Sendikal Hakların Kullanılmasının Engellenmesi Suçu (TCK 118): Üyeliğe Zorlama ve Faaliyetleri Engelleme

Sendika hakkı, çalışanların ortak çıkarlarını koruma ve geliştirme özgürlüğünün bir parçasıdır. Anayasa ve uluslararası sözleşmeler, herkesin sendika kurma, sendikaya üye olma ve sendikal faaliyetlerde bulunma hakkını güvence altına alır. Ancak uygulamada işverenlerin, diğer çalışanların veya üçüncü kişilerin, bu hakkın kullanılmasını cebir ve tehditle engelledikleri görülebilir. Türk Ceza Kanunu 118. madde, bu tür müdahaleleri suç saymıştır. Bu yazıda sendikal hakların engellenmesi suçunun unsurlarını, cezalarını ve iş hukuku ile ilişkisini anlatıyoruz.

Sendika Hakkı ve Ceza Hukuku

Sendika hakkı, hem olumlu (sendikaya üye olma) hem de olumsuz (sendikaya üye olmama) yönleriyle korunur. Kişi, sendikaya üye olmak veya olmamak konusunda serbesttir ve bu tercih üzerinde baskı kurulamaz. Ceza hukuku, bu özgürlüğü cebir ve tehdide karşı korur. TCK 118, sendikal özgürlüğün ihlaline yönelik en ağır müdahaleleri cezalandırır. İş hukuku ise bu haktan kaynaklanan sözleşmesel korumaları ve tazminatları düzenler.

Sendikaya Üye Olmaya veya Olmamaya Zorlama

TCK m. 118/1’e göre bir kimseye karşı bir sendikaya üye olmaya veya olmamaya, sendikanın faaliyetlerine katılmaya veya katılmamaya, sendikadan veya sendika yönetimindeki görevinden ayrılmaya zorlamak amacıyla, cebir veya tehdit kullanan kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu suçun unsurları; zorlama amacı, cebir veya tehdit ve sendikal bir konu olmasıdır. Örneğin bir işverenin işçiyi işten çıkarmakla tehdit ederek sendikadan istifa etmeye zorlaması bu kapsamdadır. Aynı şekilde bir sendikanın, üye olmayan bir işçiyi tehdit ederek üye olmaya zorlaması da suç oluşturur.

Sendika Faaliyetlerinin Engellenmesi

TCK m. 118/2’ye göre cebir veya tehdit kullanılarak ya da hukuka aykırı başka bir davranışla bir sendikanın faaliyetlerinin engellenmesi halinde, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Bu fıkra, kişileri değil, sendikanın kendisini korur. Örneğin bir sendikanın toplantılarını tehditle engellemek, sendika temsilcilerinin işyerine girmesini hukuka aykırı biçimde engellemek veya sendika binasına saldırmak bu suçu oluşturabilir. Cezanın ilk fıkraya göre daha ağır olması, sendikal faaliyetlerin toplumsal önemini gösterir.

Nitelikli Haller

TCK m. 119’a göre iş ve çalışma hürriyetinin ihlali ve benzeri suçların; silahla, kişinin kendisini tanınmayacak bir hale koyması suretiyle, imzasız mektupla veya özel işaretlerle, birden fazla kişi tarafından birlikte veya suç örgütünün oluşturduğu korkutucu güçten yararlanılarak işlenmesi hallerinde cezanın artırılacağı düzenlenmiştir. Bu ağırlaştırıcı haller, sendikal hakların ihlalinde de uygulanabilir. Özellikle toplu ve organize saldırılar ve silahlı tehdit halleri, cezanın artırılması bakımından önemlidir. Ağırlaşan halin bulunup bulunmadığını mahkeme somut olaya göre değerlendirir.

İş Hukukunda Sendikal Güvence

Sendikal hakların korunması yalnızca ceza hukukunda değil, iş hukukunda da düzenlenmiştir. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, işçilerin sendikaya üye olmaları veya üye olmamaları nedeniyle iş sözleşmelerinin feshedilmesini yasaklar ve sendikal tazminat öngörür. İşçi, sendikal nedenle işten çıkarılırsa, işe iade davası ve sendikal tazminat talebinde bulunabilir. Bu hakların ayrıntıları için iş hukuku sayfamıza da bakabilirsiniz: iş hukuku. Sendikal fesih ile işe iade davasında ispat kuralları ayrıca önem taşır.

Sendikal Faaliyet ile Suç Arasındaki Sınır

Sendikaların hukuka uygun eylemleri (toplantı, bildiri dağıtma, yasal grev) suç oluşturmaz. Ancak bu faaliyetler sırasında cebir, tehdit veya hukuka aykırı zor kullanma gibi davranışlar ortaya çıkarsa suç gündeme gelebilir. Örneğin yasal grev sırasında çalışmak isteyen işçilere karşı tehdit ve fiili engelleme, iş ve çalışma hürriyetinin ihlali suçunu oluşturabilir. Bu nedenle sendikal eylemlerin sınırlarının bilinmesi önemlidir. İş ve çalışma hürriyetinin ihlali için iş ve çalışma hürriyetinin ihlali TCK 117 yazısına göz atabilirsiniz.

Kast Unsuru

Suç kasten işlenir. Failin, sendikal özgürlüğü engelleme veya zorlama amacı taşıması gerekir. Örneğin sıradan bir iş anlaşmazlığında tehdit içeren ifadeler kullanılması, sendikal amaç bulunmuyorsa TCK 118 kapsamında değil, tehdit gibi diğer hükümler kapsamında değerlendirilebilir. Kastın ve amacın belirlenmesi, tanık beyanları, mesaj kayıtları ve olay öncesi ve sonrası davranışlarla ortaya konur. Kast ayrımı için kast ve olası kast ayrımı yazısı yararlıdır.

Soruşturma ve Deliller

Bu suçlarda deliller arasında tehdit içerikli mesajlar ve ses kayıtları, tanık beyanları, sendika üyelik ve istifa belgeleri, iş sözleşmesi fesih yazıları, işyeri kamera kayıtları ve sendika yönetim kurulu kararları bulunur. Mağdur, zamanında şikâyette bulunmalı ve delilleri saklamalıdır. Savcılık, iş müfettişleri ve kolluk aracılığıyla ek inceleme yaptırabilir. Suçun soruşturulması için özel bir şikâyet şartı aranmayabilir; ancak ayrıntılar somut olaya göre değerlendirilir. Şikâyet dilekçesi için savcılığa şikayet dilekçesi nasıl yazılır yazısına bakabilirsiniz.

Savunma Açısından

Şüpheli, cebir veya tehdit kullanmadığını, davranışlarının hukuka uygun olduğunu, sendikal amaç taşımadığını veya bunun sıradan bir iş anlaşmazlığı olduğunu ileri sürebilir. Sendika faaliyetlerinin engellendiği iddialarında ise faaliyetin hukuka uygun olup olmadığı, yerinde ve zamanında yapılıp yapılmadığı tartışılır. Delillerin hukuka uygun elde edilip edilmediği de incelenmelidir. Bu konuda hukuka aykırı delil ceza yargılaması yazısı yararlıdır. İfade sırasında haklar için şüpheli hakları ve susma hakkı yazısına göz atabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Sendikal baskıyı gösteren mesajları ve kayıtları saklamamak,
• Suç duyurusu ile iş hukuku yollarını birlikte değerlendirmemek,
• İşe iade ve sendikal tazminat sürelerini kaçırmak,
• Sendikal eylemlerde hukuka uygun sınırları aşmak,
• Tanık ve delilleri zamanında toplamamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir fabrikada çalışan işçiler, sendikaya üye olmaya başlar. İşyeri yöneticisi, üye olan işçileri toplantıya çağırarak sendikadan istifa etmedikleri takdirde işten çıkarılacaklarını söyler ve tehdit içeren mesajlar gönderir. İşçiler mesajları saklayarak savcılığa şikâyette bulunur ve iş hukuku kapsamında sendikal tazminat talebinde bulunur. Soruşturmada yönetici, sendikadan ayrılmaya zorlamak amacıyla tehdit kullandığı için TCK 118/1 kapsamında yargılanabilir.

Sonuç

TCK 118, sendikal özgürlüğü cebir ve tehdide karşı koruyan önemli bir düzenlemedir. Ceza hukuku ve iş hukuku hükümleri birlikte, çalışanların ve sendikaların haklarını korur. Sendikal hak ihlali yaşıyorsanız veya hakkınızda bir soruşturma varsa ceza hukuku sayfamıza göz atabilir, iletişim üzerinden telefonla veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.