Satıcı, Sağlayıcı, Üretici ve İthalatçı Kimdir? Tüketici Kanunundaki Sorumluluk Zinciri

Tüketici uyuşmazlığında ilk soru genellikle şudur: kime karşı hak talep edeceğiz? Ayıplı çıkan bir cihazın satıcısı mı, üreticisi mi, yoksa ithalatçısı mı muhatap olmalıdır? Kanun, bu soruya yanıt verebilmek için önce tarafları tanımlar. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 3. maddesi, satıcı, sağlayıcı, üretici ve ithalatçı kavramlarını ayrı ayrı belirler. Bu tanımlar, sonraki maddelerdeki sorumluluk hükümlerinin temelini oluşturur. Bu yazıda tanımları, aralarındaki farkları ve uygulamadaki sonuçlarını anlatıyoruz.

Satıcı Kimdir?

Kanuna göre satıcı, kamu tüzel kişileri de dahil olmak üzere ticari veya mesleki amaçlarla tüketiciye mal sunan ya da mal sunanın adına veya hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişidir. Tanımda üç önemli unsur vardır. Birincisi, satıcının ticari veya mesleki amaçla hareket etmesidir; yani kişi arada bir kullanılmış eşyasını satan bir tüketici değil, bunu meslek olarak yapan biridir. İkincisi, kamu tüzel kişilerinin de kapsama alınmasıdır. Üçüncüsü, mal sunan adına veya hesabına hareket eden kişilerin de satıcı sayılmasıdır; bu, bayi, temsilci ve benzeri aracıların da tüketici karşısında satıcı sıfatıyla sorumlu tutulabileceği anlamına gelir.

Satıcı, tüketicinin sözleşme ilişkisi içinde olduğu asıl muhataptır. Ayıplı mal halinde seçimlik haklar, öncelikle satıcıya karşı kullanılır. Bu haklar için ayıplı malda bedel iadesi, masraflar ve tazminat talebi yazısına bakabilirsiniz.

Sağlayıcı Kimdir?

Sağlayıcı, kamu tüzel kişileri de dahil olmak üzere ticari veya mesleki amaçlarla tüketiciye hizmet sunan ya da hizmet sunanın adına veya hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişidir. Satıcı mal sunanı, sağlayıcı ise hizmet sunanı ifade eder. Kanun, hizmeti “bir ücret veya menfaat karşılığında yapılan ya da yapılması taahhüt edilen mal sağlama dışındaki her türlü tüketici işleminin konusu” olarak tanımlar. Örneğin tadilat hizmeti, kuaförlük, eğitim, servis ve bakım hizmetleri sağlayıcı ilişkisine örnektir.

Üretici Kimdir?

Üretici, kamu tüzel kişileri de dahil olmak üzere tüketiciye sunulmuş olan mal ya da bu malların hammaddelerini yahut ara mallarını üretenler ile mal üzerine markasını, unvanını veya herhangi bir ayırt edici işaretini koyarak kendisini üretici olarak gösteren gerçek veya tüzel kişidir. Bu tanımın ikinci kısmı önemlidir: ürünü başka bir imalatçıya ürettirip kendi markasıyla piyasaya süren şirket de üretici sayılır. Bu sayede tüketici, ürünün fiilen kimin fabrikasında üretildiğini araştırmak zorunda kalmadan, markayı taşıyan firmayı muhatap alabilir.

İthalatçı Kimdir?

İthalatçı, kamu tüzel kişileri de dahil olmak üzere mal veya hizmetleri ya da bu malların hammaddelerini yahut ara mallarını ticari veya mesleki amaçlarla ithal ederek satım, kira, finansal kiralama veya benzeri bir yolla piyasaya süren gerçek veya tüzel kişidir. İthal ürünlerde yurt dışındaki üreticiye ulaşmak çoğu zaman güçtür; bu nedenle kanun, Türkiye’de ürünü piyasaya süren ithalatçıyı da sorumluluk zincirine dahil eder.

Kamu Tüzel Kişilerinin Durumu

Dört tanımın da ortak yönü, kamu tüzel kişilerinin açıkça kapsama alınmasıdır. Belediyeler, üniversiteler, kamu kurumları ticari veya mesleki amaçlarla mal veya hizmet sunduklarında, örneğin bir belediye şirketinin sattığı ürünlerde ya da bir kamu kurumunun ücretli hizmetlerinde, tüketici mevzuatının muhatabı olabilir. Kanun, tüketici işlemi tanımında da kamu tüzel kişilerini dahil eder. Bu yorum, tüketicinin kamu kurumları karşısında da aynı korumadan yararlanmasını sağlar. Uyuşmazlığın idari işlem niteliği taşıyıp taşımadığı ayrıca değerlendirilmelidir; çünkü idari işlemlere karşı iptal davası idari yargıda açılır.

Kim Ne Kadar Sorumludur?

Kanunda sorumluluk, tarafın niteliğine ve talebin türüne göre şekillenir. Ayıplı mal bakımından satıcı, seçimlik hakların asıl muhatabıdır; üretici ve ithalatçı da belirli hükümlerde ayıptan sorumlu tutulur. Satış sonrası hizmet, yedek parça ve ihtiyari taahhütler ise çoğunlukla üretici ve ithalatçıyı ilgilendirir. Uygulamada tüketici için en pratik yol, önce satıcıya yazılı başvuru yapmak, cevap alınamazsa veya çözüm sunulmazsa diğer taraflara da başvurmaktır. Ayrıntı için ikinci el mal satışında satıcı sorumluluğu ve seri mal ayıbı ve tüketici ürün güvenliği yazılarına göz atabilirsiniz.

Aracı Hizmet Sağlayıcı Nerede Durur?

İnternet üzerinden yapılan satışlarda pazaryeri gibi aracı hizmet sağlayıcılar da devreye girer. Bunlar 3. maddedeki dört tanımın dışında kalır, ancak mesafeli sözleşmelere ilişkin 48. maddede ayrı yükümlülüklere ve bazı hallerde satıcıyla birlikte müteselsil sorumluluğa tabi tutulmuşlardır. Bu konuyu pazaryeri ve aracı hizmet sağlayıcının mesafeli satış sorumluluğu yazısında ayrıntılı ele aldık.

Başvuru Sırasında Dikkat Edilecekler

• Fatura ve fişte satıcı unvanını doğru okuyun,
• Ürün üzerindeki üretici ve ithalatçı bilgilerini not edin,
• Yazılı başvurunuzu satıcıya yapın ve bir suretini üretici veya ithalatçıya da gönderin,
• Başvuruyu e-posta, noter ihtarı veya iadeli taahhütlü posta gibi ispatlanabilir yolla yapın,
• Cevap süresini bekleyip sonrasında hakem heyeti veya mahkeme yoluna gidin.

Sık Yapılan Hatalar

• Yalnızca üreticiye başvurup sözleşme tarafı olan satıcıyı atlamak,
• Satıcı yerine ürünü tanıtan pazaryerini tek muhatap sanmak,
• Ürün üzerindeki marka sahibini üretici olarak görmemek,
• Ürünün ithal olduğunu bilmeyip ithalatçı bilgisini toplamamak,
• Kamu kurumundan alınan hizmette tüketici haklarından yararlanılamayacağını düşünmek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir tüketici, yurt dışında üretilmiş bir kahve makinesini bir zincir mağazadan satın alır. Makine altı ay sonra arıza verir. Makine, mağazanın kendi markasıyla satılmaktadır. Tüketici, satıcı olan mağazaya yazılı başvuru yapar; ayrıca kendi markasını ürüne koyan firmanın kanun bakımından üretici sayıldığını dikkate alarak aynı başvurunun bir suretini o firmaya da gönderir. Böylece olası bir uyuşmazlıkta hem satıcının hem üreticinin muhatap olduğunu belgelemiş olur.

Sonuç

6502 sayılı Kanun’un 3. maddesi, satıcı, sağlayıcı, üretici ve ithalatçıyı ayrı ayrı tanımlayarak tüketicinin kime karşı hak arayacağını belirler. Kamu tüzel kişileri de bu kapsama dahildir ve markayı taşıyan kişi üretici sayılabilir. Kime başvuracağınızdan emin değilseniz, sözleşme ve belgelerinizi birlikte inceleyelim. Tüketici hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim sayfasından telefonla veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.