenin yitirildiği ancak sözleşmenin mali dengesinin korunması gereken durumlarda uygulanabilir. Bakım borçlusu malvarlığını elinde tutmaya devam eder; buna karşılık bakım alacaklısına belirli bir dönemsel gelir ödemekle yükümlü olur. Böylece bakım alacaklısı, birlikte yaşamak zorunda kalmadan geçimini güvence altına alır. Gelirin miktarı, devredilen malvarlığının değeri, bakım alacaklısının yaşı ve ihtiyaçları göz önüne alınarak belirlenir. Bu çözüm, özellikle aile ortamı çekilmez hale gelmiş sözleşmelerde adil bir çıkış yolu sunar.

Bakım Borçlusunun Ölümü (TBK m. 618)

Bakım borçlusu ölürse bakım alacaklısı, bir yıl içinde sözleşmenin feshini isteyebilir. Bu durumda bakım alacaklısı, bakım borçlusunun iflası hâlinde iflas masasından isteyebileceği miktara eşit bir paranın kendisine ödenmesini, bakım borçlusunun mirasçılarından isteyebilir. Yani bakım alacaklısının hakkı, bakım borçlusunun ölümüyle ortadan kalkmaz; mirasçılar, malvarlığıyla birlikte bu yükümlülüğü de devralır. Ancak bakım alacaklısı, bakım hizmetini mirasçılardan beklemek zorunda değildir. Bakım hizmeti kişiye sıkı bağlı bir edim olduğundan, borçlunun ölümüyle sözleşmenin devamı çoğu zaman uygun olmaz; bu sebeple alacaklıya bir yıl içinde fesih ve bunun karşılığında belirli bir bedel isteme imkânı tanınmıştır. Mirasçıların sorumluluğu konusunda miras hukuku hizmet sayfamıza bakabilirsiniz.

Bakım Alacağının Devredilemezliği ve İflas (TBK m. 619)

TBK m. 619’a göre bakım alacaklısı hakkını başkasına devredemez. Bu yasak, bakım alacağının kişiye sıkı sıkıya bağlı olmasından kaynaklanır. Bakım hizmeti, alacaklının şahsi durumuna ve ihtiyaçlarına göre şekillenir; başkasına devredilmesi bu amaca aykırıdır. Bakım borçlusunun iflası halinde ise bakım alacaklısı, borçlunun ödemekle yükümlü olduğu dönemsel gelirin elde edilebilmesi için ilgili sosyal güvenlik kurumunca ödenmesi gereken anapara değerine eşit bir parayı iflas masasına alacak kaydettirme hakkını elde eder. Bakım alacaklısı bu alacağını karşılamak üzere, üçüncü kişilerce borçluya karşı yürütülmekte olan hacze de katılabilir. Bu hükümler, bakım alacaklısını borçlunun mali çöküşüne karşı korur. İflas ve haciz süreçleri için icra ve iflas hukuku sayfasına bakılabilir.

Fesih Davasında Delil ve Süreç

Önelsiz fesih iddiasında bulunan tarafın, fesih sebebini ispat etmesi gerekir. Delil olarak şu belgeler kullanılabilir: sağlık raporları ve hastane kayıtları, bakım hizmetinin yapılmadığını gösteren tanık beyanları, sosyal inceleme raporları, ihtarnameler ve yazışmalar, komşu ve yakın çevre tanıklıkları, kamera ve ses kayıtları (hukuka uygun elde edilmişse). Mahkeme çoğu zaman sosyal inceleme raporu veya bilirkişi görüşüne başvurur. Fesih davasında hem fesih talebi hem iade ve tazminat talebi birlikte ileri sürülebilir. Ayrıca tapu kaydında düzeltme veya ipotek kaydının kaldırılması için tapu müdürlüğüne başvurulması gerekebilir.

Taşınmaz Devri ve Yasal İpotek Açısından Önem

Bakım alacaklısı taşınmazını devrettiyse, yasal ipotek hakkı (TBK m. 613) fesih sürecinde önemli bir güvence olur. Bakım borçlusu devraldığı taşınmazı üçüncü kişilere devretmişse, alacaklı ipotek hakkına dayanarak taşınmaz üzerindeki hakkını koruyabilir. Bu nedenle bakım alacaklısı, sözleşme yapılırken ipoteğin tapuya şerh edilmesini sağlamalı, uyuşmazlık çıktığında ise gerekirse ihtiyati tedbir talep etmelidir. Tedbir konusunda gayrimenkul hukuku uygulamalarının rehberliği için gayrimenkul hukuku hizmet sayfamıza bakılabilir.

Sözleşmenin Muvazaa ve Tenkis Yönü

Bakım sözleşmesi bazen mirasçıları dışlamak amacıyla yapılır. Bu durumda diğer mirasçılar, sözleşmenin muvazaalı olduğunu veya saklı paylarını ihlal ettiğini ileri sürebilir. Mahkemeler, tarafların gerçek amacını araştırır; sözleşme gerçekten bakım amacıyla yapılmış ve bakım fiilen yerine getirilmişse, sözleşme geçerli sayılabilir. Bakım yerine getirilmemişse veya devir bir gizli bağışlama niteliğindeyse, sözleşme iptal edilebilir veya tenkise tabi olabilir. Muvazaa konusunda sözleşmede muvazaa ve sonuçları yazısı bilgi verir.

Sık Yapılan Hatalar

• Bakım borcuna aykırılığı belgelemeden feshe gitmek,
• Fesih sebebini ispat edecek tanık ve rapor toplamamak,
• Bakım borçlusunun ölümünden sonraki bir yıllık süreyi kaçırmak,
• Bakım alacağını devredilebilir sanmak,
• Yasal ipotek hakkını tapuya şerh ettirmemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Yaşlı bir kişi, evini bakım karşılığında bir yakınına devretmiştir. Zamanla yakın, bakım alacaklısına yeterli yemek vermez, tedavi ettirmez ve evden çıkmasını ister. Bakım alacaklısı, sağlık raporlarına ve komşuların ifadelerine dayanarak sözleşmenin önel verilmeksizin feshi için dava açar. Mahkeme, bakım borçlusunun sözleşmeden doğan borçlara ağır biçimde aykırı davrandığına ve devamın çekilmez olduğuna hükmederse, devredilen evin iadesine ve tazminata karar verebilir. Taraflar arasında aile ortamında yaşamak mümkün olmasa dahi, hâkim ömür boyu gelir bağlanmasını da tercih edebilir.

Sonuç

Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, önemli sebeplerle önelsiz feshedilebilir; kusurlu taraf iade ve tazminat sorumluluğu taşır. Hâkim ömür boyu gelir bağlayabilir, bakım borçlusunun ölümü halinde bir yıllık fesih hakkı doğar ve bakım alacağı devredilemez. Sözleşmenizin sona erdirilmesi veya bakım borcuna aykırılık nedeniyle borçlar hukuku kapsamında dosyanızı birlikte inceleyebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.