Pazaryeri Satıcı Değil mi? Aracı Hizmet Sağlayıcının Mesafeli Satışta Sorumluluğu

Bugün çevrimiçi alışverişin önemli bir bölümü, satıcı ile tüketiciyi buluşturan pazaryeri platformları üzerinden yapılıyor. Tüketici sipariş verdiği ürünü platformdan aldığını düşünürken, sözleşmenin karşı tarafı çoğunlukla platformdaki bağımsız satıcıdır. Bu yapı, sorumluluk bakımından ilk soruyu doğurur: sorun çıktığında kim sorumludur? Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, bu sorunu aracı hizmet sağlayıcı kavramıyla çözmeye çalışır. Bu yazıda aracıların yükümlülüklerini, sorumluluk kapsamını ve Anayasa Mahkemesi kararlarının etkisini anlatıyoruz.

Aracı Hizmet Sağlayıcı Kimdir?

Kanun, aracı hizmet sağlayıcıyı, oluşturduğu sistem ile satıcı veya sağlayıcı adına mesafeli sözleşme kurulmasına aracılık eden kişi olarak tanımlar (m. 48/5). Pazaryerleri, ilan ve rezervasyon platformları, yemek ve alışveriş uygulamaları bu kapsamdadır. Ölçüt, platformun sözleşmenin kurulması için bir sistem sunmasıdır; ürünün doğrudan platform tarafından satılması hâlinde ise platform zaten satıcı sıfatı taşır. Bu ayrım önemlidir çünkü satıcı sıfatı ile aracı sıfatının sorumlulukları farklıdır.

Sistem Kurma ve Açık Tutma Yükümlülüğü

Kanuna göre aracı hizmet sağlayıcılar, kurdukları sistem aracılığıyla oluşturulan mesafeli sözleşmelerden doğan hak ve yükümlülüklerin kullanım süresi boyunca tüketicilerin yönetmelikle belirlenen hususlara ilişkin talep ve bildirimlerini iletebilmelerine ve takip edebilmelerine elverişli bir sistemi kurmakla ve kesintisiz olarak açık tutmakla yükümlüdür. Bu yükümlülük cayma bildirimi, iade talebi ve şikâyet başvurusu gibi işlemler için platformun bir kanal sağlaması anlamına gelir. Kanun metnindeki bu fıkra ile ilgili olarak Anayasa Mahkemesi bir iptal kararı vermiş, ancak kararın yürürlüğe gireceği tarihi ileri bir tarih olarak belirlemiştir; bu nedenle yürürlük durumu tarih bazlı takip edilmelidir.

Müteselsil Sorumluluk Kapsamı

Kanunun 48. maddesinin altıncı fıkrası, aracı hizmet sağlayıcıların bazı konularda sorumlu olduğunu belirtir. Bu sorumluluk alanları şunlardır: tüketiciye ön bilgilendirmenin yapılmasından, teyidinden ve ispatından satıcı veya sağlayıcı ile birlikte müteselsilen sorumluluk; veri girişinin satıcı tarafından yapıldığı durumlar hariç olmak üzere, ön bilgilendirmede bulunması zorunlu hususlardaki eksikliklerden sorumluluk; işlem kayıtlarının tutulması ve ilgili kurumlarla tüketicilere verilmesi; aracılık sözleşmesine aykırı uygulamalarıyla satıcıların kanun hükümlerine aykırı davranmasına sebep oldukları her işlemden sorumluluk; bedel tahsil etmesi halinde teslim veya ifa ile cayma hakkına ilişkin yükümlülüklerden satıcı ile müteselsilen sorumluluk; satıcı onayı olmaksızın düzenledikleri kampanya ve indirimlerde sözleşmenin ifa edilmemesinden sorumluluk; ve ön bilgilendirmedeki bilgilerin reklamlarla uyumundan sorumluluk.

Müteselsil Sorumluluk Ne Demektir?

Müteselsil sorumlulukta tüketici alacağının tamamını satıcıdan ya da aracıdan ayrı ayrı veya birlikte isteyebilir. Yani tüketici, satıcının ulaşılamaz olması halinde platforma başvurup bedelin iadesini isteyebilir. Aracı platform ödediği tutarı ardından satıcıdan rücu yoluyla talep edebilir. Bu düzenleme, tüketicinin sorumlu kişiyi aramak için harcayacağı zamanı ve emeği azaltmayı amaçlar. Ancak sorumluluk kanunda sayılan konularla sınırlıdır: platform ürünün ayıplı olmasından her durumda otomatik olarak sorumlu tutulmaz; ayıp hükümleri için satıcı asıl muhatap olmaya devam eder.

Bedel Tahsilatı ve Ödeme Güvenliği

Platform, satıcı adına bedel tahsil ediyorsa, tüketicinin ödemesini hesabında tutup teslim veya ifadan sonra satıcıya aktarabilir. Kanun, bu durumda platformun teslim ve cayma hakkına ilişkin yükümlülüklerden satıcıyla birlikte sorumlu olmasını öngörür. Bedelin teslim sonrasına kadar platformda tutulması, tüketici için cayma ve iade durumlarında güvence sağlar. Platformun, bedeli erken aktarması halinde iade riskinin kimde olacağı ise platform ile satıcı arasındaki sözleşmeye ve kanuna göre belirlenir.

Anayasa Mahkemesi Kararlarının Etkisi

Anayasa Mahkemesi 12 Şubat 2026 tarihli kararlarıyla 6502 sayılı Kanun’un 48. maddesinin bazı hükümlerini iptal etmiştir. Kanun metnindeki dipnotlara göre, beşinci fıkranın iptaline ilişkin karar Resmî Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra, 30 Ocak 2027 tarihinde yürürlüğe girecektir; altıncı fıkranın (d) bendindeki bir ibarenin iptali ise 2 Mart 2027 tarihinde yürürlüğe girecektir. Bu kararlar kanun koyucunun yeni düzenleme yapması için süre tanır. Tüketici ve platformlar açısından anlamı, mevcut hükümlerin iptal tarihine kadar uygulanmaya devam etmesi ve sonrasındaki düzenlemenin takip edilmesi gerektiğidir. Bu yazıdaki bilgiler kanun metnindeki dipnotlara dayanmaktadır; kesin yürürlük durumu için güncel mevzuat kontrol edilmelidir.

Platformlar Arası Sorumluluk Paylaşımı

Uygulamada platform ile satıcı arasında sorumluluk dağılımı sözleşmeyle belirlenir. Ancak bu iç ilişki, tüketiciye karşı sorumluluğu sınırlayamaz. Platform, satıcının kanuna aykırı davranışları nedeniyle tüketiciye ödediği tutarı satıcıdan geri isteyebilir. Tüketici açısından bilinmesi gereken, kanunun aradığı asgari sorumluluğun sözleşmeyle ortadan kaldırılamayacağıdır. E-ticaret satıcısının sorumluluğu için e-ticaret mesafeli satış sözleşmelerinde tacir sorumluluğu yazısına bakabilirsiniz.

Tüketici Nasıl Başvurmalı?

Sorun yaşayan tüketici önce platformun müşteri hizmetleri veya şikâyet sistemi üzerinden yazılı başvuru yapmalıdır. Başvurunun kaydını, numarasını ve tarihini saklamak gerekir. Çözüm bulunmazsa satıcıya ve platforma birlikte yazılı bildirim yapılabilir. Sonuç alınamazsa parasal sınıra göre tüketici hakem heyetine veya tüketici mahkemesine başvurulur. Başvuruda sipariş belgeleri, ödeme kayıtları, platform yazışmaları ve ürün görüntüleri delil olarak sunulur. Başvurunun hem satıcıya hem platforma yöneltilmesi, sorumlu tarafların belirlenmesini kolaylaştırır.

Sık Yapılan Hatalar

• Yalnızca platformu veya yalnızca satıcıyı muhatap almak,
• Platform üzerindeki şikâyet kaydını saklamamak,
• Sipariş ekranı ve ilan görüntülerini kaydetmemek,
• Ödemeyi platform dışında yaparak korumadan yoksun kalmak,
• Anayasa Mahkemesi kararlarının yürürlük tarihlerini dikkate almamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir tüketici pazaryeri üzerinden bir satıcıdan bir cep telefonu siparişi verir ve ödemeyi platform aracılığıyla yapar. Ürün teslim edilmez ve satıcıya ulaşılamaz. Tüketici, siparişin platform sistemi üzerinden kurulduğunu ve bedeli platformun tahsil ettiğini göstererek hem platforma hem satıcıya yazılı başvuru yapar; teslim ve cayma yükümlülüklerinden platformun da sorumlu olduğunu ileri sürer.

Sonuç

Aracı hizmet sağlayıcılar, mesafeli sözleşmelerde ön bilgilendirme, kayıt tutma, bedel tahsilatı ve tüketici talep sistemleri konusunda kanundan doğan yükümlülüklere sahiptir. Anayasa Mahkemesi kararlarının yürürlük tarihleri ise ileridedir ve takip edilmelidir. Platform üzerinden yaşadığınız bir sorunda tüketici hukuku kapsamında dosyanızı değerlendirmek isterseniz iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.