Hastalık Raporu Süresince İşten Çıkarılabilir miyim? Altı Hafta Kuralı ve Sağlık Nedeniyle Fesih

Hastalanmak, kaza geçirmek veya doğum yapmak, işçinin iş hayatında en savunmasız olduğu anlardır. Bu dönemlerde işverenin sözleşmeyi hemen feshedip edemeyeceği çok sorulur. İş Kanunu bu konuda işçiyi koruyan sürelere yer verir ve işverene ancak belirli koşullar oluştuğunda fesih hakkı tanır. Bu yazıda rapor süresince fesih kurallarını, altı hafta kuralını ve sağlık nedenlerine dayalı feshi anlatıyoruz.

İş Sözleşmesinin Askıya Alınması

İşçi hastalık, kaza veya doğum gibi nedenlerle çalışamaz hale geldiğinde iş sözleşmesi ortadan kalkmaz; askıya alınır. Askı süresince işçi çalışmaz ve işveren ücret ödemek zorunda değildir; ancak işçi sosyal güvenlik mevzuatına göre geçici iş göremezlik ödeneğinden yararlanabilir. Sözleşme askıda olduğu için işverenin işçiyi hemen çıkarması sınırlanmıştır. Bu düzenleme, işçinin sağlık sorunu nedeniyle işini kaybetmemesini amaçlar.

Sağlık Nedeniyle Haklı Fesih: İki Ayrı Rejim

İş Kanunu m. 25/I sağlık nedeniyle iki farklı fesih halini düzenler:

1. İşçinin kendi kastından veya derli toplu olmayan yaşayışından yahut içkiye düşkünlüğünden doğan hastalık: Bu hallerde işçinin hastalığa yakalanması veya engelli hale gelmesi durumunda, bu sebeple doğacak devamsızlığın ardı ardına üç iş günü veya bir ayda beş iş günüden fazla sürmesi işveren için haklı fesih sebebidir.

2. Tedavi edilemeyecek hastalık: İşçinin tutulduğu hastalığın tedavi edilemeyecek nitelikte olduğu ve işyerinde çalışmasında sakınca bulunduğunun sağlık kurulunca saptanması durumunda işveren iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir.

Bunların dışındaki durumlarda, yani işçinin hastalık, kaza, doğum ve gebelik gibi hallerde işveren için iş sözleşmesini bildirimsiz fesih hakkı, belirtilen hallerin işçinin işyerindeki çalışma süresine göre 17. maddedeki bildirim sürelerini altı hafta aşmasından sonra doğar.

Altı Hafta Kuralı Nasıl İşler?

İş Kanunu bildirim sürelerini işçinin kıdemine göre belirler: altı aydan az çalışanlar için iki hafta, altı ay ile bir buçuk yıl arası dört hafta, bir buçuk ile üç yıl arası altı hafta, üç yıldan fazla çalışanlar için sekiz hafta. Sağlık nedeniyle bildirimsiz fesih hakkı, işçinin devamsızlığının bu bildirim süresini altı hafta aşmasından sonra doğar. Örneğin:

• Bildirim süresi 2 hafta olan işçi için toplam devamsızlık 8 haftayı geçmelidir.
• Bildirim süresi 4 hafta olan işçi için 10 hafta,
• Bildirim süresi 6 hafta olan işçi için 12 hafta,
• Bildirim süresi 8 hafta olan işçi için 14 hafta geçmelidir.

Doğum ve gebelik hallerinde bu süre, doğum öncesi ve sonrası izin süresini düzenleyen 74. maddedeki sürenin bitiminde başlar. Yani doğum izni süresince işveren fesih yapamaz ve izin bittikten sonra altı hafta kuralı yeniden işler. Ayrıntı için doğum izni ve analık hali ve gebelik nedeniyle işten çıkarma yasağı yazılarına bakabilirsiniz.

Fesih Hakkının Süresi

Sağlık nedeniyle fesih hakkının kullanılması için altı iş günü kuralı (m. 26) sağlık sebepleri bakımından farklı işler; çünkü m. 26 ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı hallere ilişkindir. Bununla birlikte işverenin uzun süre hoşgörü göstermesi, fesih hakkından vazgeçme veya hakkın kötüye kullanılması tartışmasını doğurabilir. Bu nedenle sağlık nedenli fesih düşünen işverenin süreci makul sürede sonuçlandırması önerilir.

Hastalığın Sağlık Kurulu Raporuyla Tespiti

Tedavi edilemeyecek hastalık halinde fesih için sağlık kurulu raporu gerekir. Rapor, işçinin hastalığının tedavi edilemeyecek nitelikte olduğunu ve işyerinde çalışmasında sakınca bulunduğunu açıkça belirtmelidir. Sadece doktor raporu yeterli sayılmayabilir. İşveren, işçiyi sağlık kuruluna yönlendirmek için işçiden yardım isteyebilir; işçi sağlık kuruluna başvurmaktan kaçınırsa bu durum aleyhine değerlendirilebilir. Ayrıntı için uzun vadeli hastalık ve iş sözleşmesinin akıbeti yazısına bakabilirsiniz.

Kıdem ve İhbar Tazminatı

Sağlık sebebiyle işverenin haklı fesih yapması (m. 25/I) halinde işçi kural olarak kıdem tazminatına hak kazanır; ihbar tazminatı ise doğmaz, çünkü fesih bildirim süresi beklenmeden yapılır. Kıdem tazminatının şartları (en az bir yıllık çalışma gibi) ayrıca aranır. Kıdem tazminatının kaybı ise ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılığa dayalı haklı fesihte (m. 25/II) söz konusudur. Hesaplama yöntemi için kıdem tazminatı nasıl hesaplanır yazısına bakabilirsiniz.

Kötü Niyetli Fesih ve İşe İade

İşveren süreleri beklemeden fesih yaparsa, işçi işe iade davası açabilir. Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdemi bulunan işçi, feshin geçerli bir sebebe dayanmadığını ileri sürerek bir ay içinde arabulucuya başvurmalıdır. Sağlık sorunu, tek başına geçerli fesih sebebi sayılmayabilir; ancak işyerinde çalışmasına engel olacak nitelikte ise geçerli sebep olabilir. Ayrıntı için işe iade davası şartları ve süreci yazısına bakabilirsiniz. Ayrımcılık yasağı ve eşit davranma borcu da hastalık nedeniyle fesihte gündeme gelebilir.

Rapor Süresince İşçinin Yükümlülükleri

Hasta işçi, iş göremezliğini işverene derhal bildirmeli ve doktor raporunu iletmelidir. Rapor gönderilmezse devamsızlık mazeretsiz sayılabilir ve işveren devamsızlığa bağlı fesih yoluna gidebilir. İşçi raporlu olduğu süre içinde iyileşme amacına aykırı davranmamalıdır; örneğin başka bir yerde çalışması, raporun kötüye kullanıldığı iddiasına yol açabilir. Bu nedenle rapor süreci belgelenmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Raporun başlamasıyla işçiyi hemen işten çıkarmak,
• Bildirim süresi ve altı hafta hesabını yanlış yapmak,
• Sağlık kurulu raporu olmadan tedavi edilemeyecek hastalıktan söz etmek,
• Raporu işverene zamanında bildirmemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Üç yıldan fazla çalışan bir işçi, sekiz haftalık bildirim süresine tabidir ve uzun süreli tedavi nedeniyle raporludur. İşveren, devamsızlığın bildirim süresini altı hafta aşması için toplam on dört hafta beklemeden fesih yapamaz. On beşinci haftada hâlâ iş göremezlik devam ediyorsa işveren bildirimsiz fesih yapabilir ve işçi kıdem tazminatına hak kazanır; ihbar tazminatı doğmaz. On ikinci haftada yapılan fesih ise süre dolmadığı için haklı nedene dayanmayabilir.

Sonuç

Hastalık ve kaza hallerinde iş sözleşmesi askıya alınır; işverenin bildirimsiz fesih hakkı ancak bildirim süresini altı hafta aşan devamsızlık halinde doğar. Kendi kastından doğan hastalıklarda ve tedavi edilemeyen hastalıklarda özel kurallar vardır. Süreleri doğru hesaplamak hem işçinin hem işverenin haklarını korur. Kendi durumunuzda hangi sürelerin işleyeceğini öğrenmek isterseniz iş hukuku kapsamında dosyanızı birlikte inceleyebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla ulaşabilirsiniz.