Sosyal Medyada Hakaret: Ceza, Şikâyet Süresi, Önödeme ve İçeriğin Kaldırılması

Sosyal medya, anlık mesajlaşma uygulamaları ve yorum alanları, hakaret içeren ifadelerin en sık kullanıldığı ortamlar hâline gelmiştir. Birkaç saniyede yazılan bir yorum veya paylaşım, hem yazan kişi için ceza soruşturmasına hem de hedef alınan kişi için ciddi bir itibar kaybına yol açabilir. Bu yazıda sosyal medyada hakaret suçunun nasıl oluştuğunu, güncel şikâyet ve önödeme kurallarını ve içeriğin kaldırılması için izlenebilecek yolları açıklıyoruz.

Hakaret Suçu Nasıl Oluşur?

TCK m. 125/1’e göre bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden ya da sövmek suretiyle onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi hakaret suçunu işler.

Sert eleştiri, olumsuz değerlendirme veya kaba ifadelerin her biri otomatik olarak hakaret sayılmaz. İfadenin bağlamı, eleştiri sınırını aşıp aşmadığı ve kişinin onurunu hedef alıp almadığı değerlendirilir.

Mağdurun Yüzüne Karşı ve Gıyabında Hakaret

• Doğrudan mağdura yöneltilen iletiler: Hakaretin mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi hâlinde de temel ceza uygulanır (TCK m. 125/2). WhatsApp mesajı, özel mesaj veya sesli mesajla yapılan hakaret bu kapsamdadır.
• Mağdurun gıyabında hakaret: Mağdurun bulunmadığı bir ortamda (ör. mağdurun dahil olmadığı bir mesaj grubunda) yapılan hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir (TCK m. 125/1).

Cezalar

Herkese açık bir sosyal medya hesabında yapılan paylaşım veya yorum, belirsiz sayıda kişinin görebileceği şekilde yapıldığı için alenen işlenmiş kabul edilebilir.

Mağdurun ismi açıkça yazılmamış olsa bile, ifadenin kime yönelik olduğunda duraksanmayacak bir durum varsa hakaret mağdura yönelik sayılır (TCK m. 126). “İsim vermeyeceğim ama anlayan anlar” şeklindeki paylaşımlar bu nedenle risklidir.

Şikâyet Süresi: Altı Ay ve İki Yıl Sınırı

Kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hariç hakaret suçu şikâyete bağlıdır (TCK m. 131). Şikâyet süresi:

• Fiilin ve failin öğrenildiği günden itibaren altı aydır.
• 7531 sayılı Kanunla (Kasım 2024) getirilen kurala göre hakaret suçunda şikâyet süresi, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez (TCK m. 73/2).

Bu nedenle yıllar önce yapılmış bir paylaşımın sonradan fark edilmesi hâlinde, iki yıllık sınır geçmişse şikâyet mümkün olmaz. Ayrıntılar için şikâyet süresi ve şikâyetten vazgeçme yazımıza bakabilirsiniz.

Önödeme ve Uzlaştırma

• Hakaret suçu uzlaştırma kapsamında değildir (CMK m. 253/3).
• Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hakaret hariç, hakaret suçu önödeme kapsamındadır (TCK m. 75/6). Şüpheli, savcılığın bildirdiği miktarı on gün içinde öderse kamu davası açılmaz.

Önödeme hakkında önödeme nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Ceza Verilmeyebilecek Hâller

• İspat: İsnat edilen ve suç oluşturan fiilin ispat edilmesi hâlinde ceza verilmez; bu konuda kesinleşmiş mahkûmiyet varsa isnat ispatlanmış sayılır (TCK m. 127).
• İddia ve savunma dokunulmazlığı: Yargı ve idari makamlara yapılan başvuru, iddia ve savunmalarda gerçek ve somut vakıalara dayanan, uyuşmazlıkla bağlantılı isnat ve değerlendirmeler için ceza verilmez (TCK m. 128).
• Haksız fiile tepki ve karşılıklı hakaret: Ceza üçte birine kadar indirilebilir veya ceza vermekten vazgeçilebilir; kasten yaralamaya tepki olarak işlenen hakarette ceza verilmez (TCK m. 129).

İçeriğin Kaldırılması: Güncel Durum

5651 sayılı Kanun m. 9’un iptali

Kişilik hakkı ihlali nedeniyle internet içeriğine erişimin engellenmesini ve içeriğin çıkarılmasını düzenleyen 5651 sayılı Kanun m. 9, Anayasa Mahkemesinin 11.10.2023 tarihli, E.2020/76, K.2023/172 sayılı kararıyla iptal edilmiş ve iptal 10.10.2024 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu nedenle hakaret içeren paylaşımlar için sulh ceza hâkimliğinden bu maddeye dayalı erişim engeli istenmesi artık mümkün değildir.

Günümüzde izlenebilecek yollar

1. Platform bildirimi: Sosyal medya platformlarının kişilik hakkı ve taciz bildirim mekanizmaları kullanılabilir.
2. Özel hayatın gizliliği ihlali varsa 5651 m. 9/A: Paylaşım özel hayata ilişkin görüntü veya bilgi içeriyorsa Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumuna doğrudan başvuru yolu yürürlüktedir. Ayrıntılar için özel hayatın gizliliğini ihlal yazımıza bakabilirsiniz.
3. Hukuk mahkemesinde kişilik hakkı davası: Kişilik hakkı saldırısının durdurulması ve önlenmesi talebiyle dava açılabilir; yargılama süresince ihtiyati tedbir istenebilir. Manevi tazminat talebi de bu davada ileri sürülebilir.
4. Ceza şikâyeti: Ceza soruşturması içeriği doğrudan kaldırmasa da failin tespit edilmesini ve cezalandırılmasını sağlar.

Delil Toplama

• Paylaşımın tam adresini (URL), hesap adını, tarih ve saati gösteren ekran görüntülerini alın.
• İçeriğin silinme ihtimaline karşı noter tespiti veya bilirkişi tespitini değerlendirin.
• Özel mesajlarda gönderenin kullanıcı adı veya telefon numarasının görünmesine dikkat edin.
• Gıyabında hakarette, içeriği gören en az üç kişiyi tanık olarak belirleyin.
• Karşılık vermekten kaçının; karşılıklı hakaret hem sizin açınızdan soruşturma riski doğurur hem de failin cezasının indirilmesine yol açabilir.

Şikâyet dilekçesi için savcılığa şikâyet dilekçesi nasıl yazılır yazımıza bakabilirsiniz.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz:

Bir işletme sahibi, eski bir müşterisinin herkese açık bir sosyal medya hesabında kendisini isim vermeden ama işletmesinin fotoğrafını paylaşarak “dolandırıcı” olarak nitelendirdiğini ve küfür içeren ifadeler kullandığını görür. Paylaşım herkese açık olduğundan hakaret alenen işlenmiş sayılır ve fotoğraf nedeniyle mağdurun kim olduğunda duraksanmayacak bir durum vardır. İşletme sahibi paylaşımı gördüğü tarihten itibaren altı ay içinde şikâyette bulunur. Suç önödeme kapsamında olduğundan savcılık önce önödeme teklif eder. İşletme sahibi içeriğin kaldırılması için platform bildirimi yapar ve kişilik hakkı saldırısının durdurulması ile manevi tazminat için ayrıca hukuk mahkemesinde dava açmayı değerlendirir.

Sonuç

Sosyal medyada hakaret suçu; aleniyet, iki yıllık şikâyet sınırı, önödeme ve karşılıklı hakaret gibi özel kurallara tabidir. İçeriğin kaldırılması bakımından ise 5651 sayılı Kanun m. 9’un iptaliyle birlikte platform bildirimleri ve hukuk mahkemesi yolları öne çıkmıştır. Ceza hukuku alanında sosyal medyada hakaret dosyalarında şikâyet, savunma ve içeriğin kaldırılması süreçleri için bizimle iletişime geçebilirsiniz.