Pazar Yerindeki Hukuka Aykırı İlandan Kim Sorumlu? Aracı Hizmet Sağlayıcı Sorumluluğu (6563 m. 9)

İnternet üzerinden alışveriş yapan kişilerin çoğu, ürünü bir pazar yeri platformundan satın alır. Fiyat karşılaştırma yapar, satıcı puanına bakar, sepetine ekler ve ödemesini platform aracılığıyla yapar. Ürün beklenenden farklı çıktığında ise soru ortaya çıkar: Sorumlu satıcı mı, yoksa platform mu? Kanun bu soruya “aracı hizmet sağlayıcı” ve “hizmet sağlayıcı” ayrımıyla yaklaşır. Bu yazıda 6563 sayılı Kanun’un 9. maddesini, güncel Anayasa Mahkemesi kararını ve tüketicinin izleyebileceği yolları anlatıyoruz.

Aracı Hizmet Sağlayıcı ile Hizmet Sağlayıcı Arasındaki Fark

Kanunun 2. maddesine göre hizmet sağlayıcı, elektronik ticaret faaliyetinde bulunan gerçek ya da tüzel kişilerdir. Aracı hizmet sağlayıcı ise başkalarına ait iktisadi ve ticari faaliyetlerin yapılmasına elektronik ticaret ortamını sağlayan gerçek ve tüzel kişilerdir. 2022 tarihli 7416 sayılı Kanunla eklenen tanımlarda ise elektronik ticaret pazar yerinde hizmet sağlayıcıların mal veya hizmetlerinin teminine yönelik sözleşme yapılmasına ya da sipariş verilmesine imkân sağlayan aracı hizmet sağlayıcıya “elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı”, pazar yerinde ya da kendine ait ortamda mal veya hizmetlerinin teminine yönelik sözleşme yapan veya sipariş alan hizmet sağlayıcıya “elektronik ticaret hizmet sağlayıcı” denilmiştir. Kısacası pazar yeri platformu, aracıdır; ürünü satan mağaza ise hizmet sağlayıcıdır.

Kanunun Genel Kuralı: Aracının Sorumsuzluğu

Kanunun 9. maddesinin birinci fıkrası, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmadıkça, aracı hizmet sağlayıcının hizmet sağlayıcı tarafından sunulan içerik ve içeriğe konu mal veya hizmetle ilgili hukuka aykırı hususlardan sorumlu olmadığını belirtir. Bu, aracı hizmet sağlayıcının satıcının her işleminden sorumlu tutulamayacağı anlamına gelir. Aracı, tıpkı bir alışveriş merkezinin mağaza sahibinin her satışından sorumlu olmaması gibi, ortamı sağlayan kişi olarak konumlandırılmıştır.

Haberdar Olunca Kaldırma Yükümlülüğü

Sorumsuzluk mutlak değildir. Kanunun 9. maddesinin ikinci fıkrasına göre elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı, elektronik ticaret hizmet sağlayıcı tarafından sunulan içeriğin hukuka aykırı olduğundan haberdar olması halinde, bu içeriği gecikmeksizin yayımdan kaldırarak hukuka aykırı hususu ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına bildirir. Buradaki kritik kavram “haberdar olma”dır. Bir tüketici veya hak sahibi, hukuka aykırı içeriği aracıya bildirdiğinde, aracı bu içeriği ihmal edemez. Yükümlülüğe aykırılık, Kanunun 12. maddesinin (ç) bendi uyarınca idari para cezası doğurabilir. Bu yönüyle aracı hizmet sağlayıcı, pasif bir platform olmaktan çıkar ve içerik denetiminde belirli bir sorumluluk taşır.

Satıcı Bilgilerinin Doğrulanması

Kanunun ek 2. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi, elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcının, elektronik ticaret hizmet sağlayıcının tanıtıcı bilgilerini kendisinden temin ettiği belgeler üzerinden veya ilgili kurumların erişime açık elektronik sistemlerinden doğrulamasını ister. Bu düzenleme, sahte veya izlenemeyen satıcıların pazar yerinde faaliyet göstermesini önlemeyi amaçlar. Tüketici açısından pratik sonucu şudur: Satıcıya ulaşamadığında, aracıdan satıcının kimlik ve adres bilgilerini isteyebilir; çünkü bu bilgilerin doğrulanmış olması beklenir.

Anayasa Mahkemesi Kararının Etkisi

Kanunun 9. maddesinin birinci fıkrasına ilişkin dipnot, Anayasa Mahkemesi’nin 12/2/2026 tarihli ve E.: 2024/187, K.: 2026/42 sayılı kararıyla bu fıkranın “tüketici sözleşmeleri” yönünden iptal edildiğini belirtir. Kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra, yani 2/3/2027 tarihinde yürürlüğe gireceği hükme bağlanmıştır. Bu, iptalin etkisinin gelecekte başlayacağı anlamına gelir. Tüketici sözleşmeleri bakımından aracı hizmet sağlayıcının sorumsuzluğunu düzenleyen hüküm, belirlenen tarihten sonra uygulanmayacaktır. Böylece tüketicinin pazar yerinden aldığı ürün nedeniyle aracı hizmet sağlayıcıya da yönelebilmesinin yolu genişleyebilir. Ancak iptal kararının uygulanma biçimi, mahkeme uygulamasıyla şekillenecektir; bu nedenle güncel içtihat ve mevzuat takip edilmelidir.

Tüketicinin Başvuru Yolları

Pazar yerinden alınan üründe ayıp, gecikme veya iade sorunu yaşandığında sırayla şu adımlar izlenebilir: Önce satıcıya ve pazar yerinin müşteri hizmetlerine yazılı başvuru yapılır ve talep net biçimde belirtilir. Sonuç alınmazsa, uyuşmazlık tutarına göre tüketici hakem heyetine veya tüketici mahkemesine başvurulur. Ayıplı mal halinde tüketicinin seçimlik hakları için ayıplı mal ve tüketicinin seçimlik hakları yazısına bakabilirsiniz. Cayma hakkı yönünden ise tüketici sözleşmelerinde cayma hakkı yazımız faydalı olur. Tacir sorumluluğu bakımından e-ticaret ve mesafeli satış sözleşmelerinde tacir sorumluluğu yazısı da incelenebilir.

Delillerin Saklanması

Pazar yeri uyuşmazlıklarında en önemli konu ispattır. Sipariş onayı, ödeme belgesi, ürün sayfasının ekran görüntüsü, satıcıyla yazışmalar, kargo takip kayıtları ve ürünün fotoğrafları saklanmalıdır. İlanın sonradan değiştirilme veya kaldırılma ihtimaline karşı, satın alma anındaki ilan görüntüsü ayrıca kaydedilmelidir. Kanunun 11. maddesinin üçüncü fıkrası, aracı hizmet sağlayıcı ve hizmet sağlayıcının kayıtlarını on yıl saklama yükümlülüğünü getirir; bu, ihtilaf halinde kayıtların talep edilebilmesi bakımından önem taşır.

Sık Yapılan Hatalar

• Ürün ilanının ekran görüntüsünü saklamamak,
• Yalnızca satıcıya yönelip aracıya bildirim yapmamak,
• Hukuka aykırı içeriği aracıya bildirmeden şikâyeti sonuçsuz bırakmak,
• Anayasa Mahkemesi kararının yürürlük tarihini dikkate almamak,
• Başvuru için gereken parasal sınırlara bakmamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir tüketici pazar yerinden bir elektronik cihaz alır; ürün sahte çıkar. Tüketici, satıcıya ulaşamayınca pazar yerine yazılı başvuru yapar ve ilanın hukuka aykırı olduğunu bildirir. Pazar yeri, haberdar olduktan sonra ilanı gecikmeksizin yayından kaldırmak ve gerektiğinde ilgili kuruma bildirmek zorundadır. Tüketici ayrıca satıcıya karşı bedel iadesi talebiyle hakem heyetine başvurur.

Bakanlığın Denetim Yetkisi

Ticaret Bakanlığı, Kanunun 11. maddesi uyarınca elektronik ticaretin uygulanmasını denetlemeye yetkilidir. Denetimle görevli personel, elektronik ortamda tutulanlar dâhil bilgi, belge ve defterleri isteyebilir ve inceleyebilir; ilgililer bu talepleri noksansız ve gerçeğe uygun biçimde karşılamakla yükümlüdür. Bu yetki, aracı hizmet sağlayıcıların içerik kaldırma ve bildirim yükümlülüklerine uyup uymadığının denetlenmesinde de kullanılır. Tüketici ve hak sahipleri, şikâyetlerini bu yolla da ilgili birime iletebilir; şikâyet dilekçesinde ilanın bağlantısı, tarih ve saat bilgisi ile ihlal iddiasının açıklaması yer almalıdır.

Sonuç

Aracı hizmet sağlayıcı, kural olarak satıcının içeriğinden sorumlu tutulmaz; ancak hukuka aykırılıktan haberdar olduğunda içeriği kaldırmak ve bildirmek zorundadır. Anayasa Mahkemesi’nin tüketici sözleşmeleri yönünden verdiği iptal kararı, yürürlük tarihinden sonra tüketicinin konumunu güçlendirebilecektir. Pazar yeri uyuşmazlıklarınız için tüketici hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden bize ulaşabilirsiniz.